Кіріспе

Түпкілікті американдықтар үшін бөлінген тарихи егемендік аумақ, 1834–1907 жылдар

Америка Құрама Штаттарының тарихи аумағы.

Үндістан аумағы және Үндістан аумақтары – бұл терминдер, әдетте, өздерінің жерлеріне тәуелсіз ұлттық мемлекет ретінде түпкілікті үнді атауын иеленген түпкілікті американдықтарды қоныстандыру үшін АҚШ үкіметі бөлген, дами жөнелген жер аумағын сипаттайды. Үндістан аумағы деген ұғым АҚШ федералды үкіметінің 18 және 19 ғасырлардағы үндістерді көшіру саясатының нәтижесі болды. Америка Азамат соғысынан (1861–1865) кейін АҚШ үкіметінің саясаты ассимиляцияға бағытталды. Кейіннен Үндістан аумағы – 1834 жылғы қатынассыздық туралы заңмен бастапқы шекаралары белгіленген ұйымдастырылмаған аумақ болды. Ол Міссури штаты мемлекеттік мәртебе алғаннан кейін Міссури аумағының қалған бөлігінің мұрагері еді. Конгресс Құрама Штаттардың ұйымдастырылған аумақтарын құру үшін түрлі Органикалық заңдар қабылдағанда Үндістан аумағының шекаралары кішірейді. 1906 жылғы Оклахоманы құру туралы заң Оклахома территориясы мен Үндістан территориясын біріктіру арқылы Оклахома штатын құрды, сондай-ақ ұйымдастырылмаған тәуелсіз Үндістан территориясының барлығын қосып, оны тоқтатты және тайпалар мен тұрғындарды ресми түрде АҚШ-қа қосты. Оклахома штаты болудан бұрын, 1890 жылдан бастап Үндістан территориясы чероки, чокто, чикасо, крик, семинол және басқа да шығыс американдық тайпалардың жер аударылған жерлерін қамтыды. Үнді резервациялары АҚШ штаттарының шекараларында сақталады, бірақ көбінесе штаттық юрисдикциядан босатылады. "Үнді елі" термині түпкілікті халықтардың бақылауындағы жерлерді, соның ішінде үнді резервацияларын, Оклахома тайпалық статистикалық аймағындағы сенімдік жерлерді немесе, жалпы айтқанда, көптеген түпкілікті американдықтар тұратын кез келген жерді білдіру үшін қолданылады.

Сипаттамасы мен географиясы

Үндістан аумағы, сондай-ақ Үндістан аумақтары және Үндістан елі деп те аталады, Америка Құрама Штаттарында түпкілікті американдықтарды күштеп қоныстандыру үшін резервтелген жер болды. Осылайша, ол оған қоныстанған тайпалар үшін дәстүрлі аумақ емес еді. Жалпы шекаралар 1834 жылғы «Үнділермен қарым-қатынас туралы» заңмен белгіленді. Бұл аумақ АҚШ-тың орталық бөлігінде орналасқан еді. Конгресс түпнұсқалық Үндістанның көп бөлігі үшін штат болу жолын ашатын бірнеше Органикалық заңдарды қабылдаса да, Үндістан аумағы үшін ешқашан Органикалық заң қабылдамады. Үндістан аумағы ешқашан Америка Құрама Штаттарының ұйымдастырылған аумағы болған емес. Жалпы алғанда, тайпалар жерді үнді емес адамдарға сата алмайтын (Джонсон мен Макинтош ісі). Тайпалармен жасалған шарттар үнді емес адамдардың тайпалық жерлерге кіруін шектеді; Үнді тайпалары негізінен өздерін-өздері басқаратын, қалыптасқан тайпалық үкіметтері мен дамыған мәдениеттері бар тәуелді мемлекеттер еді. Аймақта Америка Азамат соғысынан кейін ғана ресми үкімет құрылды. Азамат соғысынан кейін Оңтүстік шарттар комиссиясы Конфедерация тарапында болған тайпалармен шарттарды қайта жазды, Бес өркениетті тайпаның аумағын қысқартып, жазықтардағы үндістер мен АҚШ-тың орталық-батысындағы тайпаларды қоныстандыру үшін жер берді. Бұл қайта жазылған шарттарға түрлі тайпалардан пропорционалды өкілдікпен аумақтық заң шығару органы туралы ережелер енгізілді. Уақыт өте келе Үндістан аумағы қазіргі Оклахома штатына дейін азайды. 1890 жылғы Органикалық заң Үндістан аумағын Бес өркениетті тайпалар мен Квапау үнді агенттігінің тайпалары (Канзас және Миссури шекарасында) иеленетін жерлерге дейін қысқартты. Бұрынғы Үндістан аумағының қалған батыс бөлігі Оклахома аумағы болды. Оклахома Органикалық заңы ұйымдастырылған Оклахома аумағына Небраска заңдарын, ал әлі ұйымдастырылмаған Үндістан аумағына Арканзас заңдарын қолданды, себебі жылдар бойы АҚШ Федералды округ соты Форт-Смит, Арканзас штатының шығыс шекарасында аумаққа қатысты қылмыстық және азаматтық юрисдикцияны жүзеге асырды.

