Кіріспе

Темір жол полициясы немесе теміржол полициясы – темір жолдың (немесе теміржолдың) мүлігін, нысандарын, кірісін, жабдықтарын (поезд вагондары мен локомотивтерін) және қызметкерлерін, сондай-ақ тасымалданатын жолаушылар мен жүктерді қорғауға жауапты адамдар. Темір жол полициясы қауымдық темір жол көлік жүйелерін де патрульдеуі мүмкін. Олардың нақты міндеттері елден елге өзгеше. Кейбір елдерде теміржол полициясының өкілеттігі заңды күш қолданушы кез келген басқа қызметкерден ешқандай айырмасы жоқ, ал басқаларында олар қауіпсіздік күзетшілеріне ұқсайды. Кейбіреулеріне кеңейтілген қосымша өкілеттіктер беріледі, ал басқа бітімдерде олар шектеулі. АҚШ және Канадада теміржол полициясын ірі I сыныптағы теміржолдар, сондай-ақ кейбір кішігірім теміржолдар жұмыс істейді. Басқа елдерде бұл жұмысты арнайы агенттіктер емес, аумақтық полиция күштері атқарады. Ұлыбританияда теміржолдар Ұлыбританияның барлық теміржолдары мен кейбір қауымдық көлік жүйелерін күзетуге жауапты Ұлыбритания көлік полициясының қарауына жатады.

Бразилия

Бразилияның Федералдық теміржол полициясы 1852 жылы император Дом Педро II-нің жарлығымен құрылды, осылайша ол Бразилиядағы ең көне полиция мекемесі болды. Бразилия Сенатында осы полиция мекемесін қайта іске қосу туралы бірнеше ұсыныс қарастырылуда, себебі ол ұлттық қауіпсіздік үшін маңызды деп есептеледі.

Канада

Канаданың темір жолдары, АҚШ-тағыдай, ұлт құруға және жаңа полиция органдарын құруға көмектесті. Темір жол полиция қызметкерлеріне темір жол компаниясы меншік еткен, иеленген немесе басқаратын мүліктің 500 метрлік аймағында полиция өкілеттігінің толық мөлшері беріледі. Канадалық Тынық мұхиты темір жолы бастапқыда Доминион полициясына, кейіннен Солтүстік-Батыс атты полициясына, трансконтиненталдық темір жолды салу кезінде сүйенді, бірақ 1880-ші жылдардың соңында өз полициясын жұмысқа алды. Темір жол құрылысына тартылған көптеген жұмысшылар теміржол компаниялары үшін қауіпсіздік мәселесін тудырды. 1900 жылы КХР (Канадалық Тынық мұхиты темір жолы) өзінің Арнайы қызмет бөлімін құрды. Ол муниципалитет, федералды және провинциялық полициямен тығыз байланыста жұмыс істеді және ұрлық, тонау, вандализм мен саботаждың алдын алуға және тергеуге, сондай-ақ ереуілдерді бақылауға міндеттелді. КХР Арнайы қызметі 1885 жылғы Қытай иммиграциялық заңы бойынша дерлік тұтқын ретінде қаралатын «ұсталғандар» деп есептелген қытай жұмысшыларын қатаң күзетуге де жауапты болды. Арнайы қызмет 1904 жылы Монреальдегі КХР Еңбек департаментінің қызметкерінің іскерлік тәжірибесіне қатысты даудан кейін таратылды, бірақ 1913 жылы темір жолдың Тергеу департаменті ретінде қайта құрылды. Канадалық Тынық мұхиты полиция қызметі, Канадалық Ұлттық полиция қызметі және VIA Rail Canada полиция қызметі – Канададағы жалғыз федералдық теміржол полиция қызметтері. Темір жол полиция қызметкерлері Темір жол қауіпсіздігі заңына сәйкес федералдық ант береді немесе MoR (Көлік министрлігі) операцияларымен байланысты. ҚХР теміржол полициясы орталық үкіметтің, дәлірек айтқанда MoR-дың басқаруындағы жалғыз азаматтық полиция күштері ретінде қарастырылуы мүмкін. Оның бөлімшелері MoR теміржол бюроларымен параллель бөлінген, және бір кезде оның еншілес компаниясы деп есептелді, себебі «теміржол бюросы» екі жақты сипатқа ие: мемлекеттік орган және корпорация ретінде. Осыған байланысты, кейбір теміржол полиция органдары провинциялық деңгейде бірнеше аймақты қамтуы мүмкін. Мысалы, Тяньцзинь теміржол полициясының бөлімшесі Пекин теміржол полициясының префектуралық деңгейдегі бюросына бағынышты, бірақ Тяньцзиньдің қалыпты полиция күштері Пекинмен теңдес. Қоғамдық қауіпсіздік министрлігінің бақылауында болғанымен, күш MoR-дың өзімен ғана қаржыландырылды, сондықтан MoR-дың корпоративтік мүдделерін қорғау үшін сынға ілікті. ҚХР-да жергілікті полиция жеке тұлғалардың жеке армиясы ретінде жұмыс істегендіктен, мұндай сын белгілі бір деңгейде жергілікті және орталық үкімет арасындағы дауды көрсетеді.

