Кіріспе

Сербияның валютасы – динар (, ; паукал: динара / динара; аббревиатурасы: DIN (латын әліпбиі) және дин (кирилл әліпбиі); коды: RSD). Динар Сербияда орта ғасырларда алғаш рет қолданылған, оның ең ерте қолданылуы 1214 жылға дейін жетеді. Динарды Сербияның ресми валютасы ретінде 1868 жылы князь Михаило Обренович қайта енгізді. Бір динар бұрын 100 парадан тұрған.

Ортағасырлық серб динары

"Сербия динары" туралы алғашқы айғақ Стефан Неманяның 1214 жылғы билеу кезеңіне дейін барады. 1459 жылы деспот Стьепан Томашевич құлағанға дейін серб билеушілерінің көпшілігі күміс динар монеталарын соқты. Алғашқы серб динары, көптеген басқа оңтүстік Еуропа монеталары сияқты, венециялық гроссоны көшірді, оған латын әріптері де қосылды ("Dux" сөзі "Rex" сөзімен алмастырылды). Сербияның кендерінен келетін күмістің салыстырмалы көптігін ескере отырып, бұл ортағасырлық Сербияның көп жылдар бойы басты экспорттық тауары болды. Венециялықтар мұны уайыммен қабылдады, ал Данте Алигиери замандас серб патшасы Стивен Урош II Милутинды (Португалия және Норвегия патшаларымен бірге) жалған монета соққандықтары үшін тозаққа жіберді. 1867 жылы соңғы Осман гарнизондары шығарылғаннан кейін Сербияда бірнеше валюта айналымда болды. Сондықтан, князь Михаило Обренович ұлттық валюта соғылуын бұйырды. Бірінші қола монеталар 1868 жылы, күміс монеталар 1875 жылы, ал алтын монеталар 1879 жылы енгізілді. Алғашқы банкноттар 1876 жылы шығарылды. 1873 жылдан 1894 жылға дейін динар француз франкісімен тең бағаланған. Сербия Корольдігі Латын валюталық одағына қосылды және 1914 жылға дейін екі металл стандартын сақтады. Серб динарын таза алтын стандартына көшіру әрекеттері бюджет тапшылығы, үкіметтің ірі сыртқы қарызы және алтын қорының жеткіліксіздігі салдарынан қиынға соқты. 1920 жылы серб динары бірдей шарттармен югослав динарымен алмастырылды, сонымен қатар югослав кронасы да айналымда болды.

Монеталар

1868 жылы 1, 5 және 10 пара номиналындағы қола монеталар айналымға енгізілді. Монеталардың бет жағында Михаило Обренович III князінің суреті бейнеленген. 1875 жылы күміс монеталар 50 пара, 1 және 2 динар номиналымен, ал 1879 жылы 5 динармен қолданысқа қосылды. Алғашқы алтын монеталар да 1879 жылы 20 динар номиналымен шығарылды, ал 1882 жылы 10 динар енгізілді. 1882 жылы Милан I-нің тәж кию рәсіміне арналған алтын монеталар халық арасында «миландор» деп аталып кетті. 1883 жылы 5, 10 және 20 пара номиналындағы мыс-никель монеталар, содан кейін 1904 жылы 2 пара номиналындағы қола монеталар айналымға енгізілді.

Банкноттар

1876 жылы 1, 5, 10, 50 және 100 динар номиналындағы мемлекеттік банкноттар енгізілді. 1884 жылдан бастап Chartered National Bank осы банкноттарды қайталап шығарды, 10 динарлық банкноттар күміспен, ал 50 және 100 динарлық банкноттар алтынмен қамтамасыз етілді. 1905 жылы 20 динарлық алтын және 100 динарлық күміс банкноттар енгізілді. Дегенмен, алтынмен қамтамасыз етілген банкноттар халық арасында кеңінен қабылданылмады. Сербиялық динарға сенімсіздік, тауармен сауда жасау және алтын монеталарға дереу айырбастау салдарынан банкноттар айналыстан шығып кетті. Күміспен қамтамасыз етілген банкноттар жақсы қабылданып, айналыстағы барлық банкноттардың 95% құрады. Балқан соғыстары кезінде және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін банкноттарды алтын мен күміске айырбастау уақытша тоқтатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1914 жылы 50 динарлық, ал 1916 жылы 5 динарлық күміс банкноттар енгізілді. 1915 жылы 5, 10, 15, 20, 25, 30 және 50 пара номиналындағы маркалар валюта ретінде қолданысқа жіберілді.

Сербияның екінші қазіргі динары (19411944)

1941 жылы югослав динары Германия басып алған Сербияда қолданысқа енген екінші серб динарымен тең құнмен алмастырылды. Динардың бағамы неміс рейхсмаркасына 250 динар = 1 рейхсмарка шамасында белгіленді. Бұл динар 1944 жылға дейін айналымда болды, содан кейін югослав партизандары югослав динарын қайта енгізіп, серб динарының 1 югослав динары = 20 серб динарымен бағамын өзгертті.

