Кіріспе

Балық аулау құралы

Балық аулау таяғы – балық аулаушылардың балық аулау үшін қолданатын ұзын, жұқа таяғы. Ең қарапайым түрінде балық аулау таяғы – бір шетінен желі бекітілген тік, қатты таяқ/діңгек (дәстүрлі тенкара балық аулауда кездеседі); алайда, қазіргі заманғы таяқтар көбінесе иілгіш болып келеді және желі әдетте таяқ сапшасына орнатылған катушкада сақталады, ол қолмен айналдырылып желінің тартылуын басқарады, сондай-ақ көптеген желіні шектеу сақиналары (желі жетекшілері деп те аталады) таяқтың бойымен иілу кернеуін бөліп, желінің қамшылауы мен түйілуін азайтады. Балықты жақсырақ қызықтыру үшін бауға бекітілген бір немесе бірнеше ілгекке жем немесе жалған жем (луер) салынады, ал тістеу индикаторы қолданылады, олардың кейбіреулері (мысалы, шырша ұшы) таяқтың құрамына енгізілуі мүмкін. Балық аулау таяғы кеңейтілген рычаг ретінде жұмыс істейді және балық аулаушыға балықты тартып, желі қозғалысын күшейтуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ол терминалдық құралдардың (ілгек, жем/луер және басқа да бірге жіберілетін бөлшектер, мысалы, иілгіш және салмақ/қоректендіргіш) ұшыру жылдамдығын арттыра отырып, лақтыру қашықтығын жақсартады, себебі ұзын тербеліс радиусы (адам қолымен салыстырғанда) бірдей бұрыштық жылдамдықпен ұш жағында үлкен доғалық жылдамдыққа сәйкес келеді. Балық аулау таяқтарының ұзындығы балық аулау стиліне байланысты әдетте 0,61 м мен 4,57 м аралығында өзгереді, ал Гиннестің әлемдік рекорды… Дәстүрлі балық аулау таяқтары бір ғана қатты ағаштан (мысалы, күл және хиккори) немесе бамбуктан жасалған, ал қазіргі заманғы таяқтар көбінесе қорытпалардан (мысалы, алюминийден) немесе жиі жоғары созылатын синтетикалық композиттерден (мысалы, шыны талшықтан немесе көміртек талшығынан) жасалады және көбінесе тасымалдауға және сақтауға ыңғайлырақ болатын көп бөліктен немесе телескоптық түрде келеді. Көптеген балық аулау таяқтары сапшаның алдындағы гравитациялық күшті азайту үшін ұшына қарай жіңіштеледі, оны балық аулаушы таяқты көтеру кезінде жеңуі керек. Көптеген қазіргі заманғы таяқтар сондай-ақ конструкцияның беріктігін арттыру және жалпы салмағын азайту үшін қуыс бос кеңістіктерден жасалады. Балық аулау торлары мен тұзақтарына қарағанда, олар көбінесе күнкөріс және коммерциялық балық аулауда қолданылады, балық аулау таяғымен балық аулау балықты ұстаудың әлдеқайда тиімсіз әдісі болып табылады және көбінесе демалыс балық аулау мен бәсекелестік лақтыруда қолданылады, онда өнімділіктен гөрі тәжірибеге көбірек мән беріледі. Балық аулау таяқтары да әртүрлі өлшемдерде, әрекеттерде, қаттылықта және конфигурацияларда келеді, олар кішкентай, орташа немесе ірі балықтарға немесе әртүрлі тұщы немесе тұзды су орталарына байланысты таңдалады. Балық аулаудың нақты түрлеріне арналған балық аулау таяқтарының әртүрлі түрлері бар, мысалы: спиннинг таяқтары (айналмалы және катушкалы таяқтар) жиі, қайталанатын лақтыру үшін оңтайландырылған және әдетте жеңіл және жылдам әрекет етеді; ұшқыш таяқтары ауыр желілер мен өте жеңіл жасанды ұшқыштарды жақсырақ лақтыруға арналған және көбінесе икемдірек болады; серфинг таяқтары алыс қашықтыққа жем немесе жалған жемді лақтыруға арналған және көбінесе ұзын болады; мұз балық аулау таяқтары мұзбен жабылған көлдерде жасалған кішкентай тесіктер арқылы балық аулауға арналған және көбінесе қысқа болады; ал троллинг таяқтары балық аулау кезінде ауыр жемдерді немесе жалған жемдерді су арқылы сүйреуге арналған және көбінесе мақсатты балықтың үлкендігіне байланысты жоғары созылу беріктігіне ие.

