Кіріспе
25 желтоқсан – христиан дінінен бастау алған мереке. Рождество – Иса Мәсіхтің тууына арналған, жыл сайын тойланатын мереке. Әлемдегі миллиардтаған адамдар оны 25 желтоқсанда діни және мәдени мереке ретінде атап өтеді. Христиан дініндегі литургиялық жылдың орталық мерекесі болып табылатын Рождество, Адвент мезгілінен (ол төрт жексенбіде басталады) немесе Рождестволық оразадан кейін басталып, тарихи түрде Батыста он екі күнге созылатын және Он екінші түнді күлдіретін Рождество уақытын ашады. Рождество күні көптеген елдерде мемлекеттік мереке болып табылады, оны христиандардың көпшілігі діни тұрғыда, ал көптеген дінсіздер мәдени тұрғыда тойлайды және оны қоршаған мерекелік маусымның ажырамас бөлігі құрайды. Жаңа өсиетте баяндалған дәстүрлі Рождество әңгімесі, Исаның тууы деп белгілі, Иса Мәсіхтің Мәсіхтік болжамдарға сәйкес, Бейтлехемде туғанын айтады. Жүсіп пен Мәриям қалаға келгенде, қонақ үйде бос орын болмағандықтан, оларға астық үй ұсынылды, онда Мәсіх бала дүниеге келді, ал періштелер бақташыларға осы жаңалықты жеткізді, олар осы хабарды таратты. Исаның туған күніне қатысты түрлі гипотезалар бар, ал төртінші ғасырдың басында шіркеу оны 25 желтоқсан деп белгіледі. Бұл Рим күнтізбесіндегі қысқы күн тоғысының дәстүрлі күнімен сәйкес келеді. Бұл 25 наурыздағы Хабарландырудан кейін тоғыз ай өткен соң, сонымен қатар көктемгі күн мен түннің теңелу күні. Әртүрлі елдерде Рождествомен байланысты әдет-ғұрыптар христиандыққа дейінгі, христиандық және дінсіз тақырыптар мен бастаулардың қосындысынан тұрады. Рождество мерекесіндегі сыйлық беру және оның көптеген аспектілері экономикалық белсенділікті күшейтетіндіктен, бұл мереке саудагерлер мен кәсіпкерлер үшін маңызды оқиғаға және маңызды сату кезеңіне айналды. Соңғы бірнеше ғасырлар бойы Рождество әлемнің көптеген аймақтарында экономикалық әсерін үнемі арттырып келеді.
Christmas is an annual festival commemorating the birth of Jesus Christ, observed primarily on December 25 as a religious and cultural celebration among billions of people around the world. A feast central to the liturgical year in Christianity, it follows the season of Advent (which begins four Sundays before) or the Nativity Fast, and initiates the season of Christmastide, which historically in the West lasts twelve days and culminates on Twelfth Night. Christmas Day is a public holiday in many countries, is celebrated religiously by a majority of Christians, as well as culturally by many non Christians, and forms an integral part of the holiday season surrounding it. The traditional Christmas narrative recounted in the New Testament, known as the Nativity of Jesus, says that Jesus was born in Bethlehem, in accordance with messianic prophecies. When Joseph and Mary arrived in the city, the inn had no room, and so they were offered a stable where the Christ Child was soon born, with angels proclaiming this news to shepherds, who then spread the word. There are different hypotheses regarding the date of Jesus's birth, and in the early fourth century, the church fixed the date as December 25. This corresponds to the traditional date of the winter solstice on the Roman calendar. It is exactly nine months after Annunciation on March 25, also the date of the spring equinox. The customs associated with Christmas in various countries have a mix of pre Christian, Christian, and secular themes and origins. Because gift giving and many other aspects of the Christmas festival involve heightened economic activity, the holiday has become a significant event and a key sales period for retailers and businesses. Over the past few centuries, Christmas has had a steadily growing economic effect in many regions of the world.
Этимология
Ағылшын тіліндегі "Christmas" сөзі "Christ's Mass" сөзінің қысқартылған түрі болып табылады. Бұл сөз 1038 жылы Crīstesmæsse, ал 1131 жылы Cristes messe деп жазылған. Crīst (жатыс есімде Crīstes) грек тілінен алынған Χριστός (Khrīstos, 'Христос'), еврей тілінен аударма (Māšîaḥ, 'Мессия'), яғни 'мазаланған'; ал mæsse латын тілінен missa, яғни Евхаристияны тойлау рәсімінен шыққан. Кейбір кезеңдерде Christenmas түрі де қолданылған, бірақ қазір ол көне және диалектілік сөз саналады. Бұл термин орта ағылшын тіліндегі Cristenmasse сөзінен туындаған, ол "христиандық әлеуметтік қызмет" дегенді білдіреді. Xmas – Рождество сөзінің баспада жиі кездесетін, грек тіліндегі Χ (chi) әрпіне негізделген қысқартылған түрі, бірақ кейбір стильдік нұсқаулар оны қолдануға кеңес бермейді. Бұл қысқарту орта ағылшын тіліндегі Χρ̄es masse (мұндағы Χρ̄ грек сөзінің тағы бір қысқартылған түрі) сөзінде де кездеседі, немесе сирек жағдайда Nātiuiteð (латын тіліндегі nātīvitās сөзінен) түрінде қолданылады. "Туу", яғни "өмірге келу" мағынасын беретін сөз латын тіліндегі nātīvitās сөзінен алынған. Ежелгі ағылшын тілінде Gēola ("Yule") желтоқсан және қаңтар айларына сәйкес келетін кезеңді білдірген, ол кейін христиандық Рождествомен байланыстырылды. "Noel" (сондай-ақ "Nowel" немесе "Nowell", мысалы, "The First Nowell" әніндегідей) 14 ғасырдың соңында ағылшын тіліне енген, ол көне француз тіліндегі noël немесе naël сөзінен шыққан, ал ол латын тіліндегі nātālis (diēs) – "туылған (күн)" дегенді білдіреді. Коледа – славян халықтарында Рождествоның дәстүрлі атауы және Рождестводан Богоявлениеға дейінгі кезең, немесе жалпы алғанда, славяндық Рождествомен байланысты рәсімдер, олардың кейбіреулері христиан дінінен бұрынғы дәуірге дейін жетеді.
Туған жер
Лұқа мен Матай Исаның Вифлеемде Әмір Мариямнан туғанын баяндайды. Лұқаның Ізгі хабарында Жүсіп пен Мариям санаққа тіркелу үшін Назареттен Бейтлехемге сапар шегеді, және Иса сол жерде дүниеге келіп, шүмекке жатқызылады. Періштелер оны барлық адамдар үшін құтқарушы деп жариялайды, ал үш шопан оған табынуға келеді. Матайдың Ізгі хабарында, керісінше, үш патша жұлдызды қуып Бейтлехемге келіп, яһудилердің патшасы болып туған Исаға сыйлықтар сыйлайды. Ирод патша Бейтлехемдегі екі жасқа дейінгі барлық ұл балаларды қырғын етуге бұйырады, бірақ отбасы Мысырға қашып кетеді, кейін Назаретке оралады.
