Кіріспе
Транзит полициясы (көлік полициясы, теміржол полициясы, теміржол қызметі және басқа да аталымдар) – жалпы тасымалдаушы, мысалы, транзиттік аудан, теміржол, автобус желісі немесе басқа да қоғамдық көлік қызметін ұсынатын мекеме, сондай-ақ муниципалитет, округ, аудан немесе штат тарапынан жұмысқа алынған мамандандырылған полиция органдары. Транзит бойынша құқық қорғау қызметтерін ірі жергілікті құқық қорғау органының арнайы бөлімшесі де атқара алады. Олардың міндеті, әдетте, тасымалдаушыға немесе оның жолаушыларына қарсы жасалған қылмыстарды алдын алу және тергеу, сондай-ақ тасымалдаушының мүлкінде немесе оның маңында жасалған қылмыстарды анықтау болып табылады.
Transit police (also known as transport police, railway police, railroad police and several other terms) are specialized police agencies employed either by a common carrier, such as a transit district, railway, railroad, bus line, or another mass transit provider or municipality, county, district, or state. Transit law enforcement services may also be provided by a specialized unit within a larger local law enforcement agency. Their mandate is generally to prevent and investigate all crime committed against the carrier or its passengers and crime incidentally committed on or around the carrier's property.
Автономиялы агенттіктер
Транзит полициясы транзит жүйесіне немесе арнайы құқық қорғау қызметтерін ұсынатын мемлекеттік органға тікелей жұмыс істейтін қызметкерлерден құрылуы мүмкін. АҚШ-та құқық қорғаудың орталықтандырылмаған сипаты бар болғандықтан, мұндай жағдайлар көптеп кездеседі; АҚШ-тағы ірі, дербес агенттіктердің мысалдары – MBTA полициясы, BART полициясы және Нью-Джерси транзит полиция департаменті. Ұлыбританияда транзит бойынша құқық қорғауды бүкіл ел бойынша бірыңғай агенттік – Британдық көлік полициясы қамтамасыз етеді, бірақ басқа құқық қорғау органдары да осы жұмыста көмектесе алады. Үндістанда көптеген транзит полиция қызметтерін Мемлекеттік теміржол полициясы жүзеге асырады.
Жергілікті құқық қорғау органдарының мамандандырылған бөлімшелері
Басқа күштер жергілікті құқық қорғау органдарының мамандандырылған бөлімшесі ретінде жұмыс істеуі мүмкін, мысалы, АҚШ-тың Калифорния штатындағы Оранж округі шериф департаментінің Транзиттік полиция қызметтері бюросы (Оранж округі көлік басқармасына қызмет етеді) немесе Финикс полиция департаментінің Транзиттік құқық қорғау бөлімі (Финикс қалалық көлік департаментіне бекітілген). Кейбір бұрынғы тәуелсіз көлік полициясы мекемелері ірі жергілікті құқық қорғау органына қосылған немесе олардың функцияларын өз мойнына алған; мысалы, LACMTA полициясының функцияларын LAPD Транзит қызметтері бөлімі, ал Нью-Йорк қалалық көлік полициясы NYPD Транзит бюросына біріктірілген.
Темір жол полициясы
"Транзит полициясы" термині теміржол үшін жұмыс істейтін құқық қорғау органы немесе бөлімшесін білдіргенде, әдетте ол алыс қашықтыққа жүк тасымалын қамтамасыз ететін теміржол емес, қалалық қоғамдық көлікті (мысалы, қалалық эстакадалық жүйе немесе метро) қамтамасыз ететін теміржолға қатысты. Жүк тасымалын жүзеге асыратын теміржолдар мен алыс қашықтыққа тасымалдаушылардың құқық қорғау органдары әдетте "теміржол полициясы" немесе "рейл полициясы" деп аталады. Транзит полициясы мен теміржол полициясының қызметтері көбінесе бір-бірімен байланысты. Теміржол полициясының ұзақ тарихы бар және ол көптеген қазіргі заманғы транзит полициясы органдарынан бұрын құрылған. Транзит полициясы мен теміржол полициясының өкілеттіктері заңмен бөлек анықталуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-та көптеген штаттарда осы екі органға қатысты жеке заңдар бар. Дегенмен, қазіргі заманда, қызметтердің өзара байланысының артуымен және кең ауқымды қоғамдық көлік жүйелерінің дамуымен, кейбір юрисдикциялар теміржол және транзит полициясының біріктірілген моделін қабылдады. Мысалы, Ұлыбританияда Лондон метросының ішіндегі көптеген теміржол жүйелері Британдық көлік полициясы (BTP) арқылы қорғалады. BTP – толық қызмет көрсететін ұлттық құқық қорғау органы, ол ондаған таратылған транзит және теміржол полициясы органдарының қызметтерін біріктірді (BTP Солтүстік Ирландияда төтенше жағдайлар болмаса өкілеттікке ие емес).
Құзыреті
Кейбір көлік полициясының толық полициялық өкілеттіктері бар, мысалы АҚШ-тың BART полициясы, SEPTA көлік полициясы, Метро көлік полиция бөлімі, Юта көлік полиция бөлімі немесе MBTA полициясы. Ұлыбританияның Британдық көлік полициясы Ұлыбритания аумағында толық полиция өкілеттігіне ие. Кейбір аймақтарда көлік полиция органдарының өкілеттіктері шектеулі немесе арнайы болып табылады, және олар арнайы полиция немесе арнайы констебльдер, немесе Канаданың Эдмонтон қалалық көлік бейбітшілік офицерлері сияқты шектеулі өкілеттіктері бар бейбітшілік офицерлері ретінде қарастырылуы мүмкін. Дегенмен, көлік полиция қызметтері, әдетте, қарапайым күзетшілерге қарағанда көбірек билікке ие.
