Жеке басымдылықтарды қате бағалау және мінез-құлықтың себептерін дұрыс түсінбеу
Trait ascription bias
Тұлғалық қасиеттерді қабылдау бұрылысы: Өзімізді өзгергіш, ал басқаларды тұрақты деп қарау. Бұл стереотиптерге, әлеуметтік көзқарастарға әсер етеді. Психологиялық зерттеу.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мінез-құлық атрибуциясының бұрмалауы – адамдардың өздерін жеке тұлға, мінез-құлық және көңіл-күй тұрғысынан салыстырмалы түрде өзгергіш деп қарауы, ал басқаларды түрлі жағдайлардағы жеке қасиеттері бойынша әлдеқайда болжамды деп санауы. Нақтырақ айтқанда, бұл өз мінез-құлқының себептерін жағдайлармен түсіндіруге бейімділік, ал басқалардың мінез-құлқын олардың тұрақты мінездік ерекшеліктерімен байланыстыруға ұмтылу. Мұндай құбылыс адамдардың өз ішкі сезімдерін басқалардың ішкі сезімдерінен гөрі оңайрақ байқап, түсінуіне байланысты болуы мүмкін. Бұл атрибуциялық қателік интуитивті түрде стереотиптер мен преюдистердің қалыптасуына және сақталуына ықпал етеді, сондай-ақ теріс әсермен байланысты. Дегенмен, мінез-құлық атрибуциясы және мінез-құлыққа негізделген тұлғалық модельдер қазіргі психология және әлеуметтік ғылымдардағы зерттеулерде әлі де даулы мәселе болып табылады. Мінез-құлық атрибуциясы – жеке деңгейде тұлғалық қасиеттерді бағалау және сипаттау. Ал топ деңгейіндегі ұқсас бұрмалау "сыртқы топтың біртектілігі" деп аталады.
Trait ascription bias is the tendency for people to view themselves as relatively variable in terms of personality, behavior and mood while viewing others as much more predictable in their personal traits across different situations. More specifically, it is a tendency to describe one's own behaviour in terms of situational factors while preferring to describe another's behaviour by ascribing fixed dispositions to their personality. This may occur because peoples' own internal states are more readily observable and available to them than those of others. This attributional bias intuitively plays a role in the formation and maintenance of stereotypes and prejudice, combined with the negativity effect. However, trait ascription and trait based models of personality remain contentious in modern psychology and social science research. Trait ascription bias refers to the situational and dispositional evaluation and description of personality traits on a personal level. A similar bias on the group level is called the outgroup homogeneity bias.
Шолу
Белгілі қасиеттерді тағайындау және онымен байланысты танымдық қиылы қарулы зерттеулердің тақырыбы үш онжылдықтан бері болып табылады. Басқа көптеген танымдық қиылылар сияқты, белгілі қасиеттерді тағайындауға бейімділік зертханалық зерттеулердің көптеген нәтижелерімен негізделген және әртүрлі салалардан шыққан көптеген теориялық аялар тұрғысынан түсіндірілген. Осы аялардың ішінде себептерді анықтауға қатысты атрибуция теориясы (адамдар байқаған оқиғалардың себептерін қалай анықтайды), бес факторлы модель сияқты тұлғаны сипаттау теориялары және тұлғаны бағалаудың дұрыс жағдайларына қатысты жұмыстар бар. Маңызды жұмыстарға Тернер, Джонс, Каммердің еңбектері кіреді. Шешімді ақпарат немесе байқауларға негізделген басқа адамдарға қасиеттерді дұрыс емес тағайындау стереотиптер және преюдистер сияқты кейбір әлеуметтік құбылыстардың қалыптасуына және жалғасуына интуитивті түрде әсер етеді. Осылайша, зертханадан тыс тұлғаны бағалауда белгілі қасиеттерді тағайындаудың әсерін азайту әдістері әлеуметтік ғалымдар үшін де қызығушылық тудырады. Тұлғаны сипаттаудың белгілі қасиеттерге бағытталған теориялары және тіпті жалпыға ортақ, тұрақты қасиеттер туралы түсінік табиғи тартымдылыққа ие болғанымен, кейбір зерттеушілер олардың зертханадан тысқары өмір сүруіне күмәнді қарап, қасиеттерді тағайындауды және нәтижесінде белгілі қасиеттерді тағайындауға бейімділікті көрсететін нәтижелер ұсынады. Бұл оларды "анықтау" үшін тарихи түрде қолданылған әдістемелердің қалдықтары деп санайды. Сын қасиеттердің жоқ болуына негізделуі мүмкін (бес факторлы сипаттамаларға қайшы) немесе нәтижелердің басқаша түсіндірілуін және тағайындаудың басқа механизмдерін ұсынуы мүмкін, бұл қолданыстағы жұмыстың көлемін шектейді.
