Кіріспе

26 желтоқсан – Ұлттар Достастығы елдерінің мереке күні.

Күні

26 желтоқсанда діни мереке – әулие Степан күні де тойланады. Ұлыбританияда Боксинг күні 26 желтоқсан жексенбіге түспеуі керек еді. Оның орнына, Боксинг күні 27 желтоқсанда тойланатын болса, ал оған дейін келген жексенбі Рождество жексенбісі деп аталады. Бұл ереже банктік демалыстарды ауыстыру ережесінен тәуелсіз болды. Боксинг күні жексенбіде тойланбау ережесі 1994 жылғы жексенбілік сауда туралы заң қабылданған шамада тым жайлап өзгерген сияқты, соңғы Боксинг күні 27 желтоқсанда 1993 жылы болды. Боксинг күнінің қазіргі түсінігінен өзгеше, оған байланысты банктік немесе мемлекеттік демалыс әрқашан апта күніне келеді. Егер 25 желтоқсан сенбіге, ал 26 желтоқсан жексенбіге түсетін болса, Рождество күніне орнына қойылған демалыс 27 желтоқсанда, ал Боксинг күніне орнына қойылған демалыс 28 желтоқсанда тойланады. Егер Рождество күні жексенбіге түсетін болса, Боксинг күні демалысы 26 желтоқсанда, ал Рождество күніне орнына қойылған демалыс 27 желтоқсанда тойланады. 1971 жылғы Банк және қаржылық мәмілелер туралы заң, Ұлыбританияның банктік демалыстарын реттейді, 26 желтоқсан банктік демалысын ресми түрде Боксинг күні деп атамайды, бірақ ол "26 желтоқсан, егер ол жексенбі болмаса" деп көрсетеді.

Ел бойынша мәртебесі

Австралияда Боксинг күні – Оңтүстік Австралия штатынан басқа барлық юрисдикцияларда мемлекеттік мереке. Онда Рождество күнінен немесе Рождество демалысынан кейінгі бірінші жұмыс күні жариялау күні ретінде атап өтіледі. Боксинг күні Мельбурн крикет алаңында өтетін тестілік крикет матчы және Сиднейден Хобартқа дейінгі яхта жарысы да басталады. Канадада Боксинг күні – федералды ресми мереке. Мемлекеттік мекемелер, банктер және пошта қызметтері жабық. Онтарио және Канаданың басқа провинцияларында бұл провинциялық заңды мереке. Гонконгта 1997 жылы Ұлыбританиядан Қытайға егемендік берілгеніне қарамастан, Боксинг күні Рождестводан кейінгі бірінші жұмыс күні жалпы мереке болып табылады. Ирландияда, бүкіл арал Ұлыбританияның құрамында болған кезде, 1871 жылғы Банктік мерекелер туралы заң 26 желтоқсанда Әулие Стефан мерекесін жылжымайтын мемлекеттік мереке ретінде белгіледі. 1920 жылы Солтүстік Ирландия бөлінгеннен кейін, атауы қайтадан британдық Боксинг күніне айналды. Донегал графтығында, әсіресе Шығыс Донегал және Инишовенде, бұл күн де кеңінен Боксинг күні деп танылады. Жаңа Зеландияда Боксинг күні – заңды мереке. Бұл мерекелерде жұмыс істеуге міндетті адамдар жалақысының 1,5 есесін алады және жұмыс істейтін қызметкерлерге бір күн демалыс беріледі. Нигерияда Боксинг күні – жұмыс істейтін адамдар мен студенттер үшін мемлекеттік мереке. Егер ол сенбі немесе жексенбі күніне келсе, келесі дүйсенбіде демалыс болады. Шотландияда Боксинг күні 1974 жылдан бері, 1971 жылғы Банктік және қаржылық мәмілелер туралы заңға сәйкес, корольдік жарлықпен қосымша банктік мереке ретінде белгіленген. Сингапурда Боксинг күні жұмыс істейтін адамдар мен студенттер үшін мемлекеттік мереке болды; егер ол сенбі немесе жексенбі күніне келсе, келесі дүйсенбіде демалыс болды. Алайда, Боксинг күні енді мемлекеттік мереке емес. Оңтүстік Африкада 26 желтоқсан – Достық күні, мемлекеттік мереке. Тринидад және Тобагода Боксинг күні мемлекеттік мереке. Шотландиядан басқа Ұлыбританияда 26 желтоқсан (жексенбі болмаса) 1871 жылдан бері банктік демалыс күні болып табылады. Егер 26 желтоқсан сенбі күніне келсе, тиісті мемлекеттік мереке келесі дүйсенбіде, 28 желтоқсанда болады. Егер 26 желтоқсан жексенбіге келсе, мемлекеттік мереке келесі 28 желтоқсан сейсенбіде, ал Рождество күнінің "орнына қойылған" күні дүйсенбіде тойланады. Канадада да осындай тәжірибе сақталады. Британдық Бермуд аралдарында костюм киген гомби бишілері Атлантика мұхитындағы аралда Боксинг күнінде өнер көрсетеді. Бұл дәстүр 18 ғасырға дейін соққандығына сенеді, сол кезде құлдарға Рождествода жиналуға рұқсат етілген. АҚШ-тың Массачусетс штатының губернаторы Уильям Ф. Уэлд 1996 жылы британдық азаматтардың коалициясының "ағылшын дәстүрін АҚШ-қа әкелу" күш-жігеріне жауап ретінде әр 26 желтоқсанды Боксинг күні деп жариялады, бірақ бұл қызметкерлер үшін мереке емес. Басқа жағдайда бұл мереке АҚШ-та кеңінен тойланбайды.