Үнді резерваты және Луизиана сатып алу

Үнді территориясы деген ұғым 1763 жылғы Корольдік жарлығымен құрылған британдық американдық аумақтың, Британдық үнді резерватының мұрагері болып табылады, ол жерді Американың жергілікті тайпалары пайдалануы үшін бөліп берген. Бұл жарлық еуропалықтардың Аппалачи тауларының шығысындағы жерлерге қоныстануын шектеді. Аумақ Париж келісімімен АҚШ Тәуелсіздік соғысын аяқтағанға дейін белсенді болды, ал жер АҚШ-қа берілді. Үнді резерві америкалық отаршылармен жасалған келісімдер арқылы бірте-бірте қысқартылды, ал Тәуелсіздік соғысында британдықтардың жеңілісінен кейін резерватты батысқа қарай кеңейген еуропалық американдық қоныс салушылар елемеді. АҚШ Тәуелсіздік соғысы кезінде көптеген жергілікті тайпалар британдықтармен ұзақ қарым-қатынаста болды және Ұлыбританияға адал болды, бірақ американдық отаршылармен олардың байланысы нашар дамыған. Ұлыбритания соғыста жеңілгеннен кейін американдықтар Огайо штабына екі рет басып кірді және екі рет жеңілді. 1794 жылы олар ақыры Құлаған ағаштар шайқасында Батыс үнді конфедерациясын жеңіп, Гринвилл келісімін қабылдады, ол қазіргі Огайоның көп бөлігін, қазіргі Индиананың бір бөлігін және қазіргі Чикаго мен Детройт кіретін жерлерді АҚШ федералды үкіметіне берді. АҚШ Тәуелсіздік соғысынан кейінгі кезең батысқа қарқынды кеңею кезеңі болды. АҚШ-тағы жергілікті американдықтар мекендеген аумақтар «үнді елдері» деп аталды. Олар келісім-шарттармен құрылғандықтан «ұйымдастырылмаған аумақтардан» ерекшеленді. 1803 жылы АҚШ Франция Луизианасына қатысты құқықтарын 15 миллион долларға (бір акр үшін 3 центтен кем) сатып алуға келісті. Президент Томас Джефферсон бұл сатып алудың заңдылығына күмән келтірді. Алайда, сатып алудың бас келіссөзшісі Роберт Р. Ливингстон Луизиана сатып алу шартының 3-бабы Конгресске қабылдаулы болады деп сенді. 3-бапта мынадай делінген: берілген аумақтың тұрғындары АҚШ Одағына қосылады және Федералды Конституцияның қағидаларына сәйкес, мүмкіндігінше тезірек АҚШ азаматтарының барлық құқықтарын, артықшылықтарын және иммунитеттерін пайдалануға рұқсат етіледі; және олар осы уақытқа дейін өз бостандықтарын, мүліктерін және ұстанатын діндерін еркін пайдалануда сақталады және қорғалады. Бұл АҚШ үкіметін аумақты бірнеше штат ретінде «соңғы, бірақ бірден емес, қабылдауға» міндеттеді және «оның Одаққа қосылуын Конгрестің қалауына кейінге қалдырды». 1824 жылғы Жалпы зерттеу заңы Форт-Смиттен батысқа қарай 45 миль жерде Арканзас территориясының батыс шекарасын белгілеуге рұқсат берді. Бірақ бұл жерлер Чероки, Чоктау, Крик және басқа тайпалар қоныстанған Лавлидің сатып алуына қатысты келіссөздер жүргізілген жерлердің бөлігі болды, және бұл үнді тайпалары бұған қатты қарсы болды. 1828 жылы жаңа зерттеу Арканзастың батыс шекарасын Форт-Смиттен батысқа қарай қайта анықтады. Осы қайта анықтамалардан кейін «үнді аймағы» қазіргі Оклахома, Канзас, Небраска штаттары мен Айова штатының бір бөлігін қамтыды.