Тарих

2000 жылға дейінгі тас жазуларына қарағанда, балық аулауға арналған сыңарлар ежелгі Египет, Қытай, Грекия, Тринидад және Тобаго, Рим және орта ғасырлық Англияға дейін жетеді.

Ұшпен балық аулау

Ағылшын азамат соғысынан кейін құрлы жеңілдікке ие болған балық аулау өнері, сол кезде жазылған көптеген кітаптар мен зерттемелерде жаңадан оянған қызығушылықтың іздерін қалдырды. Парламент армиясының танымал офицері Роберт Вейнаблс 1662 жылы "Тәжірибелі балықшы, немесе балық аулауды жетілдіру" деген еңбегін жариялады, ол балық аулау туралы жалпы мәліметтерді, көлде немесе өзенде кездесетін балықтарды ұстаудың тиімді әдістерін және таңдаулы тәжірибелерін ұсынады. Изаак Уолтон 1653 жылы "Толық балықшы" еңбегін жазды (ол оны ширек ғасыр бойы толықтырып отырды) және онда Дербишир Уай өзеніндегі балық аулауды сипаттады. Бұл өнер мен балық аулау рухын проза мен өлең арқылы мадақтау болды; Джон Деннистің бұрынғы еңбегінен алты шумақ келтірілген. Уолтонның досы Чарльз Коттон кітапқа екінші бөлім қосты.

Технологиялық жетістіктер

Өнеркәсіптік революцияның әсері алғаш рет ұшқыш жіптерді өндіруде сезілді. Балықшылар өздері жіп өруге тырыспай, жаңа тоқыма станоктары әртүрлі қалыңдықтардағы жіптерді оңай жасауға және сатуға мүмкіндік берді. Таяқ өндірісінде қолданылатын материал Англияда өсетін ауыр ағаштардан, Оңтүстік Америка және Вест-Индиядан әкелінетін жеңіл және серпімді түрлерге ауысты. 19 ғасырдың ортасынан бастап бамбук таяқтар кеңінен қолданыла бастады. Олардың жолақтарын бамбуктан кесіп, пішіндеп, содан кейін жеңіл, берік, алтыбұрышты таяқтарды жасады, олардың қатты өзегі бұрынғы материалдардан асып түсті. Басқа материалдарға Тонкин бамбугы, Калькутта қамысы, күл ағашы, хиккори, темір ағашы, клен, ланцеводо немесе малака тростнигі жатты. Бұл өнімдер жеңіл, мықты және иілгіш болды. Таяқтар әдетте үш бөліктен тұратын: түйреуіш, ортаңғы бөлік және ұшы. Түйреуіштер көбінесе кеспектен жасалған, түбі тесілген, ол бірнеше ұштардан ұзаққа шыдады. Ортаңғы бөліктері темір ағаштан жасалған, себебі ол қалың және мықты ағаш. Ұштары бамбуктан жасалған, оның серпімділігі әрекетті әрі дәл лақтыруға мүмкіндік берді. Тұтқалар мен ұстағыштар көбінесе саңылаудан, ағаштан немесе оралған құмыстан жасалған. Бұл бөліктерді біріктіру үшін түрлі желімдер қолданылды, ең көп таралғаны – ирланд және сүйек желімдері. Су өткізбейтін қасиеттері үшін Хилтон немесе цемент желімі пайда болғанға дейін осылар қолданылды. Бүгінгі күні де Тонкин бамбугынан жасалған таяқтар ұшпен балық аулауда танымал. 1800 жылдардың ортасына дейін таяқтар негізінен Англияда жасалған. 1846 жылы америкалық Сэмюэл Филипп импортталған балық аулау таяғын енгізген кезде бұл өзгерді. Филипп Баварияда жасалған Калькутта қамысынан алғашқы алты жолақты таяқтарды импорттады, оларды өзі жасаған скрипкалар ретінде сатты. Филипп импортталған таяқтарды Нью-Йорк саудагеріне сатқаннан кейін, бөлінген бамбук таяқтар 1870 жылдары америкалық Чарльз Орвис, Хирам Леонард және ағылшын Уильям Харди тарапынан көшіріліп, тәуелсіз түрде өндірілді. Бұқаралық өндіріс әдістері осы таяқтарды көпшілікке қолжетімді етті. Хортон өндіріс компаниясы 1913 жылы алғашқы толық металл таяқты ұсынды. Бұл таяқтар ауыр және иілгіш болды, көптеген клиенттерді қанағаттандырмады. Балық аулау таяқтарының келесі маңызды жаңалығы 1940 жылдары шыны талшықтан жасалған таяқтың енгізілуі болды, оны Роберт Гейл және Мистер Макгуайр жасады. Графит таяқтар сезімталдығы жоғары, балықтың шаққан жерін оңай сезінуге мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы балық аулау таяқтарында тұтқалар үшін корк жиі қолданылады. Корк жеңіл, берік және жылуды сақтайды. ЕВА көбігі мен көміртекті тұтқалар да қолданылады. Шалқалы орындықтар көбінесе графит күшейтілген пластиктен, алюминийден немесе ағаштан жасалады. Жетекшілер болаттан және титаннан жасалған, ал классикалық ағаш кіріспелерін жоғары технологиялық керамикалық және металл қорытпаларымен ауыстырады. Үлкен балықтармен күресуді жеңілдету үшін қазіргі заманғы балық аулау таяқтарымен артқы тіректерді де пайдалануға болады. Бұл таяқты ұстап тұруға көмектесетін, балық тартып тұрғанда туындайтын кернеуге қарсы әрекет ететін, шанышқы тәрізді тіректер.

