Орландо ындығандары немесе Мато Мариа Бойардоның дастаны
Orlando Innamorato
"Орландо Иннаморато" – Маттео Мария Бойардоның қаһармандық дастаны. Ренессанс эпосы, махаббат, рыцарлар, соғыстар және Париж қоршауы туралы. Кітап 1483-1495ж. жазылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Матео Мария Боярдоның кітабы. «Орландо Иннаморато» (орˈlando innamoˈraːto; ағылшын тілінде «Orlando in Love» деп белгілі; итальян тілінде «Orlando innamorato» деп аталады, себебі «I» әрпі үлкен әріппен жазылмайды) – итальяндық Ренессанс дәуірінің авторы Матео Мария Боярдо жазған эпикалық поэма. Бұл поэма батыр шабандоз Орландо (Роланд) туралы романтикалық хикая. Ол 1483 (алғашқы екі кітабы) және 1495 (үшінші кітабы жеке басылды, алғашқы толық басылымы) жылдары аралығында жарық көрді.
Book by Matteo Maria Boiardo
Orlando Innamorato (orˈlando innamoˈraːto; known in English as "Orlando in Love"; in Italian titled "Orlando innamorato" as the "I" is never capitalized) is an epic poem written by the Italian Renaissance author Matteo Maria Boiardo. The poem is a romance concerning the heroic knight Orlando (Roland). It was published between 1483 (first two books) and 1495 (third book published separately, first complete edition).
Құрастыру және жариялау
Каролингтер мен Артур циклдерінен алынған материалға Боярдо өз қолымен жасалған үстінен құрылыс қосты. Сюжеттің бір ғана маңызды оқиғаға байланысты емес екендігіне байланысты, ең шебер ойлап табылған эпизодтардың ажырамас лабиринті, біріншіден, әдемі Анжеликаны іздеумен, ғашықтыққа берілген Орландомен және басқа да ғашық рыцарлармен, содан кейін Анжеликаның әкесі, Катай патшасының Альбракканы қоршауға алған татарларға қарсы қорғауымен, және соңында, Парижді морилердің қоршауымен және Шарлеманнің әскерімен болған күресімен байланысты. Оттава-рима ұйқаспен жазылған өлең 68 ән мен жарты әннен тұрады. Боярдо өлеңді шамамен 38 жасында бастаған, бірақ Османлы-Венеция соғысы (1463–1479) салдарынан біраз уақытқа тоқтатқан. Ол 1486 жылға дейін жұмысты жалғастырған деп есептеледі, бірақ содан кейін өлеңді аяқтамай қалдырды. Соңғы шумақтарда былай делінген:
To material largely quarried from the Carolingian and Arthurian cycles, Boiardo added a superstructure of his own making. As the plot is not woven around a single pivotal action, the inextricable maze of most cunningly contrived episodes are seen to be linked, first, with the quest of beautiful Angelica by love smitten Orlando and the other enamored knights, then with the defense of Albracca by Angelica's father, the King of Cathay, against the beleaguering Tartars, and, finally, with the Moors' siege of Paris and their struggle with Charlemagne's army. The poem, written in the ottava rima stanza rhythm, consists of 68 cantos and a half. Boiardo began the poem when he was about 38 years old, but interrupted it for a time because of the Ottoman–Venetian War (1463–1479). He is believed to have continued till 1486, but then left the poem unfinished. The last verses say:
Mentre ch'io canto, Iddio Redentorevedo l'Italia tutta a fiamma e foco. Matteo Maria Boiardo, Orlando Innamorato
Mentre ch'io canto, Iddio Redentorevedo l'Italia tutta a fiamma e foco.|Matteo Maria Boiardo, Orlando Innamorato
яғни, Мен ән салып тұрғанда, құтқарушы Құдай, Италияны от пен жалынға толы көрдім. Алғашқы екі кітап 1482 және 1483 жылдар аралығында, көбінесе Реджиодағы Пьетро Джованни ди Сан-Лоренцо басып шығарған; бірақ барлық даналары жоғалып кеткен. Ол, мүмкін, "Орландоға ғашықтық" деген атпен шыққан. Үшінші кітап алғаш рет 1495 жылы "Орландоның ғашықтығының соңы" деген атпен жарық көрді (Венеция: Симоне Бевилаква). Алғашқы толық басылым 1495 жылы (Скандиано: Камилло Боярдо) жарық көрді. Editio princeps (алғашқы екі кітап) сияқты, 1495 жылғы алғашқы толық басылым да толығымен жоғалып кетті. Бізге жеткен ең көне данасы – алғашқы екі кітаптың 1487 жылғы қайта басылымы (Венеция: Пьетро де’ Пиаси); қазірде Biblioteca Marciana-да сақталатын бір ғана данасы бар. Сонымен қатар, үшінші кітаптың 1495 жылғы Венециялық басылымының тек бір данасы Монакода сақталған. Бізде бар ең көне толық басылым 1506 жылы басылған (Венеция: Джорджо де’ Рускони); Marciana-да сақталатын бір ғана данасы қалды.
