Кіріспе

Ирландиялық жазушы, жазушы Фрэнк О'Коннор (шын аты Майкл Фрэнсис О'Донован; 17 қыркүйек 1903 – 10 наурыз 1966) – ирландиялық автор және аудармашы. Ол өлеңдер (түпнұсқа және ирланд тілінен аудармалар), пьесалар, естеліктер, журналистік мақалалар мен ирланд мәдениеті мен тарихының түрлі салаларына арналған материалдар, сын-пікірлер, ұзақ және қысқа проза (роман мен әңгімелер), өмірбаяндық еңбектер және саяхат кітаптарын жазды. Ол 150-ден астам әңгімесімен және естеліктерімен ең көп танылды. Франк О'Коннор атындағы халықаралық қысқа әңгімелер сыйлығы оның құрметіне қойылды.

Ерте өмір

Коркте өскен ол Минни (туған аты О'Коннор) мен Майкл О'Донованның жалғыз баласы болды. Ол Гардинер төбесіндегі Сент-Патрик мектебінде оқыды. О'Коннордың сыныбына келген бір мұғалім, Дэниел Коркери, оған ирланд тілі мен поэзиясын таныстырып, жас шәкіртке зор әсер етті. Кейін ол Солтүстік монастырьдегі христиан бауырлары мектебінде білім алды. О'Коннордың ерте өмірі әкесінің маскүнемдігімен, қарыздарымен және анасына жасаған жамандықтарымен белгіленді. Оның балалық шағына анасы күшті әсер етті, ол үйлерді тазалап отбасының көп бөлігін асырады, ал әкесі алкоголизмге байланысты тұрақты жұмыс таба алмады. О'Коннор анасын қатты жақсы көріп, әкесіне ащы реніш ұстады. Әдебиеттерінде ол балалық шағын "сондай бір қорқынышты жылдар" деп еске алды және өзінің және анасының өзіне жасаған зұлымдықтары үшін әкесін ешқашан кешіре алмағанын мойындады. Анасы жетпіс жасқа толғанда, О'Коннор өзінің дәрігерінен оның көп жылдар бойы созылмалы аппендициттен зардап шеккенін, оған үлкен шыдамдылықпен төтеп бергенін, себебі дәрігерге көруге уақыты да, қаржысы да болмағанын естіп қорқып қалды.

Ирландиялық ұлтшылдық

1918 жылы О'Коннор Ирландия Республикалық Армиясының Бірінші бригадасына қосылып, Ирландия Тәуелсіздік соғысы кезінде жауынгерлік қызметте болды. Ол 1921 жылғы Англо-ирланд келісіміне қарсы болды және Ирландия Азамат соғысы кезінде Келісімге қарсы ИРА-ға қосылды, Корк қаласындағы шағын үгіт-насихат бөлімінде жұмыс істеді. Ол жаңа Ирландия еркін мемлекетінің үкіметімен тұтқындалған он екі мың Келісімге қарсы жауынгердің бірі болды. 1923 жылдың ақпан айында О'Коннор Корк қаласының түрмесіне қамалды, ал сәуір айында Мит округіне қарасты Горманстонға ауыстырылды, онда ол Рождествоға дейін ұсталды. Соғыс – О'Коннордың алғашқы жинағы «Ұлттың қонақтары» (1931) әңгімелеріндегі маңызды тақырыптардың бірі.