Көшіру және келісімдер

1871 жылғы Үнділерге арналған ассигнованиелер туралы заңға дейін, «Үнділер аумағы» деп аталатын жердің көп бөлігі АҚШ-тың орталық бөлігіндегі кең аумақ болды, оның шекаралары АҚШ Үкіметі мен әртүрлі жергілікті тайпалар арасындағы шарттармен белгіленді. 1871 жылдан кейін Федералдық үкімет заң арқылы Үнді тайпаларымен қарым-қатынас жасады; 1871 жылғы Үнділерге арналған ассигнованиелер туралы заңда былай делінген: «Бұдан былай АҚШ аумағындағы ешбір Үнді ұлты немесе тайпасы тәуелсіз ұлт, тайпа немесе күш ретінде мойындалмайды немесе танылмайды, олармен АҚШ шарт жасаса алады: Алайда, осы құжатта ештеңе бұрын заңмен жасалған және осындай Үнді ұлты немесе тайпасымен ратификацияланған кез келген шарттың міндеттемелерін жоққа шығаруға немесе нашарлатуға түсіндірілмеуі тиіс». Үнділерге арналған ассигнованиелер туралы заң сонымен қатар АҚШ-тың кез келген аумағында кісі өлтіру, адам өлтіру, зорлау, өлтіру ниетімен шабуыл жасау, өрт сөндіру, қарақорлық немесе ұрлық жасауды федералдық қылмыс деп жариялады. 1886 жылы Жоғарғы Сот «АҚШ Кагамаға қарсы» ісінде бұл әрекетті бекітті, ол АҚШ үкіметінің өзінің шекараларындағы Түпкі халықтар тайпаларына толық билігі бар екенін растады, себебі «бір кездегі күшті нәсілдің осы қалдықтарына қатысты жалпы үкіметтің билігі оларды қорғау үшін де, олармен бірге тұратындардың қауіпсіздігі үшін де қажет». АҚШ-тың федералдық үкіметі бұрын Үнді тайпаларын жартылай тәуелсіз деп танығанмен, «оларды шарттар арқылы басқарудың орнына, Конгресс актілерімен басқаруға құқығы мен өкілеттігі бар, өйткені олар АҚШ-тың географиялық шегінде. Үнділер [Түпкі халықтар] өзінің резервациясы орналасқан Штатқа адал болмайды және Штат оларға қорғау бермейді».

