Луиджи Аламанни: Итальян ақыны және мемлекет қайраткері

Кіріспе

Италиялық ақын және мемлекет қайраткері Луиджи Аламанни (кейде Алемманни деп те жазылады) (6 наурыз 1495 – 18 сәуір 1556) – итальяндық ақын және мемлекет қайраткері. Ол өнімді және жан-жақты ақын ретінде танылды. Ол эпиграмманы итальян поэзиясына енгізгендігімен ерекшеленеді.

Өмірбаян

Аламани Флоренцияда дүниеге келген. Оның әкесі Медичи партиясының сергек жақтасы болды, бірақ Луджи, өзіне жасалған теріс әрекеттен кейін, жуырда папа Климент VII сайланатын Джулио де Медичиге қарсы сәтсіз қастандыққа қосылды. Осының салдарынан ол Венецияда жасыруға мәжбүр болды, ал Медичи папалық таққа отырғаннан кейін Францияға қашуға мәжбүр болды. Флоренция 1527 жылы Медичилерді қуғанда, Аламани оралды және жаңадан құрылған республиканың істерін басқаруда белсенді рөл атқарды. Флоренциялықтар 1527 жылы Римді тонаудан кейін Медичи билігінен бас тартып, республика құрды; Флоренция Республикасы француздардың жағында соғысқа қатысуын жалғастырды. Алайда, 1528 жылы Неаполь және 1529 жылы Ландрианодағы француз әскерлерінің жеңілісі Франциск I-нің Киелі Рим императоры Карл V-пен Кембрей шартын жасасуына әкелді. Рим папасы Климент VII және Венеция Республикасы да императормен келісімге келгенде, Флоренция жалғыз күресуге қалды. Карл Клименттің құрметін алу үшін әскерлеріне Флоренцияны басып алып, Медичилерді билікке қайтаруды бұйырды. 1530 жылы императорлық әскерлер Флоренцияны қоршағаннан кейін, Медичилерді герцогтікке қайтаруға қол жеткізді, Аламани тағы да қашып кетті, бұл жолы Францияға, онда ол өзінің көптеген еңбектерін жазды. Ол француз королі Франциск I-нің үлкен құрметіне ие болды, ол оны 1544 жылы Крепи бейбіт шартынан кейін Киелі Рим императоры Карл V-ке елшілікке жіберді. Аламанидің дипломатиялық шеберлігі императормен болған кездесуінде көрінді. Аламани Карлға мақтау айтып жатқанда, император оның сөзін үзіп, Аламанидің сатирикалық өлеңінен бір шумақ келтірді: "l'aquila grifagna, Che per piu devorar, duoi rostri porta" ("Ашкөз бүркіт, одан да көп жеу үшін, екі мүңкісін алып жүреді"). Қос бүркіт Габсбург монархиясының символы болды. Бұл үзіліске жауап ретінде Аламани дереу, ол бұл шумақты тек ақын ретінде, қиялмен айтқанын, енді елші ретінде тек шындықты айта алатынын мәлімдеді. Оның жылдам жауабы Карлға ұнады, ол мақтау сөздерін қосты. Франциск қайтыс болғаннан кейін, Аламани оның мұрагері Генрих II-нің сенімін қамтамасыз етті және 1551 жылы Генуяға елшілікке жіберілді. Ол 1556 жылдың 18 сәуірінде Амбуаз қаласында қайтыс болды. Ол көптеген өлеңдер жазды, олардың стилінің тазалығымен және көркемдігімен ерекшеленеді. Ең жақсысы – дидактикалық поэма, La Coltivazione (Париж, 1546; 1546 жылғы поэзияға қараңыз), Вергилийдің «Георгикаларынан» үлгі алып жазылған. Оның «Тоскана жұмыстары» (Лион, 1532) бос өлеңмен жазылған сатирикалық шығармалардан тұрады. Оның Горацийдің эпистолярлық сатирасын қолдануы маңызды, ал оның он бірінші сатирасы сэр Томас Уайаттың «Менің Джон Понтцім» атты өлеңінде үлгі ретінде пайдаланылды, ол бұл форманы ағылшын әдебиетіне енгізді. Оның жасы кезінде жазылған «Авархид» атты аяқталмаған поэмасы «Илиадаға» еліктеумен жазылған, бірақ оның құндылығы шамалы. Кейбіреулер Аламани итальян поэзиясында бос өлеңді алғаш қолданған деп санайды, бірақ бұл атақ оның замандасы Джанджорджо Триссиноға тиесілі. Замандас ақын Изабелла ди Морра Аламаниге арнап «Non sol il ciel vi fu largo e cortese» («Аспан сізге жомарт және мейірімді болды») атты сонет жазды. Аламани Макиавеллидің «Соғыс өнері» кітабында екінші дәрежелі тұлға болып көрінеді, бұл кітап Макиавелли таныс адамдары арасындағы диалог түрінде құрылған және Козимо Ручеллаидің бақшасында өтеді. Бұл кітапта Аламани үй иесінің адал досы ретінде бейнеленеді және Ручеллаидің ең жас досы екені айтылады.

