Хельмут Хирш: Нацизмге қарсы күрескен неміс-еврей суретшісі мен белсендісі
Helmut Hirsch
Хельмут Хирш (1916-1937) – неміс-еврей суретшісі, саяси белсендісі. Нацистерге қарсы жасалған қастандыққа қатысы үшін өлім жазасына кесілді. Прагада оқыды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Германдық еврей суретшісі және белсенді (1916–1937)
German Jewish artist and activist (1916–1937)
Хельмут Хирш (27 қаңтар 1916 – 4 маусым 1937) – неміс рейхін тұрақсыздандыру мақсатындағы бомбалау жоспарына қатысқандығы үшін өлім жазасына кесілген неміс еврей суретшісі және белсенді. Бұл жоспар туралы толық және нақты мәлімет белгісіз, бірақ оның нысаналары Нюрнбергтегі нацистік партия штаб-пәтері және/немесе антисемиттік "Штурмер" апталық газеті басылатын баспахана болған деген болжам бар.
Helmut Hirsch (; January 27, 1916 – June 4, 1937) was a German Jewish artist and activist who was executed for his part in a bombing plot intended to destabilize the German Reich. While a full and accurate account of the plot is unknown, his targets were understood to be the Nazi Party headquarters in Nuremberg, and/or the plant where the antisemitic weekly propaganda newspaper Der Stürmer was printed.
Ерте өмір
Хирш Марта Нюбургер Хирш пен Зигфрид Хирштің екі баласының ағасы болды. 1935 жылы Нюрнберг заңдары еврейлерді неміс университеттерінен шеттетуге алып келген соң, ол Чехословакияның сол кездегі астанасы Прагаға көшіп, неміс техникалық жоғары мектебінде (German Institute of Technology) архитектура факультетіне студент болып түсті.
Hirsch was the elder of two children of Marta Neuburger Hirsch and Siegfried Hirsch. In 1935, after the Nuremberg Laws excluded Jews from German universities, he moved to Prague, then capital of Czechoslovakia, where he enrolled as a student of architecture at the Deutsche Technische Hochschule (German Institute of Technology).
Қара майдан
Прагаға келгеннен кейін көп ұзамай Хирш Гитлерге қарсы неміс эмигранттарының ұлтшыл тобы – "Қара фронтқа" қатысты, олар Штрассеризмді жақтады. Оның ұстазы Туск (Эберхард Кёбель) оны оның басшысы Отто Штрассермен таныстыруға ынталандырды. Туск Германия жастар қозғалысының (Bündische Jugend) бір тармағы – Deutsche Jungenschaft-тың жетекшісі болған, және Хирш осы ұйымның мүшесі болды. Jungenschaft 1935 жылы тыйым салынды, ал Туск тұтқындалудан қашу үшін Лондонға қашып кетті. Хирштің отбасы 1936 жылы Прагаға келді, оның қарындасы Каете гимназияны (жоғары мектепті) бітіргеннен кейін, оған да неміс университетіне қабылдануға тыйым салынды. Ол кезде ол "Қара фронттың" құпия қызметіне терең бойлап, оны отбасынан жасырып жүрді. Түрмеден отбасына жазған хаттарында, ол жоспарға деген адалдығында күмәнданып, достарының оны шабуылдан қайтарғанына үміттенгенін жазды.
Shortly after arriving in Prague, Hirsch became involved in the Black Front, a nationalist group of anti Hitler German expatriates who advocated Strasserism. He was encouraged to introduce himself to its head, Otto Strasser, by his mentor, Tusk (Eberhard Köbel). Tusk had been a leader of Deutsche Jungenschaft, a branch of the German youth movement (Bündische Jugend) to which Hirsch belonged. The Jungenschaft itself was outlawed in 1935 and Tusk escaped arrest by fleeing to London. Hirsch's family joined him in Prague in 1936, after his sister, Kaete, graduated from gymnasium (high school) and, like him, was forbidden to attend a German university. By then, he was deeply enmeshed in clandestine Black Front activities, which he kept secret from his family. According to letters he wrote to his family from prison, he was wavering in his commitment to the plot and hoped his friend would talk him out of the attack.
