Кіріспе

Етруск шымшығы (Suncus etruscus), сонымен қатар этруск пигмей шымшығы, ақ тісті пигмей шымшығы және Савис пигмей шымшығы деп те аталады, ол масса бойынша ең кішкентай белгілі сүтқоректі жануар, орташа салмағы шамамен 1,8 граммды құрайды. Дене массасы шамамен 1,8-3 грамм аралығында өзгереді. Құлақтары салыстырмалы түрде үлкен және іркіледі. Олар өз аумағын қорғау үшін шырылдаған дыбыстар мен агрессивтілік белгілерін көрсетеді. Тамақтанбағанда үнемі күтім жасап, оянғанда әрқашан қозғалып тұрады және жасырынып отырмайды. Жасырыну ұстарымдары қысқа, әдетте жарты сағаттан кем уақытқа созылады. Бұл шымшықтар қозғалғанда естілетін дыбыстар, тынығатын кезде тоқтатылады. Этруск шымшықтары негізінен наурыздан қазанға дейін жұптасады, бірақ жылдың кез келген уақытында жүкті болуы мүмкін. Жұптар көбінесе көктемде құрылады және ұяда біраз уақыт бойы бірін-бірі және балаларын төзе алады. Жүктілік мерзімі 27–28 күн, әр жолдамада 2–6 шағатай болады, олардың әрқайсысы алдыңғы шағатайдың құйрығын шағады. Жастар 20 күндік шақта сүттен айырылады. Үш-төрт апталық жасқа келгенде, жастар тәуелсіз болады және жақын арада жыныстық жағынан жетіледі. Жалпы, бұл түр кеңінен таралған және қауіп төндірмейді, бірақ оның тығыздығы аймақтағы басқа шымшықтарға қарағанда төмен. Кейбір аймақтарда, әсіресе Әзірбайжанда, Грузияда, Иорданияда және Қазақстанда (Қызыл кітапқа енгізілген) сирек кездеседі.

Тіршілік ету ортасы

Этрус құсқұйрығы жыртқыштардан жасыру үшін бұталармен жабылған жылы және ылғалды орталарды ұнатады. Ашық кеңістіктер, мысалы, шабындықтар мен бұталы жерлер, жапырақты ормандармен шектесетін жерлерде олар көбінесе кездеседі. Оны теңіз деңгейінде табуға болады, бірақ көбінесе таулардың және тау жоталарының етектерімен шектеледі, бірақ теңіз деңгейінен жоғары да кездеседі. Ол көлдер мен өзендердің жағалауындағы жағажайлық бұталарды, сондай-ақ адамдар өңдеген жерлерді (тастаулы бақтар, жеміс бақтары, жүзімдіктер, зәйтүн ағаштары және егістіктердің жиектері) мекендейді. Дегенмен, құсқұйрық қарқынды өңделген жерлерден, сондай-ақ тығыз ормандардан және құмды төбелерден қашып жүреді. Ол жер қазуға жақсы бейімделмеген, сондықтан ұясын әртүрлі табиғи жасырынған жерлерде, жарықтарда және басқалардың тастаулы қуыстарында салады. Олар тастардың арасында, үлкен тастарда, тас қабырғаларда және қираған орындарда жылдам қозғалып, ішкі-сыртқы жүгіріп жүреді.

Аң аулау және тамақтандыру

Етрус шыршасының дене көлеміне қарағанда үлкен беттік ауданы болғандықтан, оның метаболизмі өте жылдам және күніне өзінің салмағынан 1,5–2,0 есе көп тамақ жеуі керек. Ол негізінен әртүрлі омыртқасыз жәндіктермен қоректенеді, оның ішінде жәндіктер, дернәсілдер және құрттар, сондай-ақ қосмекенділердің, кесірткелер мен кеміргіштердің жас ұрпақтарымен, тіпті өзінің денесімен шамалас өлшемдегі жемді де аулай алады. Ол жұмсақ, жұқа экзоскелеті бар түрлерді артық көреді, сондықтан мүмкіндігі болғанда құмырсқалардан қашып жүреді. Шегірткелер көп кездесетін жерлерде көбінесе тұрақты жем болады. Ол үлкен жемді басына шағып өлтіріп, бірден жейді, ал кішкентай жәндіктерді ұясына апарып жейді. Аң аулағанда ол көбінесе көру қабілетінен гөрі сезімталдыққа сенеді, тіпті түнде тамағына соқтығысып кетуі мүмкін.

Жыртқыш және қауіп-қатерлер

Этрус шыршаларына ең үлкен қауіп адам қызметінен туындайды, әсіресе егіс шаруашылығы салдарынан олардың ұялайтын жерлері мен мекен ету ортасының жойылғандығы. Этрус шыршалары сондай-ақ суық қыстар мен құрғақшылық сияқты ауа райы өзгерістеріне де осал. Басты жаратылыстар – жыртқыш құстар.