Ерте және ортағасырлық дәуір
II ғасырдағы «алғашқы шіркеу жазбалары» «христиандардың Иеміздің тууына қатысты естеліктерді сақтап, тойлағанын» көрсетеді, бұл «жалпы жамағаттың шынайы сенімінен туған» дәстүр еді, бірақ «олар белгілі бір күнді келіспеген». Мәсіхтің 25 желтоқсанда туылғаны туралы ең ерте дерек – 354 жылғы «Хронографтың» бір жолында кездеседі. Діни тарихшылардың көпшілігі осы мәтіннің бөлігі біздің заманымыздың 336 жылы Римде жазылғанын айтады, онда көптеген христиандар тұрған, және римдік «Dies Natalis Solis Invicti» (Жеңілмейтін Күннің туған күні) мейрамы 274 жылдан бері осы күні өткізіліп келген. Шығыста Исаның тууы 6 қаңтардағы Эпифаниямен байланысты тойланды. Бұл мереке Мәсіхтің тууына емес, оның шомылуына арналған. Рождество Шығыста 378 жылы Адрианополь шайқасында арийшіл император Валенттің қазасынан кейін православие христиандығының жаңаруының бір бөлігі ретінде насиятталды. Мереке 379 жылы Константинопольде, ал Иоанн Златоуст IV ғасырдың соңында Антиохияда енгізілді. Грузин «Ядгари» Рождествоның VI ғасырда Иерусалимде де тойланғанын көрсетеді. Ерте орта ғасырларда Рождество күні батыс христиандығында үш патшаның келуіне арналған Эпифаниямен қабаттасып кетті. Дегенмен, орта ғасырлық күнтізбеде Рождествоға байланысты мерекелер басым болды. Рождествоға дейінгі қырық күн «Қасиетті Мартиннің қырық күні» (қазіргі Адвент деп аталатын, 11 қарашада, Турлық Мартиннің мерекесінде басталатын) болды. Италияда бұрынғы Сатурналия дәстүрлері Адвентпен байланысты болды. Бұл «Рим империясының шығыс провинцияларының ай күнтізбесімен күн күнтізбесін үйлестіруге тырысқан әкімшілік мәселесін шешу үшін» жасалды. 800 жылы Рождество күні Шарль Ұлы император болып жарияланғаннан кейін Рождествоның мәні біртіндеп артты. 855 жылы Рождество күні король Эдмунд шейіт майға батырылды, ал 1066 жылы Рождество күні Англия королі I Вильгельм таққа отырды. Жоғары орта ғасырларда мереке соншалықты танымал болды, сонда тарихшылар әртүрлі саудагерлердің Рождествоны қайда тойлағанын жазды. Англия королі II Ричард 1377 жылы Рождество тойын ұйымдастырды, онда 28 өгіз және 300 қой сойылып желінді. Англияда жыл сайынғы той-думандар, билер, әншілер, ойын-сауықтар мен карта ойнау кеңінен таралды, ал 17-ғасырға қарай Рождество маусымы зәулім дастарқандармен, әсем маскарадтармен және салтанатты шаралармен ерекшеленді. 1607 жылы король I Яков Рождество түнінде қойылым қойылып, сарай ойын-сауыққа баруын талап етті.
17 және 18 ғасырлар
Протестанттық реформациядан кейін көптеген жаңа дін топтары, оның ішінде Англикан және Лютеран шіркеулері Рождествоны тойлауды жалғастырды. 1629 жылы англикан ақыны Джон Милтон «Мәсіхтің тууының таңы» поэмасын жазды, ол кейіннен көптеген адамдар тарапынан Рождество маусымында оқылды. Калифорния мемлекеттік университетінің профессоры Дональд Хайнц Мартин Лютердің «Германияда Рождество мәдениетін қалыптастырған, Солтүстік Америкада көптеп көшірілген ерекше дәуірді бастағанын» айтады. Голланд реформатор шіркеуінің қауымдары Рождествоны маңызды евангелиялық мерекелердің бірі ретінде тойлады. Алайда, 17 ғасырдағы Англияда пуритан сияқты топтар Рождествоны тойлауды қатты айыптап, оны католиктердің өнертапқышы деп санады және «папалықтың іздері» немесе «Жануардың киімдері» деп есептеді. Керісінше, Англикан шіркеуі «мерекелерді, тәубелік маусымдарды және қасиеттілердің күндерін әлдеқайда әсем атап өтуге ұмтылды. Күнтізбе реформасы Англикандық және пуритандық партиялар арасындағы қақтығыстың негізгі мәселесіне айналды». Католик шіркеуі де бұл мерекеге діни сипат беру арқылы жауап берді. Англия королі Карл I ақсүйектері мен помещиктеріне қыс ортасында жерлеріне оралып, дәстүрлі Рождестволық жомарттығын сақтауды бұйырды. Бірнеше қалада Рождествоға қарсы көтерілістер болды, Кентберри бірнеше апта бойы көтерілісшілердің бақылауында болды, олар есіктерді шыршамен безендіріп, роялистік ұрандарды айқайлады. «Рождествоның қорғалуы» (Лондон, 1652) кітабы пуритандарға қарсы пікір білдіріп, ежелгі ағылшын Рождество дәстүрлері, кешкі ас, отта пісірілген алма, карта ойнау, «егінші ұлдарымен» және «қызметшілермен» билер, ескі Санта-Клаус және колядка айту туралы айтады. Тыйым салынған кезде де Мәсіхтің тууына арналған құпия діни қызметтер жалғасты, адамдар жасырын түрде колядка айтты. Көптеген кальвинист дін қызметкерлері Рождествоны тойлауға қарсы болды. Сондықтан, Шотландияда Пресвитериан шіркеуі Рождество мерекесін тойлауға кедергі келтірді, бірақ 1618 жылы Джеймс VI оны тойлауға бұйрық бергенімен, шіркеуге қатысушылардың саны аз болды. Шотландия Парламенті 1640 жылы Рождество мерекесін тойлауды ресми түрде тоқтатты, шіркеу «күндерді мерекелеудің барлық ырым-жымыларынан тазартылды» деп мәлімдеді. Англияда, Уэльсте және Ирландияда Рождество күні ежелгі заманнан бері салт бойынша мереке болғандықтан, ол жалпы құқықтық мереке болып табылады, бірақ Шотландияда 1871 жылға дейін банк мейрамы ретінде тағайындалған жоқ. Карл II-нің қайта орнатылуынан кейін, Кедей Робиннің альманахинда мына жолдар келтірілді: «Енді Карлдың оралуы үшін Құдайға шүкір, / Оның болмауы ескі Рождествоны қайғыға толтырды. / Себебі сонда біз тіпті / Рождество бар ма, жоқ па, білмейміз». Джеймс Вудфордтың 18 ғасырдың соңғы жартысындағы күнделігі Рождествоны және осы маусыммен байланысты мерекелерді бірнеше жыл бойы атап өту туралы мәліметтер береді. Англиядағыдай, Америкадағы пуритандар да Рождество мерекесін тойлауға қарсы болды. Жаңа Англиядағы пуритан емес көптеген адамдар Англиядағы жұмысшы табының мерекелерден айырылуына өкінді. 1659 жылы Бостонда Рождество мерекесін тойлау заңсыз деп жарияланды. 1681 жылы ағылшын губернаторы Эдмунд Андрос Рождествоны тойлауға тыйым салуды жойды, бірақ Бостон аймағында Рождествоны тойлау сәнге енгені 19 ғасырдың ортасынан бастау алды. Сонымен қатар, Вирджиния және Нью-Йорк христиандары мерекелерді еркін тойлады. Пенсильваниядағы голланд қоныстанушылары, негізінен Пенсильваниядағы Бейтлехем, Назарет және Литиц қалаларындағы және Солтүстік Каролинадағы Ваховия қоныстануларындағы моравиялық қоныстанушылар Рождествоны ынтамен тойлады. Бейтлехемдегі моравиялықтар Америкадағы алғашқы Рождество шыршаларын және алғашқы Рождестволық көріністерді жасады. Американдық революциядан кейін Рождество АҚШ-та ұнамай қалды, себебі ол ағылшын салты деп есептелді. Джордж Вашингтон 1776 жылдың 26 желтоқсанында Трентон шайқасында Рождестводан кейін күні Гессен (неміс) жалдамалы әскерлеріне шабуыл жасады, сол кезде Рождество Германияда Америкаға қарағанда әлдеқайда танымал болды. Революциялық Франция дәуірінде атеистік Ақыл-ой культі билікте болған кезде, христиандық Рождестволық діни қызметтерге тыйым салынды және үш патша тортты клерикалды үкімет саясаты бойынша «теңдік торт» деп атады.