Монеталар

1942 жылы 50 пара, 1 және 2 динар номиналындағы мырыштан жасалған монеталар қолданысқа енгізілді, ал 1943 жылы 10 динарлық монета да пайда болды.

Банкноттар

1941 жылдың мамыр айында Сербия Ұлттық банкі 10, 20, 50, 100, 500 және 1000 динарлық банкноттарды айналымға енгізді. 100 және 1000 динарлық банкноттар үстіне басылған, ал 10 динарлық дизайн бұрынғы югослав банкнотынан алынған. 1942 және 1943 жылдары жаңа номиналды банкноттар енгізілмеді.

Сербияның үшінші қазіргі динары (2003 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Сербия динары 2003 жылы Югославия Федеративтік Республикасы Сербия мен Черногория Мемлекеттік одағына трансформацияланғанда Югославия динарын ығыстырды. Черногория және даулы Косово аумағы Deutsche Mark-ты, ал кейіннен 2002 жылы mark-ты еуроға алмастырған болатын. Солтүстік Косоводағы сербтер мен оның ішіндегі анклавтар динарды пайдалануды жалғастыруда. Косово премьер-министрі Альбин Курти бұл валютаға тыйым салынбағанын, бірақ коммерциялық мәмілелер үшін еуро ғана заңды валюта болады және жаңа заңнаманы енгізуді жеңілдету үшін бірнеше айлық кезең қарастырылатынын мәлімдеді. 2003-2006 жылдар аралығында Сербия динары ISO 4217 кодын CSD қолданды, мұнда CS Сербия мен Черногорияның ISO 3166 1 ел коды еді. 2006 жылы Мемлекеттік одақ таратылғаннан кейін динардың ISO 4217 коды қазіргі RSD-ге өзгертілді.

Монеталар

Қазіргі таңда айналыстағы монеталар: , , , және монеталар. Барлық монеталарда серб тілінде кириллица және латын әріптерімен бірдей жазулар бар. және монеталары айналыста сирек кездеседі, себебі олардың орнына сол құндылығындағы банкноттар қолданылады.

| Сурет | Номиналы | Техникалық параметрлер | Сипаттамасы | Ұстау мерзімі | Диаметрі | Салмағы | Құрамы | Шеті | Алдыңғы жағы | Артқы жағы |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | | 20 мм | 4,34 г | 70% Cu, 12% Ni, 18% Zn | Тісті | Номиналы, Сербия Ұлттық банкінің ғимаратының бейнесі, ұстау жылы | Шығарушының белгілері, Сербия Ұлттық банкінің логотипі | 2003, 2004 | 2 шілде 2003 | Ағымдағы |
| | | | | | 20 мм | 4,26 г | 75% Cu, 0,5% Ni, 24,5% Zn | Тісті | Сербияның гербі, шығарушының белгілері | | 2005 | 2 шілде 2005 | 2009 |
| | | | | | 20 мм | 4,2 г | Көп қабатты; төмен көміртекті болаттан жасалған, екі жағынан мыс қабатымен жабылған/мыс және латунь қабатымен гальваникалық жалатылған | Тісті | | | 2009 – қазіргі уақыт | 20 наурыз 2009 | |
| | | | | | 22 мм | 5,24 г | 70% Cu, 12% Ni, 18% Zn | Тісті | Грачаница монастыры | Шығарушының белгілері, Сербия Ұлттық банкінің логотипі | 2003 | 2 шілде 2003 | |
| | | | | | 22 мм | 5,15 г | 75% Cu, 0,5% Ni, 24,5% Zn | Тісті | Сербияның гербі, шығарушының белгілері | | 2006 – 2010 | 27 желтоқсан 2006 | |
| | | | | | 22 мм | 5,05 г | Көп қабатты; төмен көміртекті болаттан жасалған, екі жағынан мыс қабатымен жабылған/мыс және латунь қабатымен гальваникалық жалатылған | Тісті | | | 2009 – қазіргі уақыт | 20 наурыз 2009 | |
| | | | | | 24 мм | 6,23 г | 70% Cu, 12% Ni, 18% Zn | Тісті | Крушедол монастыры | Шығарушының белгілері, Сербия Ұлттық банкінің логотипі | 2003 | 2 шілде 2003 | |
| | | | | | 24 мм | 6,13 г | 75% Cu, 0,5% Ni, 24,5% Zn | Тісті | Сербияның гербі, шығарушының белгілері | | 2005 – 2012 | 2 шілде 2005 | |
| | | | | | 24 мм | 5,78 г | Көп қабатты; төмен көміртекті болаттан жасалған, екі жағынан мыс қабатымен жабылған/мыс және латунь қабатымен гальваникалық жалатылған | Тісті | | | 2013 – қазіргі уақыт | 5 шілде 2013 | |
| | | | | | 26 мм | 7,77 г | 70% Cu, 12% Ni, 18% Zn | Тісті | Студеница монастыры | Сербия Ұлттық банкінің логотипі | 2003 | 2 шілде 2003 | Ағымдағы |
| | | | | | 26 мм | 7,77 г | | Тісті | Сербияның гербі | | 2005 – қазіргі уақыт | 2 шілде 2005 | |
| | | | | | 26 мм | 7,77 г | | Тісті | 2009 жылғы Жазғы Универсиада логотипі | Сербияның гербі | 2009 | 26 маусым 2009 | |
| | | | | | 28 мм | 9,00 г | | Тісті | Санкт-Сава шіркеуі | Сербия Ұлттық банкінің логотипі | 2003 | 2 шілде 2003 | |
| | | | | | 28 мм | 9,00 г | | Тісті | Никола Тесланың суреті | Сербияның гербі | 2006 | 30 шілде 2006 | |
| | | | | | 28 мм | 9,00 г | | Тісті | Доситей Обрадовичтің суреті, серб жазушысы, философы, драматургі, либреттист, аудармашы, тіл білімі маманы, саяхатшы, полиглот және Сербияның бірінші білім министрі | Сербияның гербі | 2007 | 10 желтоқсан 2007 | |
| | | | | | 28 мм | 9,00 г | | Тісті | Милутин Миланковичтің суреті | Сербияның гербі | 2009 | 26 маусым 2009 | |
| | | | | | 28 мм | 9,00 г | | Тісті | Джордже Вайферттің суреті, өнеркәсіпші, Сербия Ұлттық банкінің Губернаторы және гуманитар | Сербияның гербі | 2010 | 16 маусым 2010 | |
| | | | | | 28 мм | 9,00 г | | Тісті | Иво Андричтің суреті, қазіргі Босниядан шыққан серб нобель сыйлығының лауреаты | Сербияның гербі | 2011 | 20 мамыр 2011 | |
| | | | | | 28 мм | 9,00 г | | Тісті | Михайло Пупиннің суреті, серб физигі, физикалық химияшы және қайырымдылық шараларын ұйымдастырушы | Сербияның гербі | 2012 | 8 маусым 2012 | |

