Кіріспе
Пасхалық қоян (Пасхалық қоян немесе Пасхалық құлақ деп те аталады) – Пасханың фольклорлық кейіпкері және символы, көбінесе киім киген қоян түрінде бейнеленеді, ол Пасха жұмыртқаларын әкеледі. Бұл дәстүр неміс лютерандарының арасында пайда болған, алғашқыда "Пасхалық құлақ" балалардың Пасха маусымының басындағы мінез-құлқының жақсы немесе жаман екенін бағап, судья рөлін атқарған, Санта Клаустың "жақсы немесе жаман" тізіміне ұқсас. Аңыз бойынша, бұл жаратылыс өз себетінде түрлі-түсті жұмыртқалармен қатар, тәттілер мен кейде ойыншықтарды балаларға әкеп береді. Осылайша, Пасхалық қоян мереке алдындағы түнде балаларға сыйлықтар әкеліп, Санта (немесе Христос) пен Рождествоға ұқсас екенін көрсетеді. Бұл әдет алғаш рет 1682 жылы Георг Франк фон Франкенаудың "De ovis paschalibus" ("Пасха жұмыртқалары туралы") еңбегінде еске алынған, онда неміс дәстүрінде Пасхалық құлақтың балаларға жұмыртқа әкелетіні айтылған.
The Easter Bunny (also called the Easter Rabbit or Easter Hare) is a folkloric figure and symbol of Easter, depicted as a rabbit—sometimes dressed with clothes—bringing Easter eggs. Originating among German Lutherans, the "Easter Hare" originally played the role of a judge, evaluating whether children were good or disobedient in behavior at the start of the season of Eastertide, similar to the "naughty or nice" list made by Santa Claus. As part of the legend, the creature carries colored eggs in its basket, as well as candy, and sometimes toys, to the homes of children. As such, the Easter Bunny again shows similarities to Santa (or the Christkind) and Christmas by bringing gifts to children on the night before a holiday. The custom was first mentioned in Georg Franck von Franckenau's De ovis paschalibus ("About Easter Eggs") in 1682, referring to a German tradition of an Easter Hare bringing eggs for the children.
Қоян және қоян
Қоян ортағасырлық шіркеу өнерінде кең таралған мотив болды. Көне заманда қоянның гермафродит екеніне көптеген адамдар сенеді (Плиний, Плутарх, Филострат және Элиан сияқты). Қоянның бойын бермей көбейе алатыны туралы ой, оны Құдай анамен байланыстырды, сондықтан қояндар кейде жарықтандырылған қолжазбаларда және Солтүстік Еуропа суреттерінде, Құдай ана мен бала Мәсіхтің бейнесінде кездеседі. Бұл мотив Киелі Үштікпен де байланысты болуы мүмкін, мысалы, үш қоян мотиві арқылы. Сенімсіз дереккөз: 2023 жылғы қаңтар.
Жұмыртқа
Христиан дінінде Пасха мейрамын тойлау үшін Пасха жұмыртқалары Исаның бос қабірін бейнелейді, ол Иса қайта тірілген жер. Жұмыртқалар Пасхамен байланысты болды, себебі оларды жеуге тыйым салынған, өйткені сенушілер ораза кезінде ет пен жануар өнімдерінен бас тартты – бұл практика бүгінде кейбір христиан дінтерінде, мысалы, копт православие шіркеуінде және Даниял оразасын ұстайтын батыс христиандары арасында сақталып келеді. Орта ғасырда Англияда балалардың ораза басталғанға дейінгі сенбі күні есіктен есікке кіріп жұмыртқа сұрап, жалбаруы кең таралған. Адамдар балаларға ораза басталмас бұрын жеу үшін жұмыртқалар сыйлап, ораза бойы жұмыртқа жемеді және Пасха жексенбісінде ораза аяқталған соң қайта жей бастады. Арнайы тағам ретінде христиандар Пасха мерекесінің бір бөлігі ретінде жұмыртқаларды безендірген. Гүлдермен қайнатылған жұмыртқалар түсін өзгертіп, көктемді үйге әкеледі, ал кейбіреулері уақыт өте келе жұмыртқаларды безендіру дәстүрін қосты. Шығыс православие және шығыс православие шіркеулерінің көптеген жандары бүгінге дейін Пасха жұмыртқаларын "Мәсіхтің айқышқа шегеленіп, төгілген қанын еске алу үшін" қызыл түске бояйды. Жұмыртқаны қоянға сыйлау идеясы 18 ғасырда АҚШ-қа келді. Пенсильвания голландтары аймағындағы протестант неміс иммигранттары балаларына Остерхазе (кейде Остер Хаус деп те жазылады) туралы айтқан. "Хасе" дегені қоян емес, "қоян" дегенді білдіреді, ал Солтүстік-Батыс Еуропа халық ауыз әдебиетінде "Пасха қояны" – шынымен де қоян. Аңыз бойынша, тек жақсы балалар ғана Пасха алдында өздері жасаған шапшақтарында боялған жұмыртқаларды сыйға алатын болған.