20 және 21 ғасырлар
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және әсіресе (бірақ тек қана емес) 1914 жылы қарсыласып жатқан әскерлер арасында Рождествоға арналған ресми емес бітімдер жасалды. Жауынгерлер өздігінен ұйымдастырған бітімдер, атыс жасамауға уәде беруден (соғыстың қысымын жеңілдету үшін алыстан айқайлау) достық қарым-қатынасқа, сыйлықтар беруге және тіпті жаулар арасындағы спортқа дейін созылды. Бұл оқиғалар халық жадында жақсы танымал және жартылай мифологиялық бөлігіне айналды. Олар тіпті ең қараңғы жағдайларда да жалпы адамзаттың символы ретінде сипатталған және балаларға Рождество идеалдарын көрсету үшін пайдаланылған. 1950 жылға дейін Ұлыбританияда Рождествоға арналған көптеген әдет-ғұрыптар жоғарғы және орта таптарға ғана қатысты. Ал сол кезде халықтың басым көпшілігі бұрыннан танымал болған Рождестволық рәсімдерді, соның ішінде Рождество ағаштарын, әлі де қабылдамаған еді. Рождестволық кешкі ас әдетте бұқа немесе қаз етімен, кейін кең тараған түркі етімен емес, құрастырылған. Балаларға сәнді сыйлықтар емес, жеміс-жидек пен тәттілер беріледі. Отбасылық Рождествоны барлық сән-салтанатпен толықтай тойлау тек 1950 жылдардан бастап өркендеудің артуымен кеңінен таралды. 1912 жылға дейін ұлттық газеттер Рождество күні жарық көрді. 1961 жылға дейін пошта Рождество күні жеткізілетін болды. Лигалық футбол матчтары Шотландияда 1970 жылға дейін жалғасты, ал Англияда 1950 жылдардың соңында тоқтады. 1917 жылы Совет Одағы құрылғаннан кейін, мемлекеттік атеизм кезінде басқа да христиандық мерекелермен бірге Рождествоны мерекелеуге тыйым салынды. 1920-шы, 1930-шы және 1940-шы жылдары "Жұмысшы атеистер лигасы" мектеп оқушыларын Рождестволық дәстүрлерге, мысалы, Рождество ағашына, сондай-ақ басқа да христиандық мерекелерге, соның ішінде Пасхаға қарсы науқан жүргізуге шақырды; Лига әр айдың 31-і болып табылатын діни емес мерекеді орнына қойды. Бұл қуғын-сүргіннің ең күшті кезеңінде, 1929 жылы, Рождество күні Мәскеудегі балаларды айқышқа шегеленгендерге түкіріп, мерекеге қарсылық білдіруге шақырды. Ал Рождество күніне байланысты барлық ерекшеліктер, мысалы, шырша мен сыйлық беру Жаңа жылға ауыстырылды. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ғана қуғын-сүргін тоқтады және православиелік Рождество жеті онжылдықтан кейін алғаш рет Ресейде мемлекеттік мереке болды. Еуропа тарихы профессоры Джозеф Перридің айтуынша, нацистік Германияда да "нацистік идеологтар ұйымдасқан дінді тоталитарлық мемлекеттің жауы деп қарағандықтан, пропагандашылар мейрамның христиандық жақтарын азайтуға немесе мүлдем жоюға тырысты" және "пропагандашылар христиандық тақырыптарды режимнің нәсілдік идеологиясымен алмастыратын көптеген нацистік Рождество әндерін талмай насихаттады". Рождество мерекесі дәстүрлі христиан мәдениеттерінен тыс жерлерде де дүниежүзі бойынша тарала бастаған кезде, мұсылман көпшілігінде тұратын бірнеше елдер Рождество мерекесіне тыйым сала бастады, бұл исламды әлсіретеді деп мәлімдеді. 2023 жылы Исаның тууымен бірдей қала Бейт-Лехемде қоғамдық Рождество мерекелері тоқтатылды. Палестинаның түрлі христиан конфессияларының басшылары мерекелерді тоқтату туралы бірауыздан қабылдаған шешімінде Израиль мен ХАМАС арасындағы соғыс жалғасып жатқанын атап өтті.