Аумақты азайту

Ақ қоныс салушылар үндістердің жеріне ағылып келуді жалғастырды. Халық саны артқан сайын, отарлаушылар Конгреске аумақ құру туралы өтініш жасай алатын болды. Бұл үш бөлімді аумақтық үкімет құруға мүмкіндік беретін Органикалық заңды бастады. Губернатор мен сот жүйесі АҚШ Президенті тарапынан тағайындалды, ал заң шығарушы орган аумақта тұратын азаматтармен сайланды. Бір сайланған өкілге АҚШ Өкілдер палатасында орын берілді. Федералды үкімет аумақтық мәселелерге жауапкершілікті қабылдады. Кейіннен аумақтың тұрғындары толыққанды штат болуға үміттене бастады. Бірақ, "Үнділер жері" деп аталатын аймаққа қатысты мұндай шаралар қабылданбады, сондықтан ол заңды аумақ ретінде танылмады. Бес өркениетті тайпаның мүшелері және Оклахомадағы Үнділер жеріне көшіп келген басқалар Американдық Азамат соғысы кезінде негізінен Конфедерация тарапында күресті. Чероки тайпасының Конфедерация қолбасшысы, Бригад генерал Стенд Уати, 1865 жылғы 23 маусымда Доксвилл қаласының жанында Американдық Азамат соғысында капитуляциялаған соңғы Конфедерация генералы болды. Азамат соғысынан кейін жасалған Қайта құру шарты тайпалар мен АҚШ үкіметі арасындағы қарым-қатынасты түбірінен өзгертті. Қайта құру дәуірі Үнділер жерінде және Американың қалған бөлігінде әртүрліше өтті. 1862 жылы Конгресс президентке Конфедерация тарапына шыққан үнді тайпаларымен жасалған шарттарды жариялау арқылы жоюға рұқсат беретін заң қабылдады (25 USC 72). 1825 жылы құрылған АҚШ-тың Аумақтар жөніндегі комитеті соғыстан кейін тиімділігі шектеулі деп саналған үндістерді көшіру саясатын қарастырды. Жаңа ассимиляция саясатын енгізуге шешім қабылданды. Осы жаңа саясатты жүзеге асыру үшін Конгресс Конфедерация тарапына шыққан тайпалармен жаңа шарттар жасау үшін Оңтүстік Шарты Комиссиясын құрды. Азамат соғысынан кейін Оңтүстік Шарты Комиссиясы Конфедерация тарапына шыққан тайпалармен шарттарды қайта жазды, Бес өркениетті тайпаның аумағын қысқартып, жазықтардағы және орталық батыстағы үндістерді қоныстандыру үшін жер берді. 1866 жылы жасалған шарттардың негізгі элементтері:

Медициналық ложа шарты – АҚШ үкіметі мен Оңтүстік жазықтарындағы үнді тайпалары арасында Канзас штатындағы Медициналық ложада қол қойылған үш шартты біріктіретін атау, олар ақырында Үнділер жерінің батыс бөлігінде (кейін Оклахома аумағы) қоныстанды. Бірінші шарт 1867 жылғы 21 қазанда киова және команч тайпаларымен жасалды. Екінші шарт, жазық апачи тайпасымен сол күні қол қойылды. Үшінші шарт 28 қазанда Оңтүстік шайен және арапахо тайпаларымен жасалды. Ассимиляцияның тағы бір құралы – отарлау. 1862 жылы Президент Авраам Линкольн "Гомстед" заңына қол қойды. Бұл заң өтініш берушіге "үй" деп аталатын жерге толық құқық берді – әдетте 160 акр (65 гектар немесе бір төртінші бөлік) игерілмеген федералды жер. Үнділер жерінде, жерлер тайпалық меншіктен алынғанда, тайпа мүшелеріне жер патенті (немесе бірінші меншік құжаты) берілді. Қалған жерлер бірінші келгенге сатылды, әдетте жер аукционы арқылы, ал қоныс салушылар да жер патенті түріндегі құжат алды. Бұл енді бұрынғы үнді жерлері үшін АҚШ Жер басқармасы сатудан түскен қаражатты бұрын келісілген шарттарға сәйкес түрлі тайпалық ұйымдарға бөліп берді. 1866 жылы федералды үкіметпен жерді пайдалану туралы келісімдер кезінде Чоктау тайпасының басшысы Кильяхоте Үнділер жеріне Оклахома деген ат беруді ұсынды, ол Чоктау тілінен шыққан "окла" – "адамдар", және "хумма" – "қызыл" деген сөздерден құралған. Ол тайпалар басқаратын және АҚШ Үндістер істері жөніндегі бақылаушысы қадағалайтын толығымен американдық үнді мемлекетін көздеді. Кейіннен Оклахома Оклахома аумағының де-факто атауы болды және ол 1890 жылы, бұл аймақ ақ қоныс салушыларға ашылғаннан кейін екі жыл өткен соң ресми түрде бекітілді.