2011 жылы Сербияның гербіне сәл өзгерістер енгізілді. 2013 жылы металл құрамы сәл өзгертілді.

Банкноттар

2003 жылы Сербия Ұлттық Банкінің (қайта құрылған) банкноттары , , номиналында енгізілді, содан кейін 2004 жылы , 2005 жылы , 2006 жылы және 2011 жылы. НоминалыАлдыңғы бетіндегі суретАртқы бетіндегі суретБасты түсАлдыңғы бетАртқы бетЕскерту 131 × 62 мм Охр сарыВук Стефанович Караджич (1787 – 1864), филолог және тіл білімі маманыБірінші Прага славян конгресінің мүшесі, 1848 ж. және Вук енгізген әріптердің виньеткасы. 2006 жылы біршама ашық түсті нұсқамен ауыстырылды. 2011 жылы жаңартылған басылым айналысқа енгізілді. 135 × 64 мм ЖасылПётр II Петрович Ньегош (1813 – 1851), митрополит, мемлекет қайраткері, философ және ақынОның суреті артқы жағында, Ловчен тауындағы Мавзолейдегі мүсіннің орнына. 2006 жылы біршама қараңғырақ нұсқамен ауыстырылды. 2011 жылы жаңартылған басылым айналысқа енгізілді. 139 × 66 мм КүлгінСтеван Стоянович Мокраняк (1856 – 1914), композитор және музыка педагогыСтеван Стоянович Мокраняк суреті, Мирослав Евангелиесінің жарықтандыру суреттерінің мотиві. 2005 жылы қайта жобаланды. 2011 жылы жаңартылған басылым айналысқа енгізілді. 143 × 68 мм КөкНикола Тесла (1856 – 1943), изобретательТесланың электромагниттік индукциялық қозғалтқышының бір бөлігі. 2003, 2004 және 2006 жылдары қайта жобаланды. 2012 жылы жаңартылған басылым айналысқа енгізілді. 147 × 70 мм ҚоңырНадежда Петрович (1873 – 1915), суретшіГрачаница монастырының силуэті. 2005 жылы қайта жобаланды. 2011 жылы жаңартылған басылым айналысқа енгізілді. 147 × 70 мм ЦианЖован Цвижич (1865 – 1927), географСтильді этникалық мотивтер. 2007 жылы қайта жобаланды. 2011 жылы жаңартылған басылым айналысқа енгізілді. 151 × 72 мм ҚызылĐorđe Vajfert (1850 – 1937), өнеркәсіпшіВейферттің сыра зауытының контуры, Аждаһаны өлтіретін Святой Георгийдің голограммалық бейнесі; Сербия Ұлттық Банкінің бас ғимаратының ішкі бөлшектері. 2003 және 2006 жылдары қайта жобаланды. 2011 жылы жаңартылған басылым айналысқа енгізілді. 155 × 74 мм СұрМилутин Миланкович (1879 – 1958), математик, астроном және геофизикМилутин Миланковичтің жұмыс үстеліндегі суреті (төменде: өткен төртінші кезеңдегі қар шекарасының қозғалысын есептеудің графикалық бейнесі) және Венадағы студенттік кезеңдегі суреті (артқы жағында: стильді Күн дискісінің фрагменті және Милутин Миланковичтің жұмысының иллюстрациясы). 2011 жылы айналысқа енгізілді.