Эостремен байланысты деп күтілуде
1874 жылы жарық көрген бір басылымда неміс филологы Адольф Холцманн: «Мен үшін Пасха қояны түсініксіз, бірақ, мүмкін, қоян Остараның қасиетті жануары болған» деген пікір білдірген. Пасха мен осы құдайдың байланысын 1835 жылы Якоб Гримм өзінің «Германиялық мифологиясы» еңбегінде жазған. Бұл ұсынысты Чарльз Исаак Элтон және Чарльз Ж. Биллсон сияқты басқа авторлар да қайталаған. 1961 жылы Кристина Хоул: «Қоян – саксон құдайы Эстренің (немесе Эостренің) қасиетті аңылшысы, көктем мен таңның иесі» деп жазды. Эостренің Пасха қоянына айналған қоян серігі бар деген сенім, ол BBC-нің «Қоянның көлеңкесі» (1993) деректі фильмінде факт ретінде ұсынылғаннан кейін кеңінен танымал болды. Алайда, «Оксфорд ағылшын фольклорының сөздігі» былай дейді: «Қазіргі уақытта көптеген жазушылар қоянның англосаксон құдайы Эостреге қасиетті болғанын жазады, бірақ мұны растайтын ешқандай дәлел жоқ; Эостре туралы айтқан жалғыз автор Беда оны ешқандай жануармен байланыстырмайды». Қазіргі заманда жиі кездесетін аңыз бойынша, Эостра ағаш бұтағынан мұздаған құсты қоянға айналдырып босатыпты. Ол жұмыртқа салуын жалғастырған, бірақ енді оларға мұқтаждығы болмағандықтан және құдайға алғыс айту үшін оларды сыйлапты. Бұл аңыздың христиандық дінге дейінгі нақты халық аңыздары, мифтер немесе діндерде негізі жоқ, және ол 1883 жылға дейін таралмаған. Алғаш рет К.А. Оберле оны неміс тіліндегі кітабында жариялаған, кейіннен Х. Кребс 1883 жылы «Folk Lore» журналында келтірген. Оның сөзі мынадай: text=Бір кезде сұрақ туындады, Оңтүстік Германиядағы халық аңыздары бойынша балалар Пасха жұмыртқаларын қоянның салатынына қалай сенетін? Мен енді оған ықтимал жауап беруге батылымдымын. Бастапқыда қоян – ежелгі тевтон құдайы Остараның (Беда оны англосаксон Эастре немесе Эостре деп атаған) құсқа айналдырған құс болған сияқты. Сондықтан қоян, бұрынғы құс қасиеттерін және көктем құдайының жылдам хабаршысын еске алып, Пасха мейрамында оған жұмыртқа салады.
text=Some time ago the question was raised how it came that, according to South German still prevailing folk lore, the Hare is believed by children to lay the Easter eggs. I venture now to offer a probable answer to it. Originally the hare seems to have been a bird which the ancient Teutonic goddess Ostara (the Anglo Saxon Eàstre or Eostre, as Bede calls her) transformed into a quadruped. For this reason the Hare, in grateful recollection of its former quality as bird and swift messenger of the Spring Goddess, is able to lay eggs on her festival at Easter time.