meaning While I sing, Redemptor God, I see Italy covered in flame and fire. The first two books were published sometime between 1482 and 1483, most likely by Pietro Giovanni di San Lorenzo in Reggio; but all copies were lost. It most likely bore the title L'innamoramento de Orlando. The third book first appeared in 1495 (Venice: Simone Bevilacqua) under the title El fin del inamoramento de' Orlando. The first complete edition was published later in 1495 (Scandiano: Camillo Boiardo). Like the editio princeps (first two books), the first complete edition of 1495 has been completely lost. The oldest copy which came down to us is the 1487 reedition of the first two books (Venice: Pietro de' Piasi); only one copy exists, kept at the Biblioteca Marciana. There is also only one extant copy of the 1495 Venetian edition of the third book, located in Monaco. The oldest complete edition we have is dated 1506 (Venice: Giorgio de' Rusconi); there also remains only one copy, kept at the Marciana.
Сюжет
Катай (Катай) патшасының қызы Анжелика Шарломанның сарайына христиандар мен мұсылмандар қатыса алатын турнирге келеді. Ол өзін жеңген адамға сыйлық ретінде ұсынады, ал оның бауыры Аргалия күресіп, христиандардың біреуін тұтқындайды. Бірақ екінші салт атты Феррагуто (Ferraù) Аргалияны өлтіреді және Анжелика қашып кетеді, оны жетекші паладиндер, әсіресе Орландо мен Риналдо қуып жетеді. Арден орманында тоқтап, ол Махаббат ағысынан ішіп, Риналдоға ғашық болады, ал Риналдо Жеккөру бұлағынан ішіп, Анжеликаға жалынды жеккөру сезімін дамытады. Ол сиқыршы Малагиден Риналдоны ұрлап алуын сұрайды, ал сиқыршы оны сиқырлы аралға әкеледі, ал ол Катайға оралады, онда оны Альбракка бекінісінде өзінің тағы бір сыйлысы Агрикан патша қоршайды. Орландо Агриканды өлтіріп, оны босатуға келеді және ол сәттілікке жетеді. Кейіннен, сиқырлы аралдан қашып шыққан Риналдо оны Шарломанмен бірге соғысу үшін Францияға оралуға көндіруге тырысады: нәтижесінде Орландо мен Риналдо ашулы жекпе-жекке түседі. Осы уақытта сарацен патшасы Аграманте Францияға зор әскермен (Родомонте, Феррау, Градиссо және тағы басқалармен бірге) басып кіреді, бұрын Орландо өлтірген әкесі Троянның кектесуі үшін. Риналдо Францияға қайтып келеді, оны махаббатпен қуып жететін Анжелика, ал оны өз кезегінде Орландо қуып жетеді. Арден орманында Риналдо мен Анжелика қарама-қарсы бұлақтардан ішеді. Орландо мен Риналдо Анжелика үшін тағы да жекпе-жек өткізеді, ал Шарломан оны ескі және дана герцог Намоға сеніп, оны мұсылмандарға қарсы ең батыл күрескен адамға ұсынуға шешім қабылдайды. Осы арада сарацен паладині Руггиеро мен Риналдоның әпкесі Брадаманте ғашық болады. Поэма осы жерде күрт тоқтап, Боярдоның баяндамашысы Италияға король Карл VIII бастаған француз әскерлері басып кіргендіктен, ол енді жаза алмайтынын түсіндіреді.
