Кіріспе

Жапондық мереке, көктемді тойлайтын, ақпан айының бірінші аптасында өткізіледі. Жапониядағы ескі күнтізбе бойынша көктемнің басталуына бір күн қалған күн ([[wiktionary:節分) деп аталады, ал одан кейінгі күн – ескі күнтізбедегі көктемнің бірінші күні ([[wikt:立春) болып табылады. Сэцубун мен Рисшун екеуі де Жапонияда Көктем фестивалінің (([[wiktionary:春祭)) бір бөлігі ретінде жыл сайын тойланады. Сэцубунға өткен жылдың әрекетсіздігі мен зұлым рухтарды қуу үшін түрлі деңгейде өткізілетін көптеген рәсімдер мен дәстүрлер ілесіп жүрді. Бұл қазіргі Сэцубуннан өте өзгеше болды. Жапон тарихы бойынша «Шоку Нихонги» кітабында айтылғандай, Цуина алғаш рет 706 жылы Жапонияда өткізілді. Ол кезде Цуина – бұл ай және ауру әкелетін зұлым рухтарды қуу үшін сарайдың әр қақпасына қарақұмық пен балалардың саз балшықтарымен, шафран гүлдерінің және таяқтардың бұтақтарымен әрлеу рәсімі болды. Қазіргі Сэцубун әдет-ғұрыптары Муромачи кезеңінде (1336–1573) басталды. Аристократия мен самурайлар өз үйлерінен бұршақтарды ашыққа лақтырып тастады. Муромачи кезеңінде құрастырылған сөздікте Сэцубун кезінде бұршақ тастау салты 10 ғасырда император Уда билігіндегі Курама тауындағы монахтың ертегісінен бастау алғаны айтылады. Монах қуырылған бұршақтармен онидің көзін жойып, бақытсыздықтан құтылған. Жапон тілінде бұршақ сөзі 豆 (маме) деп айтылады, оны жазуға болады, және кейбіреулер оның айтылуы «шайтанды жою» деген мағына беретін (魔滅) сөзімен ұқсас екеніне сенеді, сондықтан адамдар Сэцубун кезінде бұршақ тастай бастады. Сэцубунда (恵方巻) жеу салты Эдо кезеңінен Мейдзи кезеңіне дейінгі гейша аудандарында пайда болды. Эхомаки – бұл Сэцубунда желетін арнайы [[Sushi#Makizushi (суши орамасы)]. Сэцубунда адамдар жылдың ең ыңғайлы бағытына қарап, жыл бойына өркендеу мен бақыт тілеу үшін кесілмеген суши орамасын толығымен жейді. Алғашында ол жай ғана (丸かぶり寿司) немесе (太巻き寿司) деп аталған. Эхомаки атауы 1989 жылы жапондық дүкендер желісі оны эхомаки деп қайта атап, сатуды бастағаннан кейін бүкіл Жапонияға таралды.

Басқа тәжірибелер

Сэцубунды тойлау мен сақтау кезінде тағы да бірнеше, кейде эзотерикалық сипаттағы дәстүрлер бар; олардың кейбіреулері аймақтық, мысалы Кансай аймағындағы сол жылдың зодиак белгісімен анықталған бағытқа қарап, үнсіз кесілмеген макидзуши роллын жеу дәстүрі. Бұл әдет Осакада бастау алған, бірақ азық-түлік дүкендері мен жеңілдетілген сауда орындарының маркетингтік күш-жігерінің арқасында кеңінен тарады. Басқа дәстүрлерге үйдің кіреберісіне зұлым рухтарды қорғау үшін сардина бастары мен қабық жапырақтарынан (柊鰯) жасалған кішкентай әшекейлер ілу жатады.

Тарихи тәжірибелер

Жаңа жыл – рухтар әлемінің физикалық әлемге жақындаған кезі деп есептелді, сондықтан үйіңізге тым жақын келген адасқан рухтарды қуу үшін мамемаки жасау қажет болды. Осы кездегі басқа да әдеттерге діни билер, мерекелер және әдетте сыртта қалдырылатын құрал-жабдықтарды үйге әкелу кірді, бұл рухтардың оларға зиян келтіруіне жол бермеу үшін жасалды. Күріштен жасалған нан да есіктердің және терезелердің төбесіне қойылды. Кейде сояның орнына жержаңғақ (шикі немесе тәтті, хрустящий қабықпен қапталған) қолданылады. "Они ва сото, фуку ва учи!" деп айтылатын әйгілі дұғаның көптеген түрлері бар. Мысалы, Айзувакамацу қаласында адамдар былай деп айтады.