Таған жасау үстелі

Ежелгі таған жасау үстелі әдетте үстелден, арқаннан, сурет салу пышағынан, иектен, алдыңғы жақтағы жазықтықтан, үлкен дөңгелек жалпақ жұмырдан, құм қағазынан және әртүрлі өлшемді ойықтары бар ұзындығы шамамен 2 фут (1 метр) болатын бірнеше ағаш тілімдерінен тұрады. Таяқтың күшін сипаттағанда, таяқтың қуаты неғұрлым жоғары болса, ол жартылай сынбай оңай көтере алады. Жеңіл немесе өте жеңіл таяқтарға қарағанда қаттырақ болғандықтан, ауыр қуатты таяқтар аз сезімтал. Бірақ ауыр жемдерге ірі балықтың шабуы сезілуі оңай. Өте жеңіл таяқтар шағын жемді балықтар мен табақ балықтарды ұстауға немесе таяқтың жылдам реакциясы маңызды жағдайларға қолайлы. Ауыр/өте ауыр таяқтар терең теңізде балық аулауда, жағалауда балық аулауда немесе ірі ойын балықтарын ұстау үшін қолданылады. Өндірушілер таяқтың қуатын әртүрлі атаулармен белгілесе де, нақты стандарт жоқ, сондықтан өндірушінің белгілі бір қуатты қолдануы біршама субъективті. Әрине, кез келген балықты кез келген таяқпен ұстауға болады, бірақ ауыр таяқпен табақ балық аулаудың қызығы жоқ, ал үлкен балықты өте жеңіл таяққа түсіру үшін таяқты басқаруда шеберлік қажет, бірақ көбінесе жабдықтардың бұзылуына және балықтың қашуына әкеледі. Жалпы алғанда, балық аулаудың мақсатына ең сәйкес келетін таяқ салмағын таңдау ұсынылады.

Іс-қимыл

Балық аулау таяғының әрекеті – бұл оған иілген күш алынғаннан кейін серпімді түрде түзу күйіне оралу жылдамдығы (яғни «қайтару» немесе «серпілу» жылдамдығы) және әдетте «баяу», «орташа», «жедел» немесе олардың арасындағы (мысалы, орташа-жедел) немесе одан да жоғары (мысалы, өте жедел) деп сипатталады. Көптеген жағдайларда қате түсінілетінінің керісінше, әрекет таяқтың иілу қасиеттеріне (иілу «қисығының» пішініне) қатысты емес. Жедел әрекет ететін таяқ, ұшы ғана иілетін қисық сияқты, біркелкі прогрессивті иілу қисығына (ұшынан сабына дейін) ие болуы мүмкін, бірақ ұшы иілетін таяқтар табиғатынан жылдам әрекетке бейім. Әрекетке таяқтың ұзындығы, конус пішіні және қолданылған материалдар да әсер етеді.

