Кіріспе

Джон Роберт Клайнз (27 наурыз 1869 – 23 қазан 1949) – британдық саяхатшы және кәсіподақ жетекшісі. Ол 35 жыл бойы Парламент депутаты болды, ал 1921–1922 жылдары Еңбек партиясының төрағасы ретінде 1922 жылғы жалпы сайлауда партияның үлкен жетістікке қол жеткізуіне жетекшілік етті. Ол Еңбек партиясын басқарған алғашқы ағылшын саяхатшысы болды.

Ерте өмір

Патрик Клайнс есімді ирланд жұмысшысының ұлы, ол Ланкаширдің Олдхэм қаласында дүниеге келді және он жасында жергілікті мақта фабрикасында жұмыс істей бастады. Он алты жасында ол тоқыма өнеркәсібіндегі бала еңбегі туралы бірнеше мақала жазды, ал келесі жылы Пирсерлер кәсіби одағын құруға көмектесті. Ол көбінесе өзімен білім алған, бірақ фабрикадағы күндізгі жұмысынан кейін кешкі мектепке де қатысты. Оның алғашқы кітабы сөздік болды, содан кейін ол ұсақ-түйек ақшаны жинап, Киелі кітап, Уильям Шекспирдің пьесалары және Фрэнсис Бэконның эсселерін сатып алды. 1893 жылы ол мақта фабрикасының жұмыскері Мэри Элизабет Харперге үйленді.

Кәсіподақ және саяси қатысу

1892 жылы Клайнз Ланкашир газ жұмысшылары одағының ұйымдастырушысы болып жұмыс істеді және Фабиан қоғамымен байланыс орнатты. Тәуелсіз Еңбек партиясына қосылғаннан кейін, ол 1900 жылғы конференцияға қатысты, онда Еңбек өкілдігі комитеті құрылды; осы комитет көп ұзамай Еңбек партиясына айналды. Клайнз 1906 жылғы жалпы сайлауда жаңа партиядан кандидат болып түсті және Манчестердің Солтүстік-шығыс сайлау округінен Парламентке сайланды, лейбористер қатарындағы маңызды тұлғалардың біріне айналды. 1910 жылы ол партияның төрағасының орынбасары болды.

Парламенттік мансап

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Клайнз британдық әскери қатысуды қолдады (ол Рамзи Макдональдтан өзгеше болды), ал 1917 жылы Ллойд Джордж коалициялық үкіметіндегі Тамақ бақылау министрлігінің парламенттік хатшысы болды. Келесі жылы ол Тамақ бақылау министрі болып тағайындалды және 1918 жылғы жалпы сайлауда Манчестер Платинг сайлау округінен парламентке қайта сайланды. 1921 жылы Клайнз партияның жетекшісі болды және 1922 жылғы жалпы сайлауда партияның үлкен табысқа жетегін етті. Осы сайлауға дейін Лейборист партиясы парламентте тек елу екі орынға ие болды, бірақ сайлау нәтижесінде олардың жалпы саны 142 орынға дейін өсті. Ол Лейборист партиясында зор құрмет пен ықыласқа бөенді және Макдональдтың харизмасы болмаса да, жұмысшы табының материалдық жағдайын жақсарту үшін барлық мүмкіндіктерді пайдалану керек деп санаған тәжірибелі саясаткер болды. Макдональд 1914 жылы соғыстағы бейбітшілдік көзқарастарына байланысты Лейборист партиясының басшылығынан кетіп, 1918 жылғы жалпы сайлауда өзінің мандатын жоғалтты. Ол тағы төрт жылдан кейін ғана парламентке оралды. Осы уақытқа қарай, Макдональдтың бейбітшілдік ұстанымы кешірілді. Лейборист партиясының басшысын тағайындау үшін партия мүшелері дауыс берген кезде Макдональд Клайнзді аз айырмамен жеңіп шықты. Клайнз 1918 жылдан кейінгі жылдары ирланд халқына қатысты үкімет саясатын сынап, Ирландияны «бұрынғыдан да ашулы және ренжіген» қалдырған «мәжбүрлеудің қайта-қайталанатын жүйесіне» шабуыл жасады.

Мемлекеттік мекеме

Макдональд премьер-министр болған кезде, ол Клайнсты 1924 жылы үкімет жеңілгенге дейін палатадағы партияның басшысы етті. 1929–1931 жылдардағы екінші Макдональд үкіметінде Клайнз Ішкі істер министрі қызметін атқарды. Ол Ресей революционері Леон Троцкийге, сол кезде Түркияда сүргінде тұрып, Ұлыбританияда лекция оқуға шақырған Тәуелсіз Еңбек партиясының шақыруына жауап берді. Клайнз Троцкийдің "Менің өмірім" автобиографиясының соңғы тарауындағы "Визасыз планета" атты бөлімінде паналау құқығы туралы оның түсінігін қатты сынап, тарихта қалды. 1931 жылы Клайнз Артур Хендерсон мен Джордж Лансбери тарапына шығып, Макдональдтың Ұлы депрессиямен күресу үшін қабылдаған үнемдеу шараларына қарсы болды. Макдональд Лейбористік партиядан кетіп, Ұлттық үкімет құрған кезде Клайнз одан бөлінді. 1931 жылғы сайлауда Клайнз Манчестер Платтингтегі мандатын жоғалтып, жеңіліске ұшырады. Парламент депутаттары оған көмектесу үшін қор құрып, шамамен 1000 фунт стерлинг жинады. Өмірін халықтың материалдық жағдайын жақсартуға арнағаннан кейін, ол 1949 жылдың қазан айында салыстырмалы кедейлікте қайтыс болды. Ол Дурхэм және Оксфорд университеттерінен құрметті азаматтық құқық докторы (DCL) дәрежесін алды. Оңтүстік-батыс Лондондағы Путни қаласындағы Джон Клайнс Корт әлеуметтік тұрғын үй кешені оның құрметіне аталды.