Еске алу және дәстүрлер
Рождество күні әлемнің көптеген елдерінде, оның ішінде халқы негізінен христиан емес елдерде де маңызды мереке және мемлекеттік демалыс ретінде тойланады. Кейбір христиан емес аймақтарда бұрынғы отаршылдық кезеңдер мерекені енгізді (мысалы, Гонконг); ал басқаларында христиан азшылықтары немесе шетелдік мәдени ықпалдар халықты мерекеге қатысуға итермеледі. Мысалы, Жапонияда, христиандардың саны аз болғанымен, Рождество кеңінен танымал, сыйлық беру, әшекейлер және Рождество шыршасы сияқты мәдени элементтер қабылданған. Түркия да осындай мысал, мұсылмандар басым және христиандардың саны аз болғанымен, мереке кезінде қоғамдық көшелер Рождество шыршаларымен және әшекейлермен безендіріледі. Рождествомен байланысты көптеген танымал әдет-ғұрыптар Исаның тууының естеліктерінен тәуелсіз дамыды, кейбіреулер олардың кейбір элементтері христиандыққа бейімделгенін және бұрынғы пұтқа табынушылық мәдениеттерінде тойланған христиандыққа дейінгі мерекелерден бастау алғанын айтады; басқа ғалымдар бұл пікірлерге қарсы шығып, Рождество әдет-ғұрыптарының көбінесе христиандық контексте дамығанын көрсетеді. Рождествоның жалпы атмосферасы да мереке басталғаннан бері үздіксіз өзгеріп келеді, кейде орта ғасырлардағы шулы, мас, карнавал тәрізді күйден бастап, кельт қысымындағы елік пен жиде сияқты шөптер мен елік астында сүйісу салты ағылшын тілді елдердегі қазіргі Рождество тойларында кең таралған. Христиандыққа дейінгі герман халықтары – англосаксондықтар мен норвегтерді қоса – желтоқсанның соңынан қаңтардың басына дейін Юле деп аталатын қысқы мереке тойлаған, ол қазіргі ағылшын тіліндегі "yule" сөзінің шығуына себеп болды, бүгінде ол Рождествоның синонимі ретінде қолданылады. Герман тілдерінде сөйлейтін аймақтарда қазіргі Рождество халықтық салты мен иконографиясының көптеген элементтері Юледен бастау алған болуы мүмкін, оның ішінде Юле бұтағы, Юле шошқасы және Юле ешкісі бар. Алайда, 16 ғасырға дейін Рождество бұтағы туралы сенімді деректердің болмауына байланысты, Рождество бұтағын жағу христиандардың ерте заманауи өнертабысы болуы мүмкін, ол бұрынғы дінге қатысы жоқ. Діни дәстүрі мықты елдерде Рождество мерекесін атау үшін әртүрлі мәдениеттер мен жергілікті әдет-ғұрыптар енгізілген. Мысалы, Шығыс Еуропада Рождество мерекесіне Рождество әнмен салыстырылатын Коледа сияқты христиандыққа дейінгі дәстүрлер қосылған.
Дінге қатысу
Рождество күні (оның ішінде Рождество қарсаңы) - лютеран шіркеулерінде мереке, Рим-католик шіркеуінде жоғары деңгейлі мереке, ал Англикан қауымының ең маңызды мейрамы. Басқа христиан дінтері өздерінің мейрам күндерін дәрежелеп көрсетпейді, бірақ Рождество қарсаңы/Рождество күніне, сондай-ақ Пасха, Көкке көтерілу күні және Пентикост сияқты басқа христиан мейрамдарына да маңыздылық береді. Осылайша, христиандар үшін Рождество қарсаңында немесе Рождество күні шіркеу қызметіне қатысу Рождество маусымын тойлаудың маңызды бөлігі болып табылады. Рождество, Пасхамен бірге, жыл бойы шіркеуге ең көп адам келетін кезең. 2010 жылы LifeWay Christian Resources жүргізген сауалға сәйкес, он американдықтан алтауы осы уақытта шіркеуге барады. Ұлыбританияда Англия шіркеуі 2015 жылы Рождество қызметтеріне шамамен 2,5 миллион адам келгенін хабарлады.
Жасалған әшекейлер
Рождестволық композициялар 10 ғасырдағы Римнен белгілі. Олар 1223 жылдан бастап Ассизилік Франциск әулиесінің арқасында кеңінен танымал болып, Еуропаға жылдам тарады. Христиан әлемінде жергілікті дәстүрлер мен қолда бар ресурстарға байланысты әртүрлі безендіру түрлері қалыптасты, олар қарапайым шөптегі бейнелеуден бастап күрделі жиынтықтарға дейін өзгеруі мүмкін. Танымал жемшөп салт-дәстүрлеріне Польшадағы Краковтың тарихи ғимараттарын бейнелейтін түрлі-түсті краков шопкасы, Италияның әсем пресепилері немесе Оңтүстік Франциядағы прованс шөпшектері, қолмен боялған терракотадан жасалған сантон фигураларын пайдаланады. Әлемнің кейбір аймақтарында, әсіресе Сицилияда, Франциск әулиесінің дәстүріне сәйкес тірі туылғандар бейнелеуі статикалық шөптегі композицияларға танымал балама болып табылады. Германияда 1860 жылдары балалар жасаған қағаз тізбектерден шабыттанған алғашқы коммерциялық безендірулер пайда болды. Рождестволық композицияны бейнелеу елдерде адамдар ең шығармашыл немесе шынайы композицияны жасау үшін бәсекелеседі. Кейбір отбасыларда композиция жасауға қолданылатын заттар құнды отбасылық мұра ретінде саналады. Рождестволық безендірулердің дәстүрлі түстері – қызыл, жасыл және алтын. Қызыл – Исаның айқышқа малып, төгілген қанын символдайды; жасыл – мәңгілік өмірді, әсіресе қыста жапырағын қалдырмайтын мәңгі жасыл ағашты символдайды; ал алтын – Рождествомен байланысты алғашқы түс, ол даналардың патшалық символы ретінде үш сыйлықтың бірін білдіреді. Рождество ағашын алғаш рет 16 ғасырда неміс лютерандары қолданған, 1539 жылы Страсбург соборында протестант реформаторы Мартин Буцердің басшылығымен орнатылғаны туралы мәліметтер бар. АҚШ-та «неміс лютерандары әшекейленген Рождество ағашын әкелді; моравиялықтар оларға шамдар қойды». Рождество ағашын безендіру кезінде көптеген адамдар ағаштың басына Бейт-Лехем жұлдызын символдайтын жұлдызды қояды. Оксфорд университетінің профессоры Дэвид Альберт Джонс 19 ғасырда адамдардың Рождество ағашының басына Исаның тууы туралы айтылған періштелерді символдау үшін періште қоюы танымал болғанын жазды. Сонымен қатар, христиандық Рождество мерекесінде мәңгі жасыл түсті Рождество ағашы мәңгілік өмірді сыйлайтын Мәсіхтің символы болып табылады; ағаштағы шамдар немесе шамдар – Бейт-Лехемде туған Иса – Әлемнің Нұрын білдіреді. Рождество ағашын баталау үшін отбасылық және қоғамдық құлшылыққа арналған христиандық қызметтер жарияланды. Кейбір адамдар Рождество ағашын қысқы күн тоғысының пұтқа табынушылық дәстүрі мен ритуалдарының христиандануы деп санайды, оған мәңгі жасыл бұтақтарды пайдалану және пұтқа табынушылық ағаштарын бейімдеу кіреді. «Рождество ағашы» тіркесі алғаш рет 1835 жылы тіркелген және неміс тілінен алынғандығын көрсетеді. 16 ғасырдан бері Мексиканың туа біткен өсімдігі – поинсетия Рождествомен байланысты, Бейт-Лехем жұлдызының христиандық символын білдіреді; сол елде ол испан тілінде «Қасиетті түннің гүлі» деп аталады. Рождество мерекесінде өсетін басқа да танымал өсімдіктерге арамшөп, елек, қызыл амариллис және Рождестволық кактус жатады. Басқа дәстүрлі безендірулерге қоңыраулар, шамдар, қантты таяқшалар, шұлықтар, гүл шоқтары және періштелер кіреді. Әр терезеде гүл шоқтары мен шамдарды көрсету – дәстүрлі Рождестволық безендіру. Көбінесе мәңгі жасыл жапырақтардан жасалған концентрлі гүл шоқтары Рождество гүл шоқтарын құрайды және христиандарды Адвент маусымына дайындау үшін жасалған. Терезелердегі шамдар христиандардың Иса Мәсіхтің әлемнің ең басты жарығы деп сенетінін көрсетуге арналған. Көшелерде Рождестволық шамдар мен баннерлер ілінеді, дикторлар арқылы музыка ойналады және Рождество ағаштары көрнекті орындарға қойылады. Көптеген елдерде қала алаңдары мен сауда орталықтары безендірулерді ұйымдастырып, көрсетеді. Сыйлықтарды орау үшін діни немесе әлемдік мотивтермен әшекейленген түрлі-түсті қағаздар жасалады. Кейбір елдерде Рождестволық безендірулер дәстүр бойынша 12-ші түні алынып тасталады.