Оклахома территориясы, территориялардың соңы

1890 жылғы Оклахома органикалық заңы Оклахома және Үндістан аумақтарын біріктіріп, Оклахома штатын құру ниетімен Америка Құрама Штаттарының ұйымдастырылған Оклахома аумағын құрды. 1905 жылы Үндістан аумағының азаматтары Секуоя штаты ретінде одаққа қабылдануға тырысты, бірақ Конгресс пен екі жаңа Батыс штатын – Секуоя мен Оклахоманы қаламайтын әкімшілік тарапынан қабылданбады. Теодор Рузвельт содан кейін Үндістан аумағын Оклахома аумағымен біріктіріп, бір штат құру туралы ұсыныс жасады. Бұл Оклахоманы қабылдау туралы заңға әкелді, оған президент Рузвельт 1906 жылғы 16 маусымда қол қойды. Бұл заң Үндістан және Оклахома аумақтарында тұратын халыққа штаттық конституциялық конвенцияға делегаттар сайлауға және одан кейін одаққа бір штат ретінде қабылдануға мүмкіндік берді. Азаматтар содан кейін одаққа бір штатты қабылдау үшін бірікті. 1907 жылғы қарашада Оклахома штаты құрылғаннан кейін Үндістан аумағы «тәуелсіздігін» жоғалтып, таратылды.

Ұлы көлдер мен солтүстік-шығыс орманды аймақтардағы тайпалар

Батыс көлдер конфедерациясы – Ұлы көлдер аймағындағы тайпалардың еркін конфедерациясы, Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін АҚШ-тың Солтүстік-Батыс аймағына кеңеюіне қарсы тұру мақсатымен құрылған. Конфедерация мүшелері, соның ішінде шоуни, делавер, сондай-ақ ленапи, майами және кикапу тайпалары, ақырында қазіргі Оклахомаға көшірілді. Оклахома штатының Поттаватоми округіне айова, сак және фокс, абсенти шоуни, потаватоми және кикапу тайпалары қоныстанды. Үш от кеңесі – оджибве, одава және потаватоми тайпаларының одағы. 1829 жылғы Прайри-дю-Шиеннің екінші шартында Үш от кеңесі тайпалары Иллинойс, Мичиган және Висконсин штаттарындағы жерлерін АҚШ-қа өткізді. 1833 жылғы Чикаго шарты Үш от кеңесі мүшелерін алдымен қазіргі Айоваға, содан кейін Канзасқа және Небраскаға, ал соңында Оклахомаға көшіруге мәжбүр етті. Иллинойс потаватоми қазіргі Небраскаға, ал Индиана потаватоми қазіргі Осаватоми, Канзасқа көшіп барды, бұл оқиға Потаватоми өлім жолы деп танылды. Небраскада қоныстанған топ жазықтықтардағы үнді мәдениетіне бейімделді, бірақ Канзаста қоныстанған топ өздерінің ормандық мәдениетін сақтап қалды. 1867 жылы Канзас тобының бір бөлігі «Потаватомимен Вашингтон шартын» жасасты, нәтижесінде Канзас Прайри Бэнд Потаватоми ұлты бөлініп, олардың Канзастағы жерлерінің бір бөлігі сатылды. Олар қазіргі Шоуни, Оклахома маңында жер сатып алып, Азамат Потаватоми ұлтына айналды. Одава тайпасы алғашқыда Оттава, Канзасқа жақын жерде жер сатып алып, 1867 жылға дейін сол жерде тұрды. Кейін Канзастағы жерлерін сатып, Квапау үнді агенттігі басқаратын Оттава округіндегі Оклахома тайпасына айналды. Оңтүстік Иллинойста тұратын пеория тайпасы оңтүстікке қарай Миссуриге, содан кейін Канзасқа көшіп, піанкаша, каскаския және веа тайпаларымен бірікті. 1867 жылғы Омнибус шартының талаптарына сәйкес, осы конфедерациялық тайпалар мен майами тайпасы Канзастан шығып, квапаудан сатып алынған жерлерге, Индей аумағына көшті.