Әдеби мансап

Горманстоннан босатылғаннан кейін О'Коннор түрлі қызметтер атқарды, соның ішінде ирланд тілінен сабақ берді және театр режиссері болды. Коркеримен байланысын сақтап, ол Карнеги қорының сол кездегі хатшысы Леннокс Робинсонмен танысты. Робинсон ауылдық кітапханаларды ұйымдастырып, О'Коннорды тәлімгер ретінде жұмысқа алды. О'Коннор алдымен Слайгода, кейін Уиклоуда Джеффри Фиббспен жұмыс істеді. Фиббс арқылы ол Джордж Уильям Расселлмен (Æ) танысып, достық қарым-қатынас орнатты, Расселл О'Коннордан өзіне жариялануға материал жіберуді сұрады. Расселл О'Коннорды сол кездегі танымал ирланд жазушыларымен, оның ішінде В. Б. Йейтс, Ф. Р. Хиггинс және Огюста Грегоримен таныстырды. Ол өз естеліктерінде Йейтске және Расселлге олардың берген көмегі мен қолдауы үшін алғыс айтты. 1928 жылдың желтоқсан айында ол Пемброк аудандық кітапханасында кітапханашы болып жұмыс істеу үшін Дублинге көшіп келді. 1935 жылы О'Коннор Йейтс және Ирландия Ұлттық Театр Қоғамының басқа мүшелері құрған Дублиндегі Абби театрының директорлар кеңесіне мүше болып сайланды. 1937 жылы ол Абби театрының басқарушы директоры болды. 1939 жылы Йейтс қайтыс болғаннан кейін О'Коннордың басқа кеңес мүшелерімен ұзаққа созылған жанжалы шиеленісіп, ол сол жылдың соңында Абби театрын тастап кетті. 1950 жылы ол АҚШ-та оқытуға шақырылды, онда оның көптеген әңгімелері «Нью-Йоркер» журналында жарияланып, үлкен сұранысқа ие болды. Ол 1950-ші жылдардың көп бөлігін АҚШ-та өткізді, бірақ Ирландияға қайтуды әрқашан мақсат тұтты.

Өлім

О'Коннор 1961 жылы Стэнфорд университетінде оқытып жүргенде инсульт алды, ал кейін 1966 жылдың 10 наурызында Ирландияның Дублин қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол 1966 жылдың 12 наурызында Дианс Грандж зиратына жерленді.

Отбасы

1939 жылы О'Коннор Эвелин Боуэнге (бұрын актер Роберт Спийтке үйленген) үйленді: олардың екі ұлы мен бір қызы болды. Олар 1953 жылы ажырасты. О'Коннор екінші рет Балтиморлық Харриет Ричке үйленді, онымен Солтүстік-Батыс университетінде дәріс оқып жүргенде танысты. Олардың бір қызы болды. Боуэнмен және Ричпен арадағы некелері арасында ол Джоан Кнейппен романтикалық қарым-қатынаста болды, нәтижесінде Оливер О'Донован есімді ұлы дүниеге келді.

Жұмыс

О'Коннор, әртүрлі және толыққанды қысқа әңгімелерімен, сондай-ақ әдеби сыншы, эссеші, саяхатшы, аудармашы және өмірбаяншы ретінде ең жақсы танылды. Ол сонымен қатар романист, ақын және драматург болды. О'Коннордың мансабы 1922 жылы басталды және аудармадағы поэзия, ерте ирланд ақындары туралы мақалалар, әңгімелер мен түпнұсқа поэзияның кітап шолуларының пайда болуымен үдеді. Бұл материалдың көп бөлігі Æ журналындағы «Ирландиялық мемлекет қайраткері» басылымында жарияланды. 1930 жылдардың басында, өзінің алғашқы қысқа әңгімелер жинағы «Ұлттың қонақтары» (1931) жарықтанғаннан кейін, 1966 жылы қайтыс болғанға дейін ол шамамен 160 қысқа әңгіме, ирланд поэзиясының кең ауқымын (шамамен 120 аударма), жеке және бірлескен (шамамен 10) пьеса, 2 роман және әдеби сын, теория, саяхат, ирланд мәдениеті және өмірбаян тақырыптарын қамтитын ғылыми еңбектер жазды. Ирланд тілінің мұғалімі ретіндегі жұмысы ирланд поэзиясын ағылшын тіліне аударумен толықты, соның ішінде Брайан Мерриманның «Түн ортасының соты» (Cúirt an Mheán Oíche) аудармасы бастапқыда тыйым салынған болатын. О'Коннордың көптеген жазбалары оның жеке өмірлік тәжірибесіне негізделген, әсіресе оның әйгілі «Үйдің адамы» шығармасында Корк округіндегі балалық шағына қатысты егжей-тегжейлі мәліметтерді ашады. Бұл әңгімедегі Салливан отбасы, оның балалық шағындағы отбасысы сияқты, лайықты әке тұлғасынан айырылған. Басқа әңгімелерде оның кейіпкері Ларри Делани О'Коннордың өміріндегі оқиғаларды еске түсіреді. О'Коннордың Ирландияның Тәуелсіздік соғысы мен Ирландияның Азамат соғысындағы тәжірибесі 1937 жылы жарық көрген Ирландия революциясының жетекшісі Майкл Коллинстің өмірбаяны «Ұлы серке» және оның ең танымал әңгімелерінің бірі «Ұлттың қонақтары» (1931) арқылы көрініс тапты. Бұл әңгіме О'Коннордың өмірінде әртүрлі форматта жарық көрді және 1981 жылы жарық көрген «Фрэнк О'Коннор – Жиналған әңгімелер» жинағына енді. О'Коннордың ерте жылдары «Жалғыз бала» (1961) мемуарында баяндалған, ол жас кезіндегі күнделіктің тікелейлігіне ие. АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди 1963 жылдың 21 қарашасында Сан-Антониодағы Әуе-ғарыш медициналық денсаулық орталығының ашылуындағы сөйлеген сөзінің соңында «Жалғыз бала» кітабынан мысал келтірді: «Ирландиялық жазушы Фрэнк О'Коннор өзінің бір кітабында бала кезінде өзі мен достары ауылды кезіп, жеміс бақшасының қабырғасына келгенде, олар оны тым биік және сынауға күмәнді деп тапты, саяхатын жалғастыруға рұқсат беруге қиындық туды. Сонда олар шляпаларын шешіп, қабырғадан лақтырып жіберді, содан кейін оларға одан өтуден басқа амал қалмады. Бұл ел ғарыш қабырғасынан өтті және біз одан өтуден басқа амал жоқ». О'Коннор өзінің өмірбаянын Дублиндегі Абби театрындағы жұмысы аяқталған 1939 жылға дейін жалғастырды, ол 1968 жылы, өлімінен кейін жарық көрген «Менің әкемнің ұлы» кітабында баяндалды. Онда 1930 жылдардағы көптеген көрнекті ирланд әдебиетшілерінің, әсіресе Йейтс пен Расселдің (Æ және Æon псевдонимдерімен жазған) құнды кейіптік суреттері бар.