Германия

Нацистік Германияның теміржол полициясы – Bahnschutzpolizei. Оның міндеті теміржол қауіпсіздігін қамтамасыз ету, сондай-ақ тыңшылық пен теміржол мүлкін саботаждан қорғау болды. Ол Hauptamt Ordnungspolizei-ге емес, тек Deutsche Reichsbahn-ға бағынышты болды. Bahnpolizei – Батыс Германияның бұрынғы теміржол полициясының атауы, ол Deutsche Bundesbahn федералды теміржол компаниясының құзырына кірді. Bahnpolizei қызметкерлері теміржол мүлкіне рұқсатсыз кіру, жолаушыларға шабуыл жасау, теміржолды нысанаға алған террористік қауіп-қатерлер, өрт сөндіру, теміржол құрамдарына немесе ғимараттарына граффити салу, сигналдарды бүлдіру, қалта ұрлық, билеттерді алаяқтықпен алу, тонау және жеке заттарды, багажды немесе жүкті ұрлау сияқты қылмыстарды тергеді. Олар сонымен қатар пойыз бен көліктердің соқтығысуын және қауіпті материалдардың таралуын да тергеді. 1992 жылы теміржол қауіпсіздігіне жауаптылық Bundesgrenzschutz-ке берілді, нәтижесінде Bahnpolizei Федералды шекара күзет күштерімен біріктірілді. BGS бұрынғы Шығыс Германия аумағында 1990 жылдан бастап осы міндеттерді өз мойнына алды, бұрынғы Шығыс Германияның көлік полициясын алмастырды. Bundesgrenzschutz 2005 жылдың 1 шілдесінде Bundespolizei (Федералды полиция) деп қайта аталды және қазіргі уақытта Германия теміржол жүйесіндегі қауіпсіздік пен жолаушыларды тексеруге жауапты.

Индонезия

Polsuska (Индонезия: Polisi Khusus Kereta Api немесе Теміржол арнайы полициясы) – Индонезия теміржол компаниясының басшылығымен жұмыс істейтін құқық қорғау бөлімі. Polsuska арнайы теміржол полициясы ретінде: заңнамаға сәйкес санкцияларды қолдану, қауіпсіздікті қамтамасыз ету, қылмыстың алдын алу және Индонезия теміржолдарының ұлттық полициямен серіктестікте әділетсіз әрекеттерге жол бермеу міндеттерін атқарады. Polsuska теміржол стансаларының және пойыз жолдарындағы жолаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуді қоса алғанда, заң мен тәртіпке қатысты жауапкершілікке ие. Polsuska офицерлері қара түсті форма киеді және сол жаққа қарай бұрылған қызыл түсті берет тағады. Polsuska Индонезия Ұлттық полициясымен оқытылады, бірақ оның құрамына кірмейді. Polsuska Индонезия теміржол компаниясының қауіпсіздік және қорғау дирекциясының басшылығында жұмыс істейді. Үлкен Джакартаны қамтитын қалалық желілер өздерінің қауіпсіздік қызметін күзетшілер ретінде ұйымдастырады, олар ашық қоңыр түсті форма киеді және қызыл түсті жилет тағады, олар (Petugas Keamanan Dalam/PKD) деп аталады. Бұл күзетшілер Polsuska құрамына кірмейді. Индонезиядағы әрбір теміржол стансасында Polsuska-ға құқық пен тәртіп саласында, соның ішінде қауіпсіздікті қамтамасыз етуде көмектесетін бірнеше күзетші жұмыс істейді. Рамазан айының соңғы күндері және басқа да ұлттық мерекелер сияқты қысқа мерзімдік кезеңдерде Polsuska-ға қосымша қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету үшін әскери қызметкерлер мен полициядан көмек көрсетілуі мүмкін.