Ирокездер конфедерациясы

Ирокездер конфедерациясы - бұл тайпалардың одағы, бастапқыда Нью-Йорк штатының солтүстік аймағынан шыққан, оған Сенека, Каюга, Онондага, Онейда, Мохок және кейінірек Тускарора тайпалары кірген. Революциялық соғысқа дейінгі кезеңде олардың конфедерациясы Кентукки мен Вирджиниядан солтүске қарайғы аймақтарға дейін кеңейді. Конфедерацияның Онейда және Тускарорадан басқа барлық мүшелері Революциялық соғыс кезінде британдықтармен бірікті, және соғыс аяқталғаннан кейін жерлерін беруге мәжбүр болды. 1794 жылғы Канандайгуа шартынан кейін көптеген тайпалар Канадаға көшіп кетті, бірақ кейбіреулері Нью-Йорк штатында қалды, ал кейбіреулері Огайоға көшіп, онда Шоуни тайпасына қосылды. 1838 және 1842 жылғы Буффало Крик шарты Сенека, Мохок, Каюга және Онейда тайпалары сияқты Нью-Йорк үнділерімен жасалған шарттар еді. Олар АҚШ-тың үндістерді көшіру бағдарламасы аясында тайпалық резервациялардың жерін сату мәселелерін қамтыды, оның шеңберінде шығыс тайпаларының көп бөлігін Үнділер жеріне көшіру жоспарланған. Алғашқыда тайпалар қазіргі Канзас штатына, кейін Оклахома штатына, Квапау үнді агенттігі басқаратын жерге көшірілді.