Шешу ойыны
Рождестволық христиандық мерекеде Рождестволық қойылымды тамашалау ең ежелгі Рождество дәстүрлерінің бірі болып саналады. Исаның тууының алғашқы қайта жандандырылуы 1223 жылы Италияның Греччо қаласында болған. Сол жылы Франциск Ассиздік шіркеуінің сыртында Рождестволық көрініс құрастырды және балалар Исаның тууына арналған Рождество әндерін шырқады. 9-10 ғасырларда Солтүстік Еуропа монастырьларында Рождестволық «Тізбек» немесе «Проза» енгізіліп, Бернард Клерво басшылығымен ұйқасты строфалар тізбегіне айналды. 12 ғасырда Париж монахы Адам Сен-Виктор халық әндерінен музыка шығара бастады, дәстүрлі Рождество әніне жақын нәрсені ұсынды. Ағылшын тіліндегі Рождество әндері 1426 жылы Джон Одлейдің еңбегінде кездеседі, ол жиырма бес «Cristemas carols» тізімін жасайды, оларды үйден-үйге баратын «wassailers» тобы орындаған болуы мүмкін. Қазір ән ретінде танымал болған әндер бастапқыда «егін жинау» және Рождество сияқты мерекелерде орындалатын қоғамдық халық әндері болды. Кейін ғана шіркеулерде ән айту кеңінен таралды. Дәстүрлі түрде, карольдер көбінесе ортағасырлық аккорд үлгілеріне негізделген, және осының арқасында оларға ерекше музыкалық дыбыс беріледі. «Personent hodie», «Good King Wenceslas» және «In dulci jubilo» сияқты кейбір әндер тікелей орта ғасырларға дейін жетеді. Бұл әндер әлі күнге дейін орындалатын ең көне музыкалық шығармалардың бірі болып саналады. «Adeste Fideles» (Келіңдер, сенімділер) қазіргі түрінде 18 ғасырдың ортасында пайда болды. Протестанттық реформациядан кейін Еуропаның лютерандық аймақтарында кароль әндерін орындау кеңінен таралды. Реформатор Мартин Лютер кароль әндерін жазып, оларды құлшылық кезінде қолдануға шақырды, сонымен қатар әйелдердің Рождестволық әндер айтуын қолға алды. 18 ғасырдағы ағылшын реформаторы, методизмнің негізін қалаушы Чарльз Уэсли музыканың христиандық құлшылықтағы маңызды рөлін түсінді. Ол көптеген псалмдарды әнге айналдырып, кем дегенде үш Рождество әніне мәтін жазды. Ең танымал әні бастапқыда «Харк! Барлық аспан шулап тұр!» деп аталып, кейін «Харк! Аңдаушы періштелер ән салады» деп өзгертілді. Рождестволық маусымдық әндердің секулярлық сипаты 18 ғасырдың соңында пайда болды. «Deck the Halls» әнінің уэльстік мелодиясы 1794 жылға дейін жетеді, ал шотланд музыканты Томас Олифант 1862 жылы оған ән сөзін қосты, ал американдық «Jingle Bells» әні 1857 жылы авторлық құқыққа алынды. Басқа да танымал әндерге «Бірінші Рождество», «Құдай сендерге қуаныш сыйласын, мырзалар», «Голли мен Айви», «Мен үш кеме көрдім», «Қараңғы қыста», «Дүниеге қуаныш», «Бірде Дәуіттің патшалық қаласында» және «Шопандар малдарына қарап тұрғанда» жатады. 19 және 20 ғасырларда афроамерикандық рухани әндері мен Рождествоға арналған әндер кеңінен танылды. 20 ғасырда коммерциялық мақсатта жазғы мерекелік әндердің саны артып, оның ішінде джаз және блюз нұсқалары пайда болды. Сонымен қатар, ертедегі музыкаға қызығушылық жанданды, мысалы, The Revels сияқты халық музыкасын орындайтын топтардан бастап, ерте ортағасырлық және классикалық музыка орындаушыларына дейін. Ең көп таралған мерекелік әндердің бірі — 1930 жылдары Англияның Батыс өңірінен шыққан «Біз сізге қуанышты Рождество тілейміз». Радио 1940-1950 жылдардағы әртүрлі шоуларда Рождестволық музыканы ойнады, сондай-ақ қарашаның соңынан 25 желтоқсанға дейін Рождестволық музыканы ғана ойнайтын қазіргі заманғы станциялар да бар. Голливуд фильмдерінде Рождестволық жаңа музыка пайда болды, мысалы, «Holiday Inn» фильміндегі «Ақ Рождество» және «Қызыл мұрынды бұғы Рудольф». Орталық Еуропадағы дәстүрлі Рождестволық тағамда қуырылған сазан немесе басқа балық болады.