Иілу қисығы және тайыз

Балық аулау таяғының негізгі функциясы – иілу арқылы белгілі бір қарсылық немесе күш беру: Лақтығанда таяқ катапульт ретінде жұмыс істейді: таяқ сабын алға жылжыту арқылы, терминалды құралдардың массасының инерциясы және таяқтың дисталь бөлігі таяқ ұшын кері иіледі, ал одан кейінгі серпімді қайту ілмек/жемді лақтырады. Балық ілгектің тістегенін сезгенде және балықшы жіпті тарғанда, таяқтың серпімділігі жіптің жыртылуын болдырмау үшін соққыны жұмсартады. Балықпен күрескенде таяқтың иілуі балықшыға жіпті кернеуде ұстауға ғана мүмкіндік бермейді, сонымен қатар таяқтың иілуі балықты тұрақты кернеуде ұстайды, осылай балық шаршап, балықшыға оны қайта орауға мүмкіндік береді. Иілу рычагтың әсерін де азайтады, себебі рычагтың (сабының) қашықтығы қысқарады. Қатты таяқтар балықшыдан көп күш талап етеді, бірақ балыққа аз күш түсіріледі. Керісінше, терең иілетін таяқ балықшыдан аз күш талап етеді, бірақ балыққа күрес үшін көп күш береді. Іс жүзінде, бұл рычаг әсері балықшыларды жиі жаңылыстырады. Көптеген жағдайларда, қатты таяқ балықпен күресу үшін көбірек бақылау мен күш береді деп есептеледі, бірақ шындығында балықшыға күш түсіретін – балық. Кәсіби балық аулауда ірі балықтар көбінесе көп күш жұмсамай, тікелей жіппен тартады, бұл рычаг әсерінің болмауынан мүмкін. Таяқ әртүрлі қисықтармен иілуі мүмкін. Дәстүрлі түрде иілу қисығы негізінен оның қалыңдығымен анықталады. Төмендегідей қарапайым түсіндіруге болады: жылдам қалыңдық ұш бөлігінде көбірек иіледі, ал түбінде аз, ал баяу қалыңдық түбінде тым көп иіледі және нәтижесінде әлсіз таяққа айналады. Прогрессивті қалыңдық таяқтың ұшынан түбіне дейін біртегіс жүктеме береді, иілу тереңдеген сайын күш қосылады. Іс жүзінде, сапалы таяқтардың қалыңдықтары көбінесе қисық немесе сатылы болып келеді, бұл таяқтың жасалу мақсатына сәйкес тиісті әрекет ету мен иілу қисығын қамтамасыз етеді. Қазіргі заманда бір таяқта әртүрлі қасиеттері бар әртүрлі талшықтар қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайда, қалыңдық пен иілу қисығы арасында тікелей байланыс болмайды. Иілу қисығын сөзбен сипаттау қиын. Алайда, кейбір таяқ және бос құрал өндірушілері клиенттеріне түсінікті болу үшін иілу қисығын оның әрекетімен байланыстырып сипаттауға тырысады. "Жылдам әрекет" термині тек ұшы иілетін таяқтар үшін қолданылады, ал "баяу әрекет" – ұшынан түбіне дейін иілетін таяқтар үшін. Бірақ іс жүзінде бұл жаңылыстырады, өйткені жоғары сапалы таяқтар көбінесе "жылдам әрекет" болып табылады, яғни ұшынан түбіне дейін иіледі. Ал "жылдам әрекет" деп аталатын таяқтар көбінесе қатты болады (әрекеті болмайды) және жұмсақ немесе баяу ұш бөлігімен аяқталады. Прогрессивті иілетін, жылдам әрекетті таяқты жасау қиын және қымбат. Иілу қисығын сипаттауға немесе оған әсер ететін қасиеттерді атауға қолданылатын жалпы терминдер: прогрессивті қалыңдық/жүктеме/қисық/иілу/, жылдам қалыңдық, күшті прогрессивті (прогрессивтіге жақын иілу қисығын көрсетеді, жылдам қалыңдыққа бейім), ұштық әрекет (кейде "шатыр" әрекет деп те аталады), сыпыру әрекеті (бұрын аталған жұмсақ ұшы бар қатты "жылдам әрекет" таяқтарын білдіреді). Параболалық әрекет көбінесе прогрессивті иілу қисығын көрсету үшін қолданылады, шындығында бұл термин Францияда Pezon & Michel компаниясы 1930 жылдардың соңынан бастап жасаған, прогрессивті иілу қисығына ие болған splitcane fly rods сериясынан шыққан. Кейде "параболалық" термині параболалық сериядағы прогрессивті иілу қисығының нақты түрін атау үшін қолданылады. Бүгінгі таңда таяқтың иілу қасиеттерін сипаттаудың кең таралған тәсілі – Common Cents System, яғни "таяқтың күшін, әрекетін және тіпті балықшылардың сезімі деп аталатын бұл қиын нәрсені анықтауға арналған объективті және салыстырмалы өлшеу жүйесі". Иілу қисығы таяқтың күшін қалай жинақтап, қалай шығаратынын анықтайды. Бұл лақтыру мен балықпен күресу қасиеттеріне ғана емес, сонымен қатар жемді лақтырғанда соққыны сезінуге, ілгекті орнатуға (бұл таяқтың массасына да байланысты), жемді басқаруға, таяқты қалай ұстауға және күшті қалай бөлуге де әсер етеді. Толық прогрессивті таяқта күш бүкіл таяққа тең бөлінеді.