Далалық үнді тайпалары

Батыс Үндістан аумағы Оңтүстік жазықтардың бір бөлігі болып табылады және Уичита халқының атамекені саналады. Жылқы мәдениетінің дәуірінде жазықтың басқа да жергілікті халықтары Үндістан аумағына кірді. Жылқы пайдаланбас бұрын, жазықтың кейбір тайпалары егіншілікпен айналысса, ал қалғандары аңшы-жинаушылар болды. Кейбір тайпалар итті шағын шаналарды (немесе керуендерді) тарту үшін пайдаланды, бірақ 18 ғасырға қарай Оңтүстік жазықтың көптеген тайпалары жылқы мәдениетін қабылдап, көшпелі өмір салтына көшті. Жануар терісінен тігілген типи – жазықтардағы үндістердің жылдам құрастырылатын және оңай тасымалданатын тұрағы болды. Арапахо тайпасы тарихи түрде Шайен және Лакота халықтарына Киова мен Команч тайпаларын Солтүстік жазықтан оңтүстікке ығыстыруға көмектескен, олардың аң аулау аймағы Монтанадан Техасқа дейін созылған. Киова мен Команч Арканзас өзенінен Бразос өзеніне дейінгі кең аумақты бақылады. 1840 жылға қарай жазықтың көптеген тайпалары бірін-бірімен бейбітшілік орнатып, одақтастарымен қарым-қатынас жасау үшін жазықтың үнді тілін дамытты. Кау тайпасы сиу тілдерінің бірінде сөйлейді және бастапқыда Канзас аймағынан шыққан; Канзас атауы осы тайпаның атынан алынған. Кау тайпасы Небраскаға алғаш қоныс аударған Осаге ұлты мен Понка тайпаларымен тығыз байланысты, олар 17 ғасырдың ортасында Огайо аңғарынан көшіп келген бір тайпаның ұрпақтары еді. 1873 жылдың 4 маусымында Кау тайпасы Канзастан Кей округіне, Оклахома штатына көшіп келді, тайпа штаб-пәтері Оклахома штатының Кау қаласында орналасқан. Понка тайпасы сиуан тілдерінің бірінде сөйлейді және Осаге ұлты мен Кау тайпаларымен тығыз байланысты. Понка тайпасы АҚШ-пен соғыспаған және 1817 жылы алғашқы бейбіт келісімге қол қойған. 1858 жылы Понка тайпасы өздерінің жерлерінің бір бөлігін АҚШ-қа жыл сайынғы төлем, отарлаушылардан гектарына 1,25 доллар төлеу, жау тайпалардан қорғау және Миссури өзенінің сағасында Ниобрара өзенінде тұрақты резервация құру үшін берді. 1868 жылы Форт Ларамидегі АҚШ-тың Сиу келісімінде АҚШ қазіргі Небраскадағы Понка жерлерін қазіргі Оңтүстік Дакотадағы Ұлы Сиу резервациясына қате енгізді. Понка мен Сиу/Лакота тайпалары арасындағы қақтығыс, АҚШ заңы бойынша енді олар осы жердің иесі деп санайтындықтан, АҚШ-ты 1877 жылы Понка тайпасын олардың атамекенінен Оклахомадағы қазіргі Кей және Нобль округтеріне көшіруге мәжбүр етті. Жер егіншілікке жарамсыз болып шықты, сондықтан тайпаның көп бөлігі Небраскаға оралды. 1881 жылы АҚШ Небраска штатының Нокс округін Понка тайпасына қайтарды, ал тайпаның жартысы Үндістан аумағынан солтүстікке қайтып келді. Бүгінде Оклахома штатындағы Понка тайпасының штаб-пәтері Оклахома штатының Понка қаласында орналасқан. Ото Миссурия тайпасы үндістер, сиуан тілдерінің бірінде сөйлейді және еуропалықтармен байланысқа дейін Висконсиндегі Хо Чунктен бөлініп шықты. Бұл тайпа Ото және Миссурия үндістерінен тұрады, Оклахома штатының Нобль округіне қарасты, кеңселері Оклахома штатының Ред Рок қаласында орналасқан. Екі тайпа да 16 ғасырға дейін Ұлы көлдер аймағынан шыққан және Миссури мен Миссуридің Гранд өзендеріне жақын жерде қоныстанған. Оклахома штатының Шайен және Арапахо тайпалары Оңтүстік Арапахо және Оңтүстік Шайен халықтарының біріккен тайпасы, штаб-пәтері Оклахома штатының Кончо қаласында (Оклахома қаласының ауылдық маңы) орналасқан. Шайендер бастапқыда қазіргі Миннесотадағы аграрлық халық болды және алгонкин тілінде сөйлейді. 1877 жылы қазіргі Монтана штатындағы Кіші Бигхорн шайқасынан кейін Шайендердің бір тобы Үндістан аумағына (қазіргі Оклахома) ертіп әкелінді. Алайда олар құрғақ ыстық климатқа бейімделмеген, ал азық-түлік жеткіліксіз және сапасыз болды. Шайендердің бір тобы рұқсатсыз аумақтан солтүстікке қайтуға кетіп қалды. Әскерилер Солтүстік Шайендерді Оклахомаға қайта орналастыруға тырысудан бас тартып, Монтанада Солтүстік Шайен резервациясын құрды. Арапахолар қазіргі Саскачеван, Монтана және Вайоминг аймағынан келді және алгонкин тілінде сөйлейді. Команчилер Вайомингтегі Платт өзенінің жоғарғы жағында өмір сүрді, 17 ғасырдың аяғында Шошоне халқынан бөлініп шықты және уто-ацтек тілдерінің нумик тілінде сөйлейді. Көшпелі халық болғандықтан, Команчилер ешқашан бір ғана ұлт немесе тайпа құру туралы саяси идеяны дамытқан жоқ, оның орнына бірнеше автономды топтар ретінде өмір сүрді. Команчилер (және басқа тайпалар) 1835 жылы АҚШ-пен достық туралы келісімге қол қойды. 