Карталар
Рождестволық ашықхаттар – достар мен туыстардың Рождество күніне дейінгі апталарда бірін-бірімен құттықтасу үшін алмасатын көркемделіп жазылған хабарламалар. Дәстүрлі құттықтау "Рождество мерекесі мен Жаңа жыл құтты болсын!" деп жазылады, бұл 1843 жылы Лондонда сэр Генри Коул жасаған алғашқы коммерциялық Рождестволық ашықхатқа ұқсас. Оларды жіберу салты, электрондық ашықхаттарды алмастырудың қазіргі заманғы трендімен бірге, көптеген адамдардың арасында кең таралды. Рождестволық ашықхаттар көп мөлшерде сатылады және маусымға сай, әртүрлі суреттермен безендіріледі. Дизайнның мазмұны Рождество туралы айтылған оқиғамен тікелей байланысты болуы мүмкін, мысалы, Исаның тууының суреті немесе Бейтлехем жұлдызы, ақ көгершін сияқты христиандық символдар бейнеленеді, олар Киелі Рух пен Жердегі бейбітшілікті білдіруі мүмкін. Басқа Рождестволық ашықхаттар діни сипатта емес, Рождестволық дәстүрлерді, Санта-Клаус сияқты мифтік кейіпкерлерді, Рождествомен байланысты шамдар, шырша және әшекейлер сияқты заттарды немесе Рождество мерекесімен байланысты әртүрлі суреттерді көрсетеді, мысалы, Рождестволық шаралар, қарлы көріністер және солтүстік қыстағы жануарлар. Кейбіреулер ашықхаттарда өлең, дұға немесе Киелі кітаптан үзінділерді жақсы көреді, ал енді біреулер діннен алшақтау үшін "Мерекелік құттықтаулар" деген жалпылама сөздерді қолданады.
Еске алу маркалары
Бірнеше ел Рождество маусымында ескерткіш маркалар шығарады. Пошта клиенттері осы маркаларды Рождестволық ашықхаттарды жіберу үшін жиі пайдаланады, және олар филателистердің арасында кең таралған. Бұл маркалар, Рождестволық мөрлерден өзгеше, қалыпты почта маркалары болып табылады және жыл бойы пошта төлемі үшін қолданылуға жарамды. Олар әдетте қазан айының басы мен желтоқсан айының басы арасында сатылымға түседі және көп мөлшерде басылады.
Рождестволық тұмшалар
Рождестволық мөрлер алғаш рет туберкулезбен күресуге және оның жайлы хабар таратуға қаржы жинау мақсатымен шығарылды. 1904 жылы Данияда алғашқы Рождестволық мөр басылып шықты, содан бері басқа елдер де өз Рождестволық мөрлерін шығаруда.
Сыйлық беру
Сыйлықтарды алмасу – қазіргі Рождество мерекесінің негізгі аспектілерінің бірі, осы арқылы әлемдік саудагерлер мен бизнес үшін жылдың ең табысты уақыты болады. Рождествода адамдар Киелі Николаймен байланысты христиан дәстүріне сәйкес сыйлықтармен алмасады, ал алтын, ладан және мирра сыйлықтары – даналар нәсілді Исаға сыйға тартқан. Римдіктердің Сатурналия тойында сыйлық беру салты христиандық әдет-ғұрыптарға ықпал еткен болуы мүмкін, бірақ екінші жағынан, христиандық "Кудай болып дүниеге келудің негізгі догмасы, сыйлық беру мен алуды қайталамалы, бірақ бірегей оқиғаның құрылымдық принципі ретінде нығайтты", себебі Киелі кітаптағы даналар "барлық адамдармен бірге, адамның құдайлық өмірге қайта қатысуы арқылы Құдайдың сыйлығын алды". Дегенмен, Томас Дж. Таллинің пікірінше, Рим императоры Аврелиан христиан шіркеуінің өсу қарқынымен бәсекелесу үшін 25 желтоқсанға басқа бір мереке орнатқан, өйткені христиандар осы күні Рождествоны алдынан атап өтіп келген.
Сыйлықтарды қамтитын цифрлар
Рождествомен байланысты бірнеше тұлғалар бар, олар маусымдық сыйлық берумен байланысты. Олардың арасында Санта-Клаус, сонымен қатар Нидерланд тілінен шыққан – Әулие Николас, Пэр-Ноэль және Вайхнахтсман; Әулие Николас немесе Синтерклаас; Христос кіндігі; Крис Крингл; Жолупукки; томте/ниссе; Баббо Натале; Әулие Василий; және Дед Мороз бар. Скандинавиялық томте (ниссе деп те аталады) кейде Санта-Клаустың орнына гном ретінде бейнеленеді. Бүгінде ең танымал тұлға – түрлі текті қызыл киім киген Санта-Клаус. «Санта-Клаус» атауы нидерландтық Синтерклаас («Әулие Николас») сөзінен бастау алады. Николас 4 ғасырдағы грек епископы, Ликия провинциясындағы Мира қаласының (қазіргі Түркияның оңтүстік-батысындағы Демре қаласының қираған жерлері) тұрғыны болған. Ол балаларға қамқорлық жасауымен, жомарттығымен және сыйлық беруімен ерекше көзге түскен. Оның мерекесі, 6 желтоқсан, көптеген елдерде сыйлықтармен тойланады. Латын Америкасының бірнеше елінде (мысалы, Венесуэла және Колумбия) қазіргі дәстүр бойынша Санта-Клаус ойыншықтар жасап, оларды Сәби Исаға тапсырады, ол оларды балаларға жеткізеді – бұл дәстүрлі діни сенімдер мен АҚШ-тан әкелінген Санта-Клаустың бейнесі арасындағы келісім. Италияның Оңтүстік Тиролі, Австрия, Чехия, Оңтүстік Германия, Венгрия, Лихтенштейн, Словакия және Швейцарияда Христос кіндігі (чех тілінде Ježíšek, венгр тілінде Jézuska және словак тілінде Ježiško) сыйлықтарды әкеледі. Грек балалары Жаңа жыл қарсаңында, Әулие Василий мерекесінің алдында сыйлық алады. Немецтің Әулие Николасы Вайхнахтсманнан (ол Санта-Клаус/Әке Рождествоның неміс тіліндегі нұсқасы) өзгеше. Әулие Николас епископ киімін киеді және 6 желтоқсанда шағын сыйлықтар (әдетте дәмділер, жаңғақтар және жемістер) әкеледі, оны Кнехт Рупрехт сүйемелдейді. Әлемдегі көптеген ата-аналар балаларына Санта-Клаус және басқа сыйлық әкелушілер туралы үйретсе де, кейбіреулері бұл әдеттен бас тартып, оны алдау деп санайды. Польшада сыйлық берушілердің саны аймақтар мен отбасылар арасында әр түрлі. Әулие Николас (Święty Mikołaj) Орталық және Солтүстік-Шығыс аймақтарында басым, Жұлдызшы (Gwiazdor) Үлкен Польшада ең көп кездеседі, Сәби Иса (Dzieciątko) Үстіңгі Силезияға тән, ал Кішкентай жұлдыз (Gwiazdka) және Кішкентай періште (Aniołek) Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыста кең таралған. Мұз Ата (Dziadek Mróz) Польшаның шығыс аймақтарында осылай қабылдана бермейді. Құрметті, Польшаның барлық аймақтарында Әулие Николас күні, 6 желтоқсанда, Әулие Николас сыйлықтарды әкеледі.