Фрэнк О'Коннор фестивалі мен сыйлығы

2000 жылдан бері О'Коннордың туған қаласы Корктегі Мунстер әдебиет орталығы О'Коннордың есімімен қысқа әңгіме жанрына арналған фестиваль өткізіп келеді. Ағылшын тілді елдердегі қысқа әңгіме жанрына арналған ең көне жылдық фестиваль болып табылатын ол, осы жанрдың қазіргі шеберлері үшін тұрақты түрде оқылымдар, семинарлар мен шеберлік кластарын ұйымдастырады, сонымен қатар О'Коннордың және Элизабет Боуэн, Сеан О Фаолейн және Уильям Тревор сияқты басқа да жергілікті қысқа проза жазушыларының шығармаларын тойлайды. Фестивальде Ричард Форд, Джулия О'Фолейн, Джеймс Ласдун, Аласдер Грей, Дэн Родс, Юджин Маккейб, Бернард МакЛаверти, Десмонд Хоган, Джеймс Планкетт, Людмила Улицкая, Ребекка Миллер, Энн Энрайт, Майк МакКормак, Этгар Керет, Эйлис Ни Дуйбне, Конал Кридон, Самрат Упадхьяй, Филипп О Селлаи, Рейчел Шерман, Дэвид Маркус, Панос Карнезис, Ниша да Кунья, Уильям Уолл, Бретт Энтони Джонстон, Дэвид Мианс, Клер Киган, Миранда Джули, Рик Муди, Джумпа Лахири, Йи Юн Ли, Джули Оррингер, ЗЗ Пакер, Саймон Ван Бой, Уэллс Тауэр, Шарлотта Гримшоу және Кевин Барри сияқтылар оқылымдар өткізді. Оқиға Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде өтеді және ИРА бөлімшесінің мүшелері мен олар күзетіп отырған екі британдық әскер тұтқыны арасындағы құрдымға кеткен достықты суреттейді. Алғашқы фильм 1934 жылы Денис Джонстонның режиссерлігімен, Бари Фицджеральд пен Сирил Кусактың қатысуымен түсірілген нұсқасыз фильм болды. Нил Джорданның "Жарлау ойыны" атты марапатталған фильмі осы оқиғадан шабыттанды.