Италия

Италия мемлекеттік темір жолдарында (Ferrovie dello Stato) тәртіп сақтауды Италияның ұлттық полициясының (Polizia di Stato) Ішкі істер министрінің басшылығымен жұмыс істейтін Polizia Ferroviaria бөлімшесі жүзеге асырады.

Пәкістан

Пәкістан теміржол полициясы – Теміржол министрлігіне бағынатын мекеме, ел ішінде пойыз бен жолаушыларды күзетуге жауапты.

Ресей

Ресейдегі теміржол жүйесін Ішкі істер министрлігінің Көлік департаменті қорғайды. Полиция Ішкі істер министрлігінің құрамында болып, теміржолды қорғауға, пойыз сапасын тексеруге және Ресей Федерациясында теміржол қауіпсіздігін сақтауға жауапты.

Швейцария

Швейцарияда ешқашан жеке көлік полициясы болған емес, себебі барлық теміржол қызметкерлерінің полициялық өкілеттіктері шектеулі болды. Дегенмен, 1990-шы жылдардың соңында кондукторсыз пойыздер енгізілуіне байланысты, пойыздердегі қылмыс деңгейі артты және Швейцария Федералдық темір жолдары компаниясы өз жүргізушілеріне арналған қалалық пойыз бағыттары үшін Bahnpolizei офицерлерін даярлады. 2002 жылы SBB CFF FFS өздерінің Bahnpolizei күштерін Securitas AG жеке қауіпсіздік компаниясымен біріктірді, ал нәтижесінде құрылған Securitrans қазір теміржол инфрақұрылымын қорғайтын жеке қауіпсіздік агенттігі болып табылады. 2011 жылдан бастап теміржол полициясы қайта ұйымдастырылды және Швейцарияның көлік полициясы (Transportpolizei) мемлекеттік қызметкерлер болып табылады, барлық офицерлер екі жылдық полиция академиясында оқып, соңында аттестат алады. Transportpolizei офицерлері Швейцария Конфедерациясына адал болуға ант етеді, осылайша олар кез келген кантондық полиция офицері сияқты тұтқындауға толық құқылы. Мемлекеттік әріптестері сияқты, олар SIG Sauer P225 таңқысы мен бұрыштанды газ баллоншаларын қару ретінде, сондай-ақ ұстауға қолғаптарды алып жүреді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияның көлік полициясы 1948 жылы теміржолдарды ұлттықтандыруға байланысты Ұлыбританиядағы темір жол жүйесін қорғайды. Осыған дейін әрбір жеке теміржолдың өз полиция күштері болған.

Тарих

АҚШ-тағы теміржол полициясының тарихы Пинкертон Ұлттық детективтік агенттігінің құрылуымен тығыз байланысты. XIX ғасырдың ортасында АҚШ маршалдарының саны, кең далаға жайылған теміржол желілерін күзетуге жеткіліксіз болды. Халық тығыз қоныстанған аймақтардан шалқап жатқан өңірлер арқылы өтетін теміржолдар мен олардағы жолаушылар мен жүктер қарақшылыққа ұшырау қаупінде болды. Аллан Пинкертон детективтік бизнесі арқылы Огайо және Миссисипи теміржолының, сондай-ақ Иллинойс орталық теміржолының президенті Джордж Б. Макклелланмен, оның адвокаты Авраам Линкольнмен танысты. Линкольннің ынтасымен Пинкертон теміржолға детективтерді жіберуді бастады. Теміржол келісімшарттары Пинкертонның табысының басты көзіне айналды, бірақ Азамат соғысынан кейін теміржол компаниялары өздерінің полиция бөлімдерін біртіндеп құра бастады. 1863 жылы Локомотившілердің бауырластығы құрылғаннан кейін, Пинкертон және жаңа теміржол полиция органдары теміржол қызметкерлерінің ереуілін басуда маңызды рөл атқарды. Тағы бір маңызды мәселе – қызметкерлердің, әсіресе жолаушылар вагондарында ең көп өкілеттікке ие және билет ақысын жинаған жолаушылар кондукторларының ұрлық жасауы болды. Пинкертон бұл жұмысты 1854 жылы Оңтүстік Мичиган желісі үшін бастады, ал 1855 жылдың 1 ақпанында алты алаңдаған Орта Батыс теміржолынан алынған 10 000 доллармен Солтүстік-Батыс полиция агенттігін құрды.