Alamanni was born in Florence. His father was a devoted adherent of the Medici party, but Luigi, smarting under a supposed injustice, joined an unsuccessful conspiracy against Giulio de' Medici, soon to be elected Pope Clement VII. Consequently, he was forced to take refuge in Venice, and, on the accession of Medici to pope, to flee to France. When Florence had exiled the Medici in 1527, Alamanni returned, and took a prominent part in the management of the affairs of the short lived republic. The Florentines had thrown off Medici rule and established a republic after the Sack of Rome in 1527; the Florentine Republic had continued to participate in the war on the side of the French. The French defeats at Naples in 1528 and Landriano in 1529, however, led to Francis I of France concluding the Treaty of Cambrai with the Holy Roman Emperor Charles V. When Pope Clement VII and the Republic of Venice also concluded treaties with the Emperor, Florence was left to fight alone. Charles, attempting to gain Clement's favor, ordered his armies to seize Florence and return the Medici to power. After the siege of Florence in 1530 by Imperial forces, succeeded in restoring the Medici to the duchy, Alamanni again fled, this time to France, where he composed the greater part of his works. He was a favourite with the French King Francis I, who sent him as ambassador to the Holy Roman Emperor Charles V after the Peace of Crepy in 1544. An instance of Alammani's diplomatic tact is reflected in an encounter with the emperor. Alamanni, while giving a complimentary address to Charles, was interrupted by the emperor who quoted a line from a satirical poem of Alamanni: "l'aquila grifagna, Che per piu devorar, duoi rostri porta" ("Two crooked bills the ravenous eagle bears, The better to devour"). The double eagle was a symbol of the Hapsburg monarchy. Upon this interruption, Alamanni immediately replied that he spoke that line only as a poet using fictions, now as an ambassador, he could only speak the truth. The ready reply pleased Charles, who added some complimentary words. After the death of Francis, Alamanni enjoyed the confidence of his successor Henry II, and in 1551 was sent as his ambassador to Genoa. He died at Amboise on 18 April 1556. He wrote a large number of poems, distinguished by the purity and excellence of their style. The best is a didactic poem, La Coltivazione (Paris, 1546; see 1546 in poetry), written in imitation of Virgil's Georgics. His Opere Toscane (Lyon, 1532) consists of satirical pieces written in blank verse. His use of Horatian epistolary satire is important and his tenth satire was used as a model by Sir Thomas Wyatt in his poem 'Mine own John Poyntz' which introduced the form into English literature. An unfinished poem, Avarchide, in imitation of the Iliad, was the work of his old age and has little merit. It has been said by some that Alamanni was the first to use blank verse in Italian poetry, but that distinction belongs rather to his contemporary Giangiorgio Trissino. The contemporary poet Isabella di Morra dedicated a sonnet to Alamanni called Non sol il ciel vi fu largo e cortese ("Not only was heaven generous and courteous to you"). Alamanni is a minor speaker in Machiavelli's The Art of War, a book structured as a dialogue between real people known to Machiavelli, and set in the gardens of Cosimo Rucellai. In this book, Alamanni is present as a loyal friend of the host, and is mentioned to be the youngest of Rucellai's friends present.