Тұтқындау және қамауға алу
Хирш 20 желтоқсан күні кешкісін Штутгартқа келді. Досы уағдаласып келмегендіктен, ол теміржол вокзалының қарсы бетіндегі "Пеликан" қонақ үйіне орналасты. 21 желтоқсанның таңғы сағаттарында гестапо агенттері оны қонақ үй бөлмесінен қамауға алды. Хирш алдымен Штутгартта, кейін Берлиндегі Плоццензее түрмесіне ауыстырылғаннан соң тексерілді. Ол мемлекетке қарсы қастандық жасауға сүліктестік еткендігі айыбымен айдалып, қамауға алынған кезде өзінде жарылғыш заттар болмағанына қарамастан, қылмыстық ниетпен жарылғыш заттарды иеленгендігі үшін сотқа берілді. Хирш сот күтіп тоғыз апта бойы жеке камерада ұсталды. Оған Германияда тұрып жатқан туыстарымен хабарласуға рұқсат берілді. Оның Штутгарттағы туысына жазған хаты цензурадан өтпеді.
Hirsch arrived in Stuttgart late in the evening of December 20. When his friend failed to meet him as arranged, he checked into the Hotel Pelikan, across the street from the railway station. In the early hours of the morning of December 21, agents of the Gestapo arrested him in his hotel room. Hirsch was interrogated, first in Stuttgart, then after his transfer to Berlin's Plötzensee Prison. He was charged with conspiracy to commit high treason, and was indicted for possession of explosives with criminal intent, despite the fact that he had no explosives at the time of his arrest. Hirsch was held in solitary confinement for nine weeks while awaiting trial. He was permitted to communicate with his family or relatives who still lived in Germany. A letter he wrote to his uncle, in Stuttgart, was held back by censors.
Сот
Соттағы куәліктер "Қара майдан" ұйымында Хирштің қарсыластарына ақпарат берген кем дегенде бір қос агент болғанын анықтады. Прокуратура куәгері ұйымның сенімді мүшесі ғана білетін жоспарды толыққанды баяндады. Хирштен сұрақтар қарыстырғанда, ол жоспарға қатысқандығын жоққа шығармады, бірақ оның қорғаушысы, мемлекеттік адвокат, ол жоспарды ешқашан іске асырмағандықтан ақталуға лайық екенін айтты. Егер мүмкіндік болса, Адольф Гитлерді өлтіруге тырыса ма деген сұраққа Хирш оны жасайтынын мойындады. Хирш кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Оның досы ақталды. Сот процесі құпия сақталғанымен, үкім жарияланды. Оның отбасы үш ай бұрын үйден кеткеннен кейін не болғанын 20 наурызда радиодан "мемлекетсіз еврей, Хельмут Хирш" өлім жазасына кесілгенін естігеннен кейін ғана білді.
Testimony at the trial made it clear that there was at least one double agent in the Black Front, who had informed on Hirsch. A witness for the prosecution described the plot in detail that no one but a trusted member of the Black Front could have known. Under questioning, Hirsch did not deny involvement in the plot, though the public defender assigned to his case argued that he should be acquitted since he had never carried it out. When asked whether he would, if given the chance, have attempted to assassinate Adolf Hitler, Hirsch acknowledged he would. Hirsch was found guilty and condemned to death. His friend was acquitted. Although the proceedings of the trial remained secret, the verdict was made public. It was only upon hearing on the radio on March 20 that "the stateless Jew, Helmut Hirsch," had been condemned to death that his family learned what had become of him after he left home three months earlier.