1846 жылы қосымша келісімге қол қойылды. Олардың аумағы Небраска штатының Нэнс округіне дейін қысқартылды. 1874 жылы тайпа Оклахома аумағындағы Шеруки шығанағындағы жерге, Оклахома штатының Пауни округіне көшірілді. Тайпа штаб-пәтері Оклахома штатының Пауни қаласында орналасқан. Тонкава тайпасы жеке тілде сөйлейді, яғни басқа тілдермен байланысы жоқ тілде сөйлейді. Тонкава тайпасы 15 ғасырда Оклахома штатының солтүстік-шығысында қоныстанған болуы мүмкін. Алайда 18 ғасырға қарай жазықтың Апачи тайпасы Тонкава тайпасын қазіргі Техас штатының оңтүстігіне ығыстырды. Техас штаты құрамына енгеннен кейін Тонкава тайпасы 1846 жылғы Келісімге Команчи және басқа тайпалармен Кеңес көктемінде, Техас штатында қол қойды. Конфедерация тарапына шығып, Техас рейнджерлері үшін барлаушылар болып жұмыс істегеннен кейін Тонкава сойылысы, Оклахома штатының Лотон қаласының жанында болды, нәтижесінде тайпаның жартысынан көбі қаза тапты. 1891 жылы Тонкава тайпасына қазіргі Тонкава қаласының жанындағы Шеруки шығанағында жер берілді. Киова тайпасы Монтана штатындағы Мұздық ұлттық саябағы аймағынан шыққан және Киова-Таноан тілінде сөйлейді. 18 ғасырда Киова және жазықтың Апачи тайпалары Колорадо және Канзас штатындағы Арканзас өзеніне және Техас Панаиласындағы және Оклахома штатындағы Қызыл өзенге жақын жазықтарға көшіп келді. 1837 жылы Киова (және басқа тайпалар) АҚШ-пен достық туралы келісімге қол қойды, ол АҚШ басқаратын құқықтық жүйе үшін негіз құрды. Мексика және Техас республикалары арасындағы сауданы қамтамасыз етті. Тайпа штаб-пәтері Оклахома штатының Карнеги қаласында орналасқан. Жазықтың Апачи тайпасы немесе "Киова Апачисы", Миссури өзенінің жоғарғы ағысында өмір сүрген Апачи тайпасының бір тармағы және Оңтүстік Атабаска тілдерінің бірінде сөйлейді. 18 ғасырда бұл тармақ оңтүстікке көшіп, Киова тайпасының өмір салтын қабылдады. Тайпа штаб-пәтері Оклахома штатының Анадарко қаласында орналасқан. Осаге ұлты сиуан тілдерінің бірінде сөйлейді және қазіргі Кентукки штатынан шыққан. Ирокез тайпасы оңтүстікке жылжығанда, Осаге тайпасы батысқа жылжыды. 18 ғасырдың басына қарай Осаге Оклахома, Арканзас, Миссури және Канзас штатындағы үстем күшке айналды, Қызыл өзен мен Миссури өзені арасындағы жердің көп бөлігін бақылады. 1818 жылдан 1825 жылға дейін жасалған келісімдер Осаге жерлерін Канзас штатының Индепенденс қаласына дейін қысқартты. 1870 жылғы Драм Крик келісімімен Канзас жері гектарына 1,25 доллардан сатылды және Осаге Үндістан аумағындағы Шеруки шығанағында, қазіргі Осаге округінде жер сатып алды. Осаге тайпасы тайпалық жерді жеке мүшелеріне бөлу туралы федералдық саясаттан құтыла алмаса да, резервация жерлеріне минералдық құқықтарды сақтап қалу үшін келісімге келді. Кейін мұнайдың бар екені анықталды, одан тайпа мүшелері мұнайды өндіруден түскен табыстан пайда тапты. Тайпа штаб-пәтері Оклахома штатының Похуска қаласында орналасқан.

Алаң тайпалары

1872-1873 жылдардағы Модок соғысынан кейін модок халқы Орегонның оңтүстігі мен Калифорнияның солтүстігіндегі туған жерлерінен күштеп шығарылып, Quapaw Agency, Indian Territory-ге қоныстанды. 1909 жылы федералды үкіметтің рұқсатымен кейбіреулері Орегонға қайта оралды. Оклахомада қалғандары Оклахома Модок тайпасын құрады. Вашингтон және Айдаходан шыққан плато тайпасы – Нез Персе 1878 жылы соғыс тұтқындары ретінде Үндістан аумағына жіберілді. Бірақ ауру, құрғақшылық және ашаршылық салдарынан көптеген адамдарды жоғалтқаннан кейін, 1885 жылы олар солтүстік-батысқа, өз отандарына қайтып келді.

Негізгі дереккөздер

Эдвардс, Уит. "Дала өртеніп жатты": Үнді аумағындағы Азамат соғысының куәгерлерінің баяндамалары (Оклахома тарихи қоғамы, 2001)