Қылмыстар
Транзит полициясы мен теміржол полициясы тергейтін қылмыстардың кейбірі – теміржол участасына рұқсатсыз кіру, жолаушыларға шабуыл жасау, теміржол көліктеріне және автобустарға немесе автобус аялдамаларына граффити салу, қалтақорлық, билеттерді алаяқтық жолмен алу, ұрлық және жеке заттардың, багаждың немесе жүктің ұрлануы, сондай-ақ транзиттік станцияларда есірткі сату. Олар билетсіз жолаушыларды ұстап, айыппұл салу мақсатымен кездейсоқ билеттерді тексеруге де қатысуы мүмкін. Мұндай тексерулер көбінесе жол ақысы адалдыққа негізделген жүйелерде жиірек жүргізіледі.
Құзыреті мен өкілеттігі
АҚШ, Канада немесе Австралия сияқты федеративтік мемлекеттерде федералды және штаттық заңдар барлық полиция бөлімдерінің, соның ішінде көлік полициясының құзыреті мен өкілеттіктерін анықтайды. Көбінесе көлік полициясы қызметтерінің басқа ұлттық, штаттық және жергілікті полиция органдарымен бірдей полиция өкілеттіктері болады, мысалы MBTA көлік полициясы департаменті, MARTA (Атланта) көлік полициясы, Ұлыбритания көлік полициясы, Нью-Джерси көлік полициясы департаменті, BART полициясы, Мэриленд көлік полициясы басқармасы, DART полициясы, SEPTA көлік полициясы, Юта көлік полициясы департаменті және Metro Vancouver көлік полициясы (Британдық Колумбияның Оңтүстік жағалауы көлік басқармасы полиция қызметі). Кейбір агенттіктердің құзыреті кең, оның ішінде жол қозғалысын бақылау және қадағалау және мүліктің ішінде де, сыртында да ұстау құқығы бар, мысалы, Нью-Джерси көлік полициясы департаменті АҚШ-тағы штат бойынша құзыреті бар жалғыз көлік полициясы болып табылады.
Қытай Халық Республикасы
Қытайдағы жылдам көлік жүйесіне ие қалалардың барлығында жергілікті қоғамдық қауіпсіздік бюросына қарасты көлік полициясы бар. Мемлекеттік емес полиция күштері немесе көлік басқармасының бағынындағы полиция институттары жоқ. Бұрын Ұлттық теміржол Теміржол министрлігіне қарасты полиция күшіне ие болған, бірақ бұл өкілеттік қазіргі кезде жергілікті полиция органдарына берілді. Дегенмен, мекемелердің құрылымы қалалар бойынша өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, Тяньцзинь және Чэнду сияқты қалаларда дивизия деңгейіндегі бірлескен қоғамдық көлік күштері болуы мүмкін, олар қала шегіндегі барлық таксилерге, автобус бағыттарына, автобустарға, жылдам көлікке және паромдарға, сондай-ақ көлік тораптарына қызмет көрсетеді; ал Чунцин мен Сианьда жаппай көлік желілерін қорғауға толыққанды бағытталған көлік полициясы бригадалары бар. Қайтадан, барлық бұл мекемелер жоғары деңгейдегі қоғамдық қауіпсіздік бюроларының бақылауында болады.
Транзитті орындау
Нидерландыда қоғамдық қызмет көрсететін барлық қоғамдық көлік компанияларында өздерінің тәртіп сақшылары бар, бұл сақшылардың көпшілігі BOA мәртебесіне (арнайы тергеу қызметкері) және шектеулі полиция өкілеттіктеріне (күш қолдану, тұтқындау және қолқаптар қолдану) ие. Бұл сақшылардың негізгі міндеті – жол ақысын бақылау және көлік құралдарындағы жолаушылар мен қызметкерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Амстердам қаласы Нидерландыдағы қоғамдық көлік бойынша өз тәртіп сақтау бөлімін құрған жалғыз муниципалитет болып табылады. "Veiligheidsteam openbaar vervoer" (Қоғамдық көлік қауіпсіздік тобы) Амстердам полициясымен бірлесіп, қала шегіндегі қоғамдық көлікте, станцияларда және түйінді пункттерде қоғамдық тәртіпті сақтау, қылмыстың алдын алу немесе тоқтату, халыққа көмек көрсету, қоғамдық көлік туралы ақпарат беру және күдікті мінез-құлықты анықтау жұмыстарын жүзеге асырады. Олардың формасы полиция қызметкерлеріне ұқсас (полиция стиліндегі бас киім, сары түсті көрінетін күртеше және бүйір жолақтары бар шалбар; полиция формасынан айырмашылығы – шалбар мен бас киімнің түсі қара сұр, ал полиция теңіз көк түсін қолданады). Бұл тәртіп сақшыларын қала әкімдігі, ал полиция қызметкерлерін ұлттық полиция жұмысқа қабылдайды. Тәртіп сақшылары қолқаптармен және қысқа полицейлік таяқпен жабдықталған, сондай-ақ күш қолдану, адамдарды тұтқындау, уақытша ұстау және айыппұл салу сияқты шектеулі полиция өкілеттіктеріне ие. Амстердам қаласы қазіргі уақытта сақшыларды бұрышпен шашырату құралымен (перецті газ) жабдықтау мүмкіндігін қарастырып жатыр, бұл шара 2014 жылдың ортасында іске асырылуы мүмкін.
Ресей Федерациясы
Ішкі істер министрлігінің Көлік департаментінің бас басқармасы.