Trait ascription and the cognitive bias associated with it have been a topic of active research for more than three decades. Like many other cognitive biases, trait ascription bias is supported by a substantial body of experimental research and has been explained in terms of numerous theoretical frameworks originating in various disciplines. Among these frameworks are attribution theory (related to how people determine causes of observed events), theories of personality description such as the five factor model, and work regarding the circumstances under which personality assessments are valid. Seminal work includes Turner, Jones, Kammer, Incorrectly ascribing traits to other persons based on limited information or observations intuitively plays a role in the formation and perpetuation of some social phenomena such as stereotypes and prejudice. As such, methods to mitigate the effect of trait ascription bias on personality assessments outside of the lab are also of interest to social scientists. Although trait oriented theories of personality description, and indeed the very notion of universal, enduring traits themselves, have a natural appeal, some researchers are critical of their existence outside of the laboratory and present results which imply trait ascription, and consequently trait ascription bias, are simply residue of the methodologies historically used to "detect" them. Criticism is based either on the non existence of personality traits (contrary to five factor descriptions), or suggest divergent interpretations of results and alternative mechanisms of ascription, limiting the scope of existing work.
Дәлел
Тұлғалық қасиеттерді тағайындауды қолдайтын және оның психологиялық механизмдерін түсіндіретін эмпирикалық деректер психология және әлеуметтік ғылымдар саласындағы алуан түрлі зерттеулерден түйінделген.
The empirical evidence supporting trait ascription and the psychological mechanisms underpinning it comes from a diverse body of research in psychology and the social sciences.
Орындаушы мен бақылаушы
Джонс пен Нисбеттің мінез-құлық ерекшеліктерін қабылдаудағы бұрмалаушылығы.
Jones and Nisbett on trait ascription bias.
Камер және басқалар.
1982 жылы Билефельд университетінің психология факультетінің 56 студенті қатысқан зерттеуде Каммер және авторлар 20 қасиеттің әрқайсысы бойынша өздерінің өзгешелігін өз әріптестерінен әлдеқайда жоғары деп бағалағандарын көрсетті. Бұл нәтиже мінез-құлық ерекшеліктерін тағайындауды ұнатпаған адамдармен де сәйкес келеді. Осы нәтиже стереотиптер мен көзқарастың қалыптасуына бейімді тұлғалық типке ұқсас.
In a 1982 study involving fifty six undergraduate psychology students from the University of Bielefeld, Kammer et al. demonstrated that subjects rated their own variability on each of 20 trait terms to be considerably higher than their peers. with those who preferred not to ascribe traits. This result is consistent with the type of personality commonly associated with promoting stereotypes and prejudice.
Теориялық негіз
Мінез-құлыққа қатысты айыптаулардың қисылдығы психология және әлеуметтік психология сияқты түрлі салалардағы эмпирикалық зерттеулермен сипатталғанмен, осы қисылдықтың механизмін түсіндіру жеке тұлғаны сипаттау теориясы әдебиетінде әлі де даулы мәселе болып табылады.
While trait ascription bias has been described by empirical results from various disciplines, most notably psychology and social psychology, explaining the mechanism of the bias remains a contentious issue in the theory of personality description literature.
Қолжетімділік эвристикасы
Тверский мен Канеман адамдардың (басқа адамдардың) мінез-құлқының мысалдары қаншалықты оңай есіне келетініне байланысты (соның ішінде басқа адамдардың жеке басы туралы) пікір қалыптастыратынын көрсететін танымдық эвристиканы сипаттайды. Бұл, Джонс пен Нисбеттің адамдар мінез-құлықтың себептерін қалай бағалайды деген аргументтерімен үйлеседі, және бұл қасиеттерді жатқызу және осыған байланысты қателіктерге де қатысты. Атап айтқанда, атрибуция (және атрибуциялық) теориясы, адамдардың бақылаушыларға жағдайлық факторларға қарағанда тұрақты қасиеттерді жатқызуға бейімделігін түсіндіруге көмектеседі.
Tversky and Kahneman describe a cognitive heuristic that suggests people make judgments (including about other people's personalities) on the basis of how easily examples of their (other people's) behaviour come to mind. This would appear to be consistent with the arguments of Jones and Nisbett is concerned with how people subsequently judge behavioural causes, which also bears relevance to trait ascription and related biases. In particular, attribution (and attributional) theory can help explain the mechanism by which individuals defer to ascribing dispositional traits vs. situational variability to observers.
Үлкен бес тұлғалық қасиеттер
Бес үлкен мінез-құлық қасиеттері (немесе бес факторлы модель) танымдық бұрмалауларды азайту арқылы олардың қоғамға тигізетін әсерін төмендетуге ұмтылады.
The big five personality traits (or five factor model) arguably are interested in mitigating cognitive biases to reduce their effects on society.
Сын
Мінез-құлық атрибуциясының қателігі бірнеше жағынан сынға ұшырады. Атап айтқанда, кейбір мамандар мінез-құлық атрибуциясы және мінез-құлық ұғымы – бұл әдістемелік артефакттар ғана екенін, ал тәжірибелік жобалаудың қарапайым өзгерістері арқылы дәстүрлі көзқарастарға қайшы нәтижелерге қол жеткізуге болады деп санайды. Бұдан өзге, мінез-құлық атрибуциясының теориялық негіздері шектеулерді және "күмәнді тұжырымдамалық" болжамдарды ескермегені үшін де сынға ұшырайды.
Trait ascription bias has received criticism on a number of fronts. In particular, some have argued that trait ascription, and the notion of traits, are merely artefacts of methodology and that results contrary to conventional wisdom can be achieved with simple changes to the experimental designs used. Furthermore, the theoretical bases for trait ascription bias are criticized for failing to recognize constraints and "questionable conceptual" assumptions.