Спорт
Орта ғасырлардағы Рождество – спорттық жарыстармен қатар жыл сайынғы индульгенциялармен (кешірімдермен) аталатын халықтық мереке болған. Бұрынғы Англия футбол лигасының ең жоғары деңгейінде Рождество күні мен Бокс күніндегі үйде және сырттағы екі ойыннан тұратын турнирлер жиі өткізілетін. Бұл футбол клубтарына көптеген жұмыс істейтін адамдарға ойынды көруге жалғыз мүмкіндік беріп, үлкен көрермендерді қамтамасыз ететін. Чемпион атанған «Престон Норт-Энд» командасы 1889 жылы Рождество күні «Астон Вилламен» кездесті. Англиядағы соңғы 25 желтоқсандағы матч 1965 жылы өтті, онда «Блэкпул» командасы «Блэкберн Роверсті» 4:2 есебімен жеңді. Жақында АҚШ-та NFL және NBA лигалары да Рождество күні матчтар өткізді.
Күні таңдау
Декабрь айының 25-і Рождество мерекесінің дәстүрлі күніне айналуының екі негізгі теориясы бар, бірақ теология профессоры Сьюзан Ролл былай дейді: "Ешбір литургиялық тарихшы бұл күннің күнмен, қысқы күннің тоқырауымен және кейінгі Рим империясында күнге табынудың кең таралғандығымен қандай да бір байланысы жоқ деп айта алмайды". Рим күнтізбесінде 25 желтоқсан қысқы күннің тоқырауының күні болған. Римдіктердің қысқы күнге арналған мерекесі – dies Natalis Solis Invicti ("Жеңілмейтін Күннің" туған күні) 274 жылдан бері осы күні тойланып келген. Ежелгі тарих профессоры Гэри Форсайттың сөзіне қарағанда, Natalis Solis Invicti "Сатруналияның жеті күндік кезеңінен (желтоқсанның 17-23-і) кейін өткізілді, бұл Римнің республикалық дәуірден бергі ең қуанышты мерекелік маусымы, кештермен, тойлармен және сыйлықтар алмасумен ерекшеленген".
Юлиан күнтізбесі бойынша күн
Шығыс православие шіркеуінің кейбір юрисдикциялары, оның ішінде Ресей, Грузия, Македония, Черногория, Сербия және Иерусалим, мейрамдарды ескі Юлиан күнтізбесі бойынша тойлайды. Қазіргі уақытта, Юлиан күнтізбесі мен халықаралық деңгейде көптеген әлеуметтік мақсаттар үшін қолданылатын қазіргі Грегориан күнтізбесі арасында 13 күн айырмашылық бар. Осының салдарынан, Юлиан күнтізбесі бойынша 25 желтоқсан қазіргі уақытта 7 қаңтарға сәйкес келеді. Сондықтан, аталған православие христиандары 25 желтоқсанды (демек, Рождествоны) халықаралық деңгейде 7 қаңтар деп есептелетін күні тойлайды. Алайда, 1923 жылғы Константинополь соборынан кейін, Константинополь, Болгария, Грекия, Румыния, Антиохия, Александрия, Албания, Кипр, Финляндия және Америкадағы православие шіркеуі сияқты басқа православие христиандары, қазіргі Грегориан күнтізбесімен дәл сәйкес келетін түзетілген Юлиан күнтізбесін қолдана бастады. Осы себепті, бұл православие христиандары 25 желтоқсанды (демек, Рождествоны) халықаралық деңгейде 25 желтоқсан деп есептелетін күні тойлайды. Армения Апостолдық шіркеуі Мәсіхтің тууына арналған жеке мерекені емес, оның крещениесін (Теофания) тойлау күнімен, яғни 6 қаңтарда бірге атап өтудің ежелгі шығыс христиандық дәстүрін сақтап келеді. Бұл Арменияда мемлекеттік мереке болып табылады және ол халықаралық деңгейде 6 қаңтар деп есептелетін күні өтеді, себебі 1923 жылдан бері Армениядағы Армения шіркеуі Грегориан күнтізбесін қолданып келеді. Дегенмен, Иерусалимдегі Армения патриархатының кішкентай бөлігі Мәсіхтің тууы мен Теофанияны (6 қаңтар) бір күні тойлаудың дәстүрлі армян әдетін сақтайды, бірақ осы күнді анықтау үшін Юлиан күнтізбесін пайдаланады. Нәтижесінде, бұл шіркеу «Рождествоны» (дәлірек айтқанда Теофанияны) әлемнің көпшілігі қолданатын Грегориан күнтізбесі бойынша 19 қаңтар деп есептелетін күні тойлайды. 2022 жылы Ресейдің өзінің аумағына басып кіргенінен кейін Украина Рождество күнін ресми түрде 7 қаңтардан 25 желтоқсанға көшірді, бұл Ресейдің басып кіруін қолдаған Ресей православие шіркеуінен алшақтау мақсатында жасалды. Бұл Украина православие шіркеуі бекітілген мерекелер мен салтанаттар үшін түзетілген Юлиан күнтізбесін ресми қабылдағаннан кейін болды.
Күндер кестесі
Мәсіхшілердің әртүрлі топтары Мәсіхтің тууын атап өту үшін төрт түрлі күнді қолданады, олар төмендегі кестеде көрсетілген. Чиркеуі немесе бөлімі Күнтізбе Күні Григориандық күні Ескерту Иерусалим Армения Патриархаты Юлиандық күнтізбе 6 қаңтар 19 қаңтар Юлиандық 6 қаңтар мен Григориандық 19 қаңтар арасындағы сәйкестік 2100 жылға дейін сақталады; келесі ғасырда айырмашылық бір күнге артады. Армян елшілік шіркеуі, Армян евангелистік шіркеуі Григориан күнтізбесі 6 қаңтар 6 қаңтар Шығыс православие шіркеулерінің юрисдикциялары, соның ішінде Константинополь, Болгария, Украина (мемлекеттік мереке, православие және грек-католик), Грекия, Румыния, Антиохия, Александрия, Албания, Кипр, Финляндия, Америкадағы православие шіркеуі. Сондай-ақ, Шығыс ежелгі шіркеуі, Сирия православие шіркеуі, Үнді православие шіркеуі. Түзетулі Юлиан күнтізбесі 25 желтоқсан 25 желтоқсан 1923 жылғы Константинополь кеңесінде түзетулі Юлиан күнтізбесіне келісім жасалды. Баланың жүктілік кезеңінің дәл тоғыз 30 күндік айы мен 5 күнін сақтау үшін Тахсастың 28-і күні аталып өтеді. Диаспорадағы протестанттардың (П'ент'ай / Евангелиелік) көпшілігі діни мерекелер үшін Эфиопия күнтізбесін (Тахсастың 29-ы / 7 қаңтар) немесе Григориан күнтізбесін (25 желтоқсан) таңдау мүмкіндігіне ие. Бұл мүмкіндік шығыстағы мереке батыс әлемінде мемлекеттік мереке болмаған жағдайда қолданылады (диаспорадағы протестанттардың көпшілігі екі күнді де атап өтеді). Батыс христиан шіркеулерінің көпшілігі, Шығыс католик шіркеулерінің көпшілігі және азаматтық күнтізбелер; сондай-ақ Шығыс ассириялық шіркеуі. Григориан күнтізбесі 25 желтоқсан 25 желтоқсан 1964 жылы Шығыс ассириялық шіркеу Григориан күнтізбесін қабылдады.