The beautiful Angelica, daughter of the king of Cataio (Cathay), comes to Charlemagne's court for a tournament in which both Christians and Pagans can participate. She offers herself as a prize to whoever will defeat her brother, Argalia, who in the consequent fighting competition imprisons one of the Christians. But the second knight to fight, Ferraguto (a. k. a. Ferraù), kills Argalia and Angelica flees, chased by leading paladins, especially Orlando and Rinaldo. Stopping in the Ardenne forest, she drinks at the Stream of Love (making her fall in love with Rinaldo), while Rinaldo drinks at the fount of hate (making him conceive a passionate hatred of Angelica). She asks the magician Malagigi to kidnap Rinaldo, and the magician brings him to an enchanted island, while she returns to Cataio where she is besieged by King Agrican, another of her admirers, in the fortress of Albraccà. Orlando comes to kill Agrican and to free her, and he succeeds. Afterwards, Rinaldo, who has escaped from the enchanted island, tries to convince him to return to France to fight alongside Charlemagne: consequently, Orlando and Rinaldo duel furiously. In the meantime the Saracen king Agramante has invaded France with a massive army (along with Rodomonte, Ferraù, Gradasso, and many others), to avenge his father Troiano, previously killed by Orlando. Rinaldo rushes back to France, chased by Angelica in love with him, in turn chased by Orlando. Back in the Ardenne forest, this time Rinaldo and Angelica drink at the opposite founts. Orlando and Rinaldo duel again for Angelica, and Charlemagne decides to entrust her to the old and wise duke Namo, offering her to the one who will fight most valorously against the infidels. In the meantime, the Saracen paladin Ruggiero and Rinaldo's sister, Bradamante, fall in love. The poem stops there abruptly, with Boiardo's narrator explaining that he can write no more because Italy has been invaded by French troops headed by king Charles VIII.
Ықпал
Аяқталмаған күйіне және ырғақтағы кейбір кемшіліктеріне қарамастан, Боярдоның "Орландо" көркем шығармасы ерекше өнер туындысы болып саналады. Анжеликаның күресі мен Орландоның іздеуі 1516 жылы Людовико Ариостоның "Орландо Фуриозо" еңбегінде жалғасты. Жаңа поэманың бірден танылуы "Орландо Инаморато" атағын оңай басып өтті. Сонымен қатар, 1531 жылы тосканалық шағын ақын Франческо Берни поэманы әдемі әрі дұрыс итальян тілінде қайта жазды, себебі он алтыншы ғасырда Боярдоның шығармасындағы халық тілінің іздері қабылданбайтын болды. Алғашқы мәтін, енді оқылмайтын және жарияланбайтын, 1830 жылы Антонио Паницци Британ мұражайының кітапханасынан жаңадан тапты. Тағы бір Ренессанс ақыны Торквато Тассо Боярдоның көптеген эпикалық үлгілерін қабылдады, бірақ оның "Бостандыққа шығарылған Иерусалим" поэмасы Орландо сюжетін пайдаланбады. Ағылшын тілінен толық аудармасын Чарльз Стэнли Росс жасады, ол 2004 жылы Parlor Press баспасынан жарық көрді.
In spite of its unfinished state and some deficiencies in rhythm, Boiardo's Orlando is considered a notable work of art. The story of Angelica's struggles and Orlando's pursuit were continued in Orlando Furioso by Ludovico Ariosto in 1516. The immediate success of the new poem easily surpassed the fame of Orlando Innamorato. Furthermore, in 1531 a minor Tuscan poet, Francesco Berni, re wrote the poem in an elegant and regular Italian, since in the sixteenth century the vernacular traces found in Boiardo's work were no longer accepted. The original text, no longer read or published, was newly discovered by Antonio Panizzi in the British Museum Library (1830). Another Renaissance poet, Torquato Tasso, borrowed many of Boiardo's epic conventions, although his Jerusalem Delivered does not use the Orlando frame. An unabridged English translation was performed by Charles Stanley Ross, published in 2004 by Parlor Press.