Кіріспе

Булли ( /bʊlaɪ/ BULLeye) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының оңтүстік жағалауында орналасқан Вуллонгонг қаласының солтүстік жаққа орналасқан шағын ауданы.

Тарих

Бұл сөз абориген тілінде "екі немесе екі тау" деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан болуы мүмкін, бірақ басқа да түбірлер де ұсынылған. Бастапқыда Дарвал аборигендері осы жерде тұрған. 1815 жылдан бастап еуропалық ағаш кесушілер бұл аймақта жұмыс істеген. Бұл жерде бұрын қызыл кедрлер көп болған, қазір олар сирек кездеседі. Алғашқы тұрақты еуропалық қоныс салушы Корнелиус О'Брайен болды, ол 1823 жылы ферма құрды және оның есімі Фигтриден оңтүстікке қарай О'Брайенс жолындағы өткелге берілді. Булли топырағы – Сидней крикет алаңының негізгі топырақ көзі және іргетасы, осының арқасында SCG Австралиядағы ең спинге қолайлы халықаралық крикет алаңдарының бірі саналады.

Көмір

1862 жылы Булли көмір компаниясы жартастың беткейінде шахта ашып, шахтерлер мен олардың отбасыларына арналған үйлер салды. Көмір шахтадан Сандон-Пойнттағы Булли-Джетиге пойызбен тасымалданды, онда кемелерге тиелетін. Шахтерлер өндірілген көмірге қарай төленетін, белгілі бір жалақысы болмаған. Ілаварра аймағындағы алғашқы кәсіподақ 1879 жылы Буллиде шахтерлер тарапынан құрылды. Басшылық кәсіподақ мүшелерін жұмыстан шығарып, оларға қарсы шара қолданып, кәсіподаққа мүше емес жұмысшыларды жұмысқа алды. 1887 жылдың 23 наурызында шахтада газ жарылысы болды, нәтижесінде 81 ер адам мен бала қаза тауып, 50 әйел жесір, 150 бала әкесіз қалды. Бір ғана адам аман қалды, ол 17 жастағы жігіт болатын, кейін "Бой Коуп" деп танылды. Қаза тапқандардың есімдері жазылған ескерткіш обелиск Буллидегі Парк-роудта, темір жолдың жанында орналасқан. Шахта сол жылдың соңында қайта ашылды. Булли шахтасындағы апат Австралия тарихындағы ең ірі апат болды, бірақ 1902 жылы Маунт Кембладағы апаттан басып өтті. Апатты алдымен сот сарапшысы тексерді. Қазылар алқасы төмендегі үкімді шығарды: "Иә, қазылар алқасы Уильям Уэйд және басқалар 1887 жылдың 23 наурызында немесе наурыз айында Булли көмір шахтасында газ жарылысынан қаза тапты деген пікірде". Содан кейін қазылар алқасы қосымша мәлімдеме жасады: "Бұл Булли кеніштерінің арнайы ережелері мен Көмір шахталары заңына газ болған кезде жұмыс істеуге рұқсат беру арқылы немқұрайды қарағандықтан болды". Сот сараптамасынан кейін доктор Джеймс Р.М. Робертсон төрағалығымен апатты тергеу үшін арнайы комиссия құрылды. Шахтаға кіретін ауа екіге бөлінді. Бір бөлігі батыс ауданына, екіншісі негізгі туннель арқылы төмен қарай өтіп, жарылыс болған Хилл-Энд ауданына жетті. Хилл-Энд ауданында ауа алты бағыттың әрқайсысынан өтіп, содан кейін жоғары көтерілетін шахтаның табанындағы пешке шығарылды. Бұл ертеректегі бағыттардан шыққан кез келген газ (әдетте метан) жұмыс істеп жатқан адамдардың орналасқан жеріне тартты дегенді білдіреді. Әр бағыттың бойында шахтерлер көмірді қазып алған жерлер орналасқан, олар "борд" деп аталды. Борд толық игерілгеннен кейін жабылатын, бірақ бұл онда жиналған газ тез арада шығарылмайтынын білдіреді. Әрбір туннель үш мақсатта қолданылды: шахтаның бөліктеріне кіру үшін жол ретінде, көмірді шығару үшін жүк тасу жолы ретінде және желдету үшін. Желдеткіш есіктер арқылы ауа ағыны бақыланды, бірақ пойыз бен вагондардың өтуі үшін оларды ашу қажет болды. Әрбір ашылу шахтаның сол бөлігіндегі ауа ағынын бұзды. Шахта көп бұрын тегістелді, қазір тек ескі кеңсе және басқа да ғимараттардың орналасқан жерін көрсететін бетон іргетастары ғана қалды. Осы іргетастың артындағы жартаста ескі шахта кіреберістерін табуға болады. Олар 12 фут биіктіктегі бетонмен жабылып, бетонға дренаж құбыры орнатылған. Шығыс жағында сұрыптау алаңының қалдықтары, шашырап қалған бірнеше іргетастар мен қарақұмық қалды. Шахтадан жағалауға дейінгі ескі темір жол желісі көбінесе алынып тасталды, бірақ Буллиге оңтүстікке қарай келе жатқанда, оның орнатылған көпірін көруге болады, ол мектеп оқушысының қатысуымен болған қайғылы жол апатынан кейін жолдан өтуге арналған жаяу өткел ретінде қайта жаңартылды. Бұл көпірде қазір тарихи "қара алмаз" ауданына қош келдіңіз деген жазу бар.