Экономика
Рождество әдетте әлемнің көптеген елдерінде саудагерлер үшін ең табысты сату маусымы болып табылады, себебі адамдар сыйлықтар, әшекейлер және мерекелік дайындықтарға қажетті заттарды сатып алатындықтан сату көлемі күрт өседі. АҚШ-та "Рождестволық сауда маусымы" қазан айында басталады. Канадада саудагерлер Хэллоуин (31 қазан) мерекесіне дейін жарнамалық кампанияларын бастап, 11 қарашадағы Еске алу күнінен кейін оларды күшейтеді. Ұлыбритания мен Ирландияда Рождестволық сауда маусымы қараша айының ортасынан басталады, шамамен Рождестволық көше шамдары жағылатын кезде. Бұл тұжырымдаманы сауда кәсіпкері Дэвид Льюис ойлап тапқан. АҚШ-та жеке шығындардың шамамен төрттен бірі Рождество және мерекелік сауда кезеңінде жұмсалады. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, дүкендердегі шығындар 2004 жылдың қараша айында 20,8 миллиард доллардан 2004 жылдың желтоқсан айында 31,9 миллиард долларға дейін өсті, бұл 54 пайыздық өсімді құрады. Басқа салаларда Рождество алдындағы шығындар одан да жоғары болды, кітап дүкендерінде қараша-желтоқсан айларында 100 пайыздық, ал әшекей бұйымдары сататын дүкендерде 170 пайыздық өсім тіркелді. Сол жылы АҚШ-тағы сауда дүкендеріндегі жұмыс істейтін адамдардың саны 1,6 миллионнан 1,8 миллионға дейін артты. Рождествоға толыққанды тәуелді салаларға жыл сайын АҚШ-та жіберілетін 1,9 миллиардтан астам Рождестволық ашықхаттар және 2002 жылы АҚШ-та кесілген 20,8 миллион тірі Рождестволық шыршылар жатады. 2019 жылға қарай, АҚШ-тағы орташа ересек адам тек сыйлықтарға 920 доллар жұмсайды деп болжанды. 2010 жылы Ұлыбританияда Рождество кезеңінде онлайн саудаға 8 миллиард фунт стерлинг жұмсалатыны күтілді, бұл жалпы мерекелік сауданың шамамен төрттен бірін құрайды. Бір экономистің талдауына сәйкес, жалпы шығындар артқанына қарамастан, Рождество микроэкономикалық теория бойынша зиянды шығынға алып келеді, себебі сыйлық берудің салдары бар. Бұл шығын сыйлық беруші затқа жұмсаған сома мен сыйлық алушы осы зат үшін төлейтін сома арасындағы айырмашылық ретінде есептеледі. 2001 жылы АҚШ-та Рождестводан туындаған зиянды шығын 4 миллиард долларды құрады деп есептелді. Бұл талдау кейде қазіргі микроэкономикалық теориядағы кемшіліктерді талқылау үшін қолданылады, себебі оны күрделі факторлар қиындатады. Рождествоның қоршаған ортаға тигізетін әсері, материалдық сыйлықтардың көбінесе пайдасыз заттар ретінде қарастырылуы, оларды сақтау мен күтіп ұстауға байланысты қосымша шығындар және үйдің тәртіпсіздігіне себеп болуы сияқты басқа да зиянды шығындар бар.
Даулар
Рождество кейде түрлі тараптардан, христиандар мен христиан емес адамдардан сынап-талапқа және шабуылға ұшырайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Англия Комонвельтінде (1647–1660 жж.) және колониялық Жаңа Англияда пуритандықтар оны тыйым салған. Пресвитериандар басымдық танытқан Шотландия Парламенті 1637 және 1690 жылдар аралығында Рождество мерекелеуін қылмыс санайтын бірнеше заңдар қабылдады; Рождество күні Шотландияда 1871 жылға дейін мемлекеттік мереке болып танылмады. Бүгінде Шотландияның еркін пресвитериан шіркеуі және Солтүстік Американың реформаланған пресвитериан шіркеуі сияқты кейбір консервативті реформаланған конфессиялар да реформаланған діни принциптерге сүйене отырып, Рождествоны тойлаудан бас тартады және оның діни кітапта көрсетілмегендігіне байланысты оны дұрыс санамайды. Рождество мерекелеуіне Совет Одағы сияқты атеисттік мемлекеттер, сондай-ақ Сомали, Тәжікстан және Бруней сияқты көпшілігі мұсылман мемлекеттер де тыйым салған. Кейбір христиандар мен Пат Робертсонның Америка құқығы және әділеті орталығы сияқты ұйымдар Рождествоға жасалған шабуылдар туралы айтады ("Рождествоға қарсы соғыс"). Олар жарнама берушілер, саудагерлер, үкімет (әсіресе мектептер) және басқа да мемлекеттік және жеке ұйымдар "Рождество" терминіне немесе оның діни аспектілеріне қатысты айтылған сөздерді цензуралап, олардан қашып, немесе оларды қолдаудан бас тартады деп мәлімдейді. Бір даулы мәселе – Рождество шыршыларын "Мерекелік ағаштар" деп атау. АҚШ-та "Құтты болсын Рождество" деген сәлемдемені "Бақытты мерекелер" деп ауыстыруға бейімділік байқалады, бұл яһудилердің Ханука мерекесін тойлау кезінде барлығын қамтуға бағытталған деп есептеледі. АҚШ және Канадада "Мерекелер" терминінің қолданылуы ең көп таралған жерлерде, оған қарсыластар оның қолданылуын және "Рождество" терминін қолданудан жалтарғандығын саяси дұрыс деп айыптайды. 1984 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Линч пен Доннелли ісі бойынша Род-Айленд штатының Паутукет қаласына тиесілі және көрсетілген Рождестволық көрме (оның ішінде туылу сахнасы) Бірінші түзетуді бұзбайды деп шешті. Америкалық мұсылман ғалымы Абдул Малик Муджахид мұсылмандар Рождествоға құрметпен қарауы керектігін айтты, тіпті олар онымен келіспесе де. Қытай Халық Республикасының үкіметі ресми түрде мемлекеттік атеизмді жақтайды және осы мақсатта дінге қарсы науқандар жүргізіп келеді. 2018 жылдың желтоқсан айында шенеуніктер Рождество қарсаңында христиан шіркеулеріне шабуыл жасап, оларды жабылуға мәжбүр етті; Рождество шыршылары мен Санта-Клаустар да күшпен алынып тасталды.