Кіріспе

АҚШ-тың авиатасымалдағыштарында орналасқан реактивті қозғалтқышты ұшақ – Douglas F5D Skylancer, АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін жасалған F4D Skyray реактивті ұшағының жетілдірілген нұсқасы. Skyray ұшағының кез келген ауа-райы жағдайында қолданылатын F4D 2N нұсқасы ретінде басталган бұл жоба, Pratt & Whitney J57 қозғалтқышының күшін толыққанды пайдалану үшін жаңартылды. Бұл қозғалтқыш бастапқыда Skyray-ге орнатылмақ болған Westinghouse J40 қозғалтқышының орнына қойылды.

Жобалау және әзірлеу

Көп ұзамай, бұл конструкция Skyray-ден мүлдем өзгеше болып, оның бір түрі емес екені анықталды, соның салдарынан ұшаққа F5D Skylancer деген жаңа белгі берілді. Ұшақ құрылымының дерлік барлық бөлігі өзгертілді, бірақ негізгі пішіні мен қанат пішіні сақталды, алайда қанат әлдеқайда жұқа болды. Қанаттың сыртқы қабығы күшейтілді, бұл F4D-де анықталған мәселені шешті. Фюзеляждың ұзындығы 8 футқа (2,4 метрге) ұзартылды және трансоникалық қарсылықты азайту үшін қанат тамырларының орнында жұқартылды. Барлық элементтер қарсылықты азайту және жоғары жылдамдықта тұрақтылықты арттыру үшін жасалды. Қанат тамырындағы төрт 20 мм (.79 дюйм) зеңбіректер сақталғанымен, негізгі қару-жарақ – зымырандар немесе ракеталар болуы тиіс еді: төрт AIM 9 Sidewinders немесе екі AIM 7 Sparrows, және/немесе спиральдік тұрақтандырылған, басқарылмайтын 2 дюймдік (51 мм) ракеталар жиынтығы. Тоғыз сынақ үлгісі тапсырылды, одан кейін 51 ұшақтың өндірісіне тапсырыс берілді. Өндірістік ұшақтар қуатты J57 P 14 қозғалтқышымен жабдықталуы керек еді, сондай-ақ, Mach 2 нұсқасында одан да қуатты General Electric J79 және өзгермелі геометриялы ауа кіреберістерін пайдалану туралы ұсыныс қарастырылды, бірақ қабылданбады.

Пайдалану тарихы

Бірінші ұшу F5D 1 (Bu. № 139208) 1956 жылғы 21 сәуірде жасалды және дыбыс жылдамдығынан асып түсті; ұшақ басқаруға оңай және жақсы өнімділік көрсетті. Бірақ төрт ұшақ құрастырылғаннан кейін, Әскери-теңіз күштері тапсырысын жойды. Ресми себебі – ұшақ бұрын тапсырылған Vought F8U Crusader ұшағына тым ұқсас болды, бірақ кейбір тарихшылар саясаттың да маңызды рөл атқарғанын айтады; Douglas компаниясы Әскери-теңіз күштерінің ұшақтарының үлкен бөлігін жасап жатқан еді, ал F5D келісім-шартын беру оны монополияға жақын қылар еді. Жобаның сынақ пилоты – лейтенант-коммандер Алан Б. Шепард кіші, оның есебінде бұл ұшақ Әскери-теңіз күштеріне қажет емес екені көрсетілген. Әскери-теңіз күштерінің сынақтары кезінде бір F5D ұшағы апатқа ұшырады.

NASA пайдалануы

Төрт ұшақ әртүрлі әскери сынақ бағдарламаларында ұшуды жалғастырды. Екі ұшақ 1961 жылы жерге қондырылды (вероятно, 139209 және 142349, олар 1958 жылы қосалқы бөлшектерге бөлінген), ал қалған екеуі: F5D 1 (Bu. No. 139208) NASA 212, кейін NASA 708 және F5D 1 (Bu. No. 142350) NASA 213, кейіннен NASA 802 болып, ұшуын жалғастырды. 1960 жылдардың басында NASA-ға берілген NASA 212 американдық үдетілген көлік бағдарламасы үшін сынақ алаңы ретінде пайдаланылды, оған огивалды қанатты платформа орнатылды (кейін Concorde-та қолданылған тип; бағдарламадан алынған деректер еуропалық конструкторлармен бөлісілді), сондай-ақ X-20 Dyna Soar үшін көру аумағын сынау платформасы ретінде қолданылды. Бұл ұшақ 1968 жылы қызметтен шығарылды. NASA 802 X-20 үшін авариялық процедураларды модельдеу үшін пайдаланылды, себебі оның пішіні мен басқару сипаттамалары өте ұқсас болды. DynaSoar жобасы тоқтатылғаннан кейін, ол 1970 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін тіркеу ұшағы ретінде және басқа да түрлі бағдарламаларда қолданылды. Қазіргі уақытта ұшақ Орегон штатының Макминвилл қаласындағы Evergreen Aviation and Space Museum мұражайында сақтаулы. BuNo 142350 (NASA 802) Огайо тарихы қорының тұрақты коллекциясының бөлігі болып табылады. Ұшақ Огайо штатының Уапаконета қаласындағы Армстронг әуе және ғарыш мұражайының сыртында тұрақты экспонат ретінде қойылған. Нил Армстронг осы ұшақты Dyna Soar зерттеу бағдарламасы кезінде басқарды. 2017 және 2018 жылдарда 8 айлық толық қалпына келтіруден өткеннен кейін, бұл ұшақ қайтадан мұражай сыртында тұрақты экспонат ретінде көрсетілуде.