Халықаралық мейірімділік туралы өтініштер
Хирштің туыстары мен достары оны босатуға, не болмаса жазасын өмір бойы түрмеде отыруға ауыстыру үшін науқан ұйымдастырды. Халықаралық Қызыл Крест, Достар қоғамы және халықаралық заңгерлер қауымдастығы оның ісі үшін араға түсті. Адам құқықтарын қорғайтын ұйым Норвегия үкіметін немістер оны босатса, оған баспана беруге көндірді. Ұлттар Лигасына шағым жасалып, мәселе Лондонның Өкілдер палатасында көтерілді. Хирш Германияда дүниеге келгенімен және өмірінің көп бөлігін Штутгартта өткізгенімен, ол ешқашан Германия азаматтығын алған емес. Нью-Йоркке көшіп кеткен Хирштің туысы Джордж Нойбургер, Хирштің әкесінің туысының бірінші күйеуіне үйленген америкалық заңгер Ирвинг С. Оттенбергтің көмегіне жүгінді. Оттенберг Зигфридтің азаматтығын қайта беру үшін өтініш берді. Олардың өтініші алғашқыда қабылданбады, бірақ бір айдан кейін шешім өзгертілді. 1937 жылдың 22 сәуірінде әкесінің жаңадан қалпына келтірілген азаматтығының арқасында Хелмут Хирш те Америка азаматы деп жарияланды, бірақ ол ешқашан Америка жеріне қадам баспаған.
Hirsch's family and friends launched a campaign to free him, or at least have his sentence commuted to life in prison. The International Red Cross, the Society of Friends, and an international association of lawyers made appeals on his behalf. A human rights organization convinced the government of Norway to offer him asylum if the Germans would release him. An appeal was made to the League of Nations, and the case was brought up in the House of Commons in London. Even though Hirsch was born in Germany and lived in Stuttgart for most of his life, he never held German citizenship. Hirsch's cousin, George Neuburger, who had moved to New York, enlisted the aid of an American lawyer, Irving S. Ottenberg, who was married to Hirsch's father's first cousin. Ottenberg petitioned to have Siegfried's citizenship reinstated. Their appeal was initially rejected, but a month later the decision was reversed. On April 22, 1937, by virtue of his father's newly restored citizenship, Helmut Hirsch was also declared an American citizen, although he'd never set foot on American soil.
Америка дипломатиясы
Хирштің американдық азаматтығы жағдайды дереу өзгертіп жіберді. Берлиндегі АҚШ елшісі Уильям Э. Додтке Мемлекеттік хатшы Корделл Халл Хирштің мәселесін шешуге нұсқау берді. Додт өз күш-жігерін күнделігінде тіркеп қалды. Оларға Германияның Сыртқы істер министрі Константин фон Нейратпен және Гитлердің жақын көмекшісі Отто Мейснермен болған кездесулер кірді. Американдық дипломатияның күшіне қарамастан, Гитлер Додттың Хирштің өмірін сақтап қалу туралы соңғы сұранысын қабылдамады. Ол 1937 жылғы 4 маусымда таңғы сағат 6-да басын кесіп өлімге кесілді. Оның қарындасы Кэти Шугарман (Каете Хирш) 2016 жылы қайтыс болды, ол АҚШ-қа көшіп, осылайша отбасының бірден кіруі арқасында нацистік режимнен құтылуы мүмкін болды.
Hirsch's American citizenship immediately changed the situation. William E. Dodd, the American ambassador in Berlin, was instructed by Secretary of State Cordell Hull to intervene on Hirsch's behalf. Dodd chronicled his efforts in his diary. These included meetings with Konstantin von Neurath, the German Foreign Minister, and Otto Meissner, a key aide of Hitler. Even with the force of American diplomacy, Hitler refused Dodd's eleventh hour request that Hirsch's life be spared. His execution by decapitation was carried out at 6:00 am, June 4, 1937. His sister, Katie Sugarman (Kaete Hirsch), died in 2016 having moved to the United States and possibly spared from the Nazi regime due to her family's immediate entry due to her brother.