Жолдың салмағы

Балық аулау таяғының желі салмағы – таяқтың қандай оңтайлы кернеуге арналғанын көрсетеді, яғни таяқ қандай желіні ұстауға ең жақсы жаралады. Бұл көрсеткіш әдетте фунт немесе килограмммен өлшеніп белгіленеді. Балық аулау желісінің "жарылу салмағы" – желінің үзілуіне дейін көтере алатын ең жоғары күшті көрсетеді, ал таяқтың желі салмағы – таяқтың қаншалықты бүгілу күшіне төтеп бере алатынын сипаттайды. Fly rod салмақтары әдетте "N"wt деп жазылған 1-ден 12-ге дейінгі санмен белгіленеді (мысалы, 6wt), әр салмақ – American Fishing Tackle Manufacturing Association (Америкалық балық аулау құралдарын өндірушілер қауымдастығы) белгілеген fly line-нің алғашқы 9,14 метрі үшін стандартты салмаққа сәйкес келеді. Мысалы, 6wt fly line-нің алғашқы бөлігінің салмағы шамамен 0,8 – 0,8 кг болуы керек, ал ең оңтайлы салмағы – ... Кастинг және спиннинг таяқтарында "8-15 фунттық желі салмағы" сияқты белгілер жиі кездеседі.

Тыңдау салмағы

Балық аулау таяғының жем салмағы – таяқтың жақсы лақтылау нәтижелерін алу үшін арналған оптималды салмақ диапазонын (негізінен, жем мен ілгек/қармақ, сондай-ақ қосылған жүзуші, балық салмағы, айналмалы және/немесе ауыр жетекші) унциялар немесе граммдармен көрсетеді. Белгіленген салмақтан ауыр жемді лақтыту таяқтың ұшының сынуына әкелуі мүмкін, ал тым жеңіл жемдер лақтыру қашықтығы мен дәлдігімен қиындықтар тудыруы мүмкін.

Бөлімдер саны

Бір бөліктен жасалған таяқтар, саптан ұшына дейін, теориялық тұрғыдан дірілдің балықшының қолына үздірілмей берілуіне байланысты ең табиғи "сезімге" ие деп есептеледі және көптеген балықшылар оларды қалайды. Дегенмен, бір бөліктен жасалған таяқты қауіпсіз тасымалдау қиындығы, таяқтың ұзындығы артқан сайын үдеп барады. Екі бөліктен тұратын, муфтамен (ферруламен) біріктірілген таяқтар кең таралған, және жақсы жасалған жағдайда (әсіресе түтік тәрізді шыны немесе көміртекті таяқтарда), табиғи сезімде айтарлықтай ешқандай кемшілікке ұшырамайды. Кейбір балықшылар екі бөліктен тұратын таяқтардың сезімталдығында айырмашылықты сезеді, бірақ көпшілігі сезбейді. Кейбір таяқтар металл "бус” арқылы біріктіріледі. Бұл таяққа масса қосып, ілмекті орнатуға және лақтығанда таяқтың ұшынан сабына дейін жұмыс іске қосуға көмектеседі, нәтижесінде лақтыру тәжірибесі жақсарады. Кейбір балықшылар осындай бекіткішті бір бөліктен жасалған таяқтан жақсы деп санайды. Олар көбінесе қолмен жасалған арнайы таяқтарда кездеседі. Дұрыс массаны қосудан басқа, таяқтың түріне байланысты, бұл бекіткіш ең берік, бірақ ең қымбат бекіткіш болып табылады. Сондықтан оларды коммерциялық балық аулау таяқтарында кездестіру өте сирек.