Құзыреті мен өкілеттігі

Кейбір теміржол полиция қызметкерлері куәлік алған құқық қорғау органдарының қызметкерлері болып табылады және толық полиция және қамауға алу өкілеттіктерін иеленуі мүмкін. 1990 жылғы АҚШ-тың Қылмыстық бақылау заңының 1704-бабына сәйкес, теміржол полициясын тағайындау, қызметке бекіту және реттеу келесідей қарастырылған: "Кез келген штаттың заңдарына сәйкес полиция қызметкері ретінде куәлік алған немесе бекітілген теміржол полиция қызметкері, АҚШ Көлік министрінің қаулыларына сәйкес, теміржол тасымалдаушысына тиесілі кез келген басқа штаттың заңдарын сақтауға құқылы". Маңыздысы, 1704-бапта сондай-ақ бұл полиция өкілеттігінің "сол юрисдикцияның заңдарына сәйкес куәлік алған немесе бекітілген полиция қызметкерінің өкілеттігінің шегінде" екендігі айтылған. Теміржол полиция қызметкерлері Калифорния сияқты кейбір штаттарда толыққанды полиция өкілеттігіне ие болуы мүмкін, бірақ басқа штаттарда олардың өкілеттігі теміржолдың меншігімен ғана шектеледі. Теміржол полиция қызметкерлерінің мәртебесі штаттар бойынша өзгеше, олар тұратын және/немесе жұмыс істейтін штатының губернаторы тағайындайды және 49 USC 28101-ге сәйкес, штаттық деңгейдегі қамауға алу өкілеттіктерімен қатар, кейбір мемлекетаралық қамауға алу өкілеттіктерін де жүзеге асыруы мүмкін. Теміржол полициясы негізінен теміржол жолында немесе оның жанында заңды сақтаса да, олардың полиция қызметкерлері жұмыс істейтін штатқа байланысты, теміржол мүлігінен тыс жерде де басқа заңдарды сақтай алады және қамауға алуға құқылы. Штатқа немесе юрисдикцияға байланысты, теміржол полиция қызметкерлері куәлік алған полиция қызметкерлері, уақытша бекітілген бейбітшілік сақшылары немесе компанияның арнайы агенттері болып есептелуі мүмкін. Мысалы, Вирджиния штатында кез келген теміржол компаниясы, өзінің полиция күштерінің мүшелерін тағайындауға рұқсат беру үшін, қызмет істейтін кез келген округтің аудандық сотына өтініш бере алады. Теміржол полициясы тергейтін қылмыстардың қатарында теміржол жолына заңсыз кіру, жолаушыларға шабуыл жасау, теміржолға қатысты террористік қауіп-қатерлер, өрт сөндіру, теміржол вагондарына немесе ғимараттарына граффити салу, сигналдарды бүлдіру, қалта ұрлығы, билеттерді алаяқтықпен алу, қарақшылық және жеке заттарды, багажды немесе жүктерді ұрлау кіреді. Теміржол полициясы сондай-ақ рельстен шығу, пойыз бен көліктердің соқтығысуы, теміржол жолындағы көлік апаттары және қауіпті материалдардың таралуы сияқты оқиғаларды тергейді.

Терроризмге қарсы бірлескен жұмыс тобы

Теміржол полициясының көптеген мекемелері ФБР-дің Терроризмге қарсы бірлескен жұмыс тобына қатысады.

Вьетнам

Қоғамдық қауіпсіздік министрлігінің құрамындағы Жол полициясы департаменті теміржол қауіпсіздігін басқару және ұйымдастыру бюросын қамтиды. Бюро теміржолды қорғауға, пойыздердің сапасын тексеруге және теміржол қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жауапты.