Сауда-саттық

Ұлыбританияда, Канадада, Австралияда, Жаңа Зеландияда және Тринидад пен Тобагода Бокс күні көбінесе сауда мерекесі ретінде танылады. Бокс күні саудасы кең таралған, ал дүкендер көбінесе бағаларды күрт төмендетуге мүмкіндік береді. Көптеген саудагерлер үшін Бокс күні – жылдың ең көп кіріс әкелетін күні. 2009 жылы Ұлыбританияда 12 миллионға жуық сатып алушы саудаға келді (бұл 2008 жылмен салыстырғанда шамамен 20% өсімді көрсетті, бірақ бұл 1 қаңтардан бастап ҚҚС-тың 15%-дан 17,5%-ға қайта оралуының да нәтижесі болды, себебі ол уақытша төмендетілген болатын). Көптеген сауда орындары өте ерте ашылады (әдетте сағат 5-те немесе одан да ерте) және адамдарды өз дүкендеріне тарту үшін арнайы ұсыныстар мен төмен бағадағы тауарларды ұсынады. 26 желтоқсанның таңында, әсіресе үлкен электронды тауар сататын дүкендерде, сауда басталғанға дейін бірнеше сағат бұрын ұзын кезектер пайда болуы жиі кездеседі. Көптеген адамдар тығыздықтан қашып, үйде қалуды және қарбалас саудадан аулақ болуды жөн көреді. Жергілікті БАҚ бұл оқиғаны жақсы жарықтандырып, сатып алушылардың кезекке қаншалықты ерте тұрғанын және кезекте тұрып, кейін сатып алынған заттарымен кеткендерін көрсетеді. Көптеген сауда орындары көптеген сатып алушыларды басқаруға бағытталған шараларды енгізді. Олар кіреберістерді шектейді, дүкенде бір уақыттағы клиенттердің санын азайтады, кезекте тұрғандарға танымал тауарға кепілдік беру үшін билеттер таратады немесе кезекте тұрған сатып алушыларды тауардың шектеулі саны туралы хабардар етеді. 2010 жылдардың басында бұл шектеуді сақтап қалған Канададағы ең ірі қала болған Онтарио штатының Үлкен Садбери қалалық кеңесі 2014 жылдың 9 желтоқсанында дүкендердің жұмыс уақыты регламентін ресми түрде жойды. Бокс күні 26 желтоқсан болғанымен, көптеген сауда орындары сатылымды 26 желтоқсанға дейін немесе кейін бірнеше күнге дейін, көбінесе Жаңа жыл қарсаңына дейін ұзартады, оны «Бокс аптасы» деп атайды. 2008 жылдың соңындағы экономикалық дағдарыс кезінде нашар экономикалық жағдайға байланысты рекордтық сандағы сауда орындары ерте акциялар ұсынды. 2009 жылы онлайн және дәстүрлі дүкендері бар көптеген сауда орындары Рождество қарсаңында онлайн сатылымды, ал Бокс күнінде дәстүрлі дүкендерде сатылымды бастады.