Түрлері

Балық аулау таяқтарын сан алуан материалдардан жасауға болады. Әдетте олар шыны талшықтан, графиттен немесе жаңа буын композиттерден, сондай-ақ көміртек талшықтан жасалады. Көбінесе көміртек талшығы мен графит таяқ жасау процесінде бірге қолданылады. Көміртек талшығы ұзын және жылдам таяқтар жасауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ көміртек талшығы кішкентай диаметрлі, шыны талшықтан жасалған таяқтан гөрі сезімтал таяқтар жасауға мүмкіндік береді. Көміртек талшықты таяқ шыны талшықтан әлдеқайда жеңіл болғандықтан, балық аулау күнін ұзартуға болады. Олардың әрқайсысының балық аулау саласында өзіндік мақсаты бар, және екеуі де дұрыс қолданылғанда балықшының сәттілік мүмкіндігін арттырады.

Ұшқыш таяқшалар

Fly rods – жүнмен, қауырсынмен, көбікпен немесе басқа жеңіл материалмен байланған ілмектен тұратын, жасанды ұшқынды лақтыруға арналған жұқа, иілгіш балық аулау таяқтары. Қазіргі заманғы ұшқыштар синтетикалық материалдардан да жасалады. Алғашқылары тис, жасыл жүрек ағашынан, кейін бөліктелген бамбуктан (тонкин қамысы) жасалған, ал қазіргі көпшілігі адам жасаған композиттік материалдардан – шыны талшықтан, көміртек/графиттен немесе графит/бор қоспаларынан құралады. Бөліктелген бамбук таяқтар ең әдемі, ең «классикалық» саналады, бірақ олар көбінесе ең нәзік болып келеді және ұзақ қызмет етуі үшін көп күтім қажет. Салмақты жемнің орнына, ұшқыш таяқ ұшқыш жібінің салмағын пайдаланады, ал жеңіл таяқтар ең кішкентай және жеңіл ұшқыштарды лақтыруға қабілетті. Әдетте, «жетекші» деп аталатын монофиламент сегменті бір жағынан ұшқыш жібіне, екінші жағынан ұшқышқа байланады. Әрбір таяқ ізделінетін балыққа, жел мен су жағдайына, сондай-ақ жіптің салмағына сәйкес таңдалады: үлкен және ауыр жіптер ауыр, үлкен ұшқыштарды лақтыруға мүмкіндік береді. Ұшқыш таяқтар әртүрлі жіп өлшемдерінде келеді – ең кішкентай ағын су балықтары үшін #000-ден #0-ге дейін, ал үлкен тұзды су балықтары үшін #16-ға дейін. Ұшқыш таяқтарда әдетте бір үлкен диаметрлі жіп жетекшісі (құйма жетекшісі деп аталады) және салыстырмалы түрде қалың ұшқыш жібінің қозғалысын бақылауға көмектесетін бірнеше кішкентай иілген жетекшілер (snake guides) болады. Лақтыру кезінде кедергі болдырмау үшін көптеген ұшқыш таяқтардың тұтқа бөлігі (handle) балық аулау катушкасының астында аз немесе мүлдем болмайды. Дегенмен, Spey таяғы – ұзартылған артқы тұтқасы бар ұшқыш таяқ, көбінесе лосось мен Steelhead балықтарын аулау үшін немесе тұзды су жағалауында екі қолмен лақтыру техникасын қолданады. Қазіргі заманғы өндірісте ұшқыш таяқтар көбінесе көміртек графитінен жасалады. Графит талшықтары таяқтың қысымға ұшырағанда деформацияланбауы үшін (әдетте, дөңгелек беріктігі деп аталады) күрделі үлгілермен орналастырылады. Таяқ бір жағынан екінші жағына қарай жіңішкерейеді және бұл жіңішкелеу дәрежесі қысымға ұшырағанда таяқтың қаншалықты иілетінін анықтайды. Таяқтың иілген бөлігі қаншалықты көп болса, ол соғұрлым «баяу» болады. Баяу таяқтарды лақтыру оңай, олар жеңіл ұсыныс жасайды, бірақ алдыңғы лақтыру кезінде кеңірек иілген бұрыш жасайды, бұл лақтыру қашықтығын азайтады және желдің әсеріне ұшыратады. Сонымен қатар, графит талшықтарынан жасалған қабаттарды орау кезінде таяқтың бұрылуына себеп болатын кемшіліктер пайда болуы мүмкін. Таяқтың бұрылуын азайту үшін жіп жетекшілерін таяқтың ең иілгіш бөлігіне орналастырады. Бұл үшін таяқты иіліп, ең иілгіш нүктені сезу немесе компьютерлік сынақтан өткізу қажет. Қараңыз: Fly fishing. Ұшқыш таяқтарды өздігінен жасау – балық аулаушылардың танымал хоббисі. Fly rod құрылысын қараңыз.