Қара жұмаға салыстыру

Маусымдық немесе мерекелік сауда дәстүрлері тұрғысынан, Боксинг күнінің сатылымы АҚШ-тағы Қара жұма акцияларымен салыстырылды. Қара жұма – қараша айының соңындағы Американдық Алғыс айту мерекесінен кейінгі жұма күні. 2000-шы жылдардың соңында, Канада және АҚШ долларының шамалас теңдікте болған кезде, Канадалық саудагерлер АҚШ дүкендеріне бару үшін шекарадан өтетін тұтынушыларды тарту мақсатында Қара жұма акцияларын өткізе бастады. Бұл, 2013 жылдан бастап, Қара жұма күні сатылымымен салыстырғанда дәстүрлі Канадалық Боксинг күні сатылымының салыстырмалы түрде төмендеуіне себеп болуы мүмкін. Ұлыбританиядағы дәстүрлі Боксинг күні сатылымы АҚШ-тағы Қара жұма сатылымындай үлкен оқиға болған емес. Дегенмен, көптеген британдық саудагерлер Қара жұма дәстүрін Ұлыбританияға импорттау мүмкіндігін көре бастады, бірақ Боксинг күні сатылымын алмастыру үшін емес, жалпы маусымдық акцияларына қосымша ретінде. Бірақ, Қара жұма мен Боксинг күні өте жақын болғандықтан, біріншісіне жұмсалған қаржы екіншісіне жұмсалатын қаржыға әсер етуі мүмкін еді. Нәтижесінде, Ұлыбританияда дәстүрлі Боксинг күні сатылымы күрт төмендеді. Бұл өзгеріске, әсіресе Amazon сияқты американдық меншікке ие компаниялардың көп болуы да ықпал етті. Бұл құбылысқа дәстүрлі көшедегі сауданың жалпы төмендеуі және халықаралық сипаттағы онлайн-базардың өсуі де септігін тигізді. Осының нәтижесінде, 2015 жылы Ұлыбританияда қараша айындағы бөлшек сауда сатылымы желтоқсан айындағыдан алғаш рет жоғары болды. 2019 жылы сауданы талдаумен айналысатын фирма Боксинг күні британдық дүкендерге келген адамдардың саны 2018 жылмен салыстырғанда 9,8%-ға төмендегенін (2010 жылдан берігі ең үлкен жылдық төмендеу) болжады. Бұл төмендеуге ауа райы, онлайн сауданың артуы, жалпы сайлаудан кейінгі белгісіздік және Қара жұма акцияларының үлкен үлес қосты. Боксинг күні сатылымы АҚШ-та кең таралған дәстүр емес, бірақ көптеген саудагерлер Рождестводан кейін сол күні акцияларын бастайды. Әдетте, бұл адамдар үшін Рождестводан кейін сыйлықтарды алмастыру немесе ақшасын қайтару, сондай-ақ сыйлық карталарын пайдалану үшін ең ерте мүмкіндік.

Спорт

Ұлыбританияда Англия, Шотландия және Солтүстік Ирландияның жоғары лигалары – Премьер-лига, Шотландия Премьер-лигасы және NIFL Премьер-лигасы, сондай-ақ төменгі лигалар мен регби лигалары Бокс күні футбол матчтарының толық бағдарламасын өткізу дәстүрі бар. Бастапқыда Бокс күні матчтары жергілікті командалар арасында өткізілетін, бұл командалар мен жанкүйерлердің Рождестводан кейін алыс сапарға шығуын болдырмау үшін жасалған. Лигалар құрылғанға дейін, Бокс күні әр жыл сайын дәстүрлі регби одағы матчтары өтетін, мысалы, Лланнелли – Лондон Уэльсі және Лестер – Барбарийлер. 2022 жылғы Премьер-лиганың Бокс күні матчтары 2022–23 маусымындағы отандық жоғары деңгейдегі футболдың қайта басталуын көрді, бұл 2022 жылғы ФИФА Әлем чемпионатына байланысты алты апталық үзілістен кейін болды. Италияда Бокс күні футбол 2018–19 Serie A маусымында алғаш рет ойналды. Эксперимент сәтті аяқталды, 2018 жылдың желтоқсан айында итальян стадиондарының орташа толуы 69% құрады – бұл желтоқсан айындағы кез келген ойын күнінен жоғары көрсеткіш. Регби лигасында мерекелік матчтар дәстүрлі қысқы маусымның маңызды бөлігі болды. 1990 жылдарда жазғы маусымға көшкеннен кейін, Бокс күні ресми матчтар өткізілмейді, бірақ Wakefield Trinity сияқты кейбір клубтар дәстүрлі жергілікті дербиге достық матч ұйымдастырады. 1980 жылдан бері Австралияның крикет командасы жыл сайынғы тест матчын Бокс күні Мельбурн крикет алаңында ашады. Бокс күніне орай MCG-де бірнеше тест матчы өткізілгенімен, Австралия Крикет кеңесі бұл тұжырымдаманы 1980 жылға дейін ресми түрде қабылдамады. Сидней – Хобарт яхта жарысы да дәстүрлі түрде Бокс күні өткізіледі. Ат спортында Англияның Суррей графтығындағы Кемптон Парк жарыс жолында Король Георг VI жүлдесі өтеді. Бұл Ұлыбританиядағы ең беделді екінші жүлде, ол Челтенхэм алтын кубогынан кейін келеді. Кемптон қаласындағы беделді жарысқа қоса, Ұлыбританияда бұл күн әдетте жылдың ең көп жарыс өткізілетін күні болып табылады, 2016 жылы сегіз, ал Ирландияда тағы үш жарыс өтті. Барбадосте жылқы жарыстарының соңғы күні Бокс күні ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық орны болып саналатын Саваннадағы тарихи гарнизонда өтеді. Бұл дәстүр бұл бұрынғы британдық колониясында ондаған жылдар бойы жалғасып келеді. Бокс күні Ұлыбритания мен АҚШ-тағы аңшылық күнтізбесіндегі маңызды күндердің бірі болып табылады, көптеген аңшылық топтары (аяқталған түлкі және харьерлер, сондай-ақ бейглдер мен бассеттердің аяқ топтары) қалалар мен ауылдардың орталықтарында жиналады. Бұл күні бірнеше мұзды хоккей турнирлері өтеді. IIHF Әлемдік жастар чемпионаты әдетте 26 желтоқсанда басталады, ал Шпенглер кубогы да 23 желтоқсанда Швейцарияның Давос қаласында басталады; Шпенглер кубогына HC Davos, Team Canada және басқа да Еуропаның үздік хоккей командалары қатысады. Ұлттық хоккей лигасы дәстүрлі түрде толық ойын кестесіне ие болды (2011 жылы 10 ойын өткізілді), Рождество қарсаңында және Рождество күні лиганың демалыс күндерінен кейін. Алайда, 2013 жылғы ұжымдық келісімшарт (бұрынғы лок-ауттан кейін) лиганың Рождество қарсаңы мен Рождество күні демалыс күнін Бокс күніне дейін ұзартты, егер ол сенбіге түсетін болса, лига сол жылға арналған 23 желтоқсанды лиганың демалыс күні ретінде таңдауға құқылы. Швецияда бұл күнімен байланысты спорт түрі – банди, Сент-Стефан күні банди ойындары қалыптасқан дәстүрге айналды. Кейбір Африка елдерінің одақтастығында, әсіресе Гана, Уганда, Малави, Замбия және Танзанияда, Бокс күні кәсіби бокс жарыстары өткізіледі. Осы практика Гайана мен Италияда да ондаған жылдар бойы сақталған.

Тағам

Ұлыбританияда Рождество күнгі кешкі астан қалған тағамдарды жеу қалыпты жағдай, көбінесе индейка еті Бокс күніне сэндвич немесе карри дайындау үшін қолданылады.

Боксерлік күн цунамиі

2004 жылы 26 желтоқсанда Үнді мұхитында болған жер сілкінісі мен цунами, осылайша "Бокс күнінің цунамиі" деп аталады.