Тенкара таяқшалары

Тенкара таяқшасы – Жапонияда тенкара балық аулауға қолданылатын ұшқыш таяқшаның бір түрі. Ол басқа санаттағы таяқшалардың біріктірілген нұсқасы: көміртек, ұшқыш және телескоптық таяқшаның қасиеттерін бірге үйлестіреді. Бұл өте жеңіл және ыңғайлы телескоптық таяқшалар (телескоптық таяқшалар туралы төменде оқыңыз). Олардың ұзындығы әдетте , ал қимылы өте жұмсақ. Тенкара таяқшаларының қимылы "қатты бөліктер саны : оңай иілгіш ұш бөліктер саны" қатынасы арқылы стандартталған. Стандартты қимылдар: 5:5, 6:4, 7:3 және 8:2. Мұнда 5:5 – жұмсақ/баяу таяқша, ал 8:2 – қаттырақ таяқша. Батыстық ұшқыш таяқшалар сияқты, тенкара таяқшаларында да саңылаулы тұтқалар және кейде ағаштан жасалған тұтқалар болады. Ағаш тұтқалар (мысалы, қызыл шырша және феникс ағашы) балық шағуды сезіну қабілетінің жоғары болуы және таяқшаны теңдестіруге көмектесетін салмақты сезінуіне байланысты жоғары бағаланады. Тенкара таяқшаларында жетекші саңылаулар жоқ. Тенкара – бұл тұрақты жіппен балық аулау әдісі, онда катушка қолданылмайды, жіп тікелей таяқшаның ұшына бекітіледі. Жоғарыда аталған көміртек таяқшалар сияқты, бұл "ұшқышты өте дәл орналастыруға мүмкіндік береді, нәтижесінде балықты дәл тамақтандыру арқылы көптеген балықтарды аулауға болады". Тенкара балық аулауда ең көп қолданылатын ұшқыштардың бірі – Сакаса Кебари. Тенкара балық аулау Жапонияда кең таралған, осы таяқшаларды барлық ірі балық аулау дүкендерінде табуға болады. АҚШ-та тенкараның танымалдылығы артып келеді.

Спиндік құю таяқшалары

Спин катушкасы арналған қамыстар – бұл, әдетте, сапшасының үстіне бекітілетін, спин катушкасын ұстауға арналған қамыстар. Мұндай қамыстардың сырғалары кішкентай болады және көбінесе бармақпен ұстауға арналған тұтқасы бар. Олар жем катушкасы арналған қамыстарға өте ұқсас, сондықтан бір қамыстың үстіне екі түрлі катушканы да орнатуға болады. Бұрын қамыстар "спин катушкасы үшін" немесе "жем катушкасы үшін" деп бөлек сатылатын болған, бірақ қазір мұндай бөлу сирек кездеседі, себебі қамыстың дизайны екі балық аулау стиліне де ыңғайлы. Бүгінде оларды жай ғана "лақтыру қамыстары" деп атайды және оларды қандай стильге қолдануға болатынын нақты көрсетпей сатады.

Балық аулау үшін пайдаланылатын таяқшалар

Пайдалануға оңай айналдыру таяқтары көбінесе жаңадан бастаған балықшылар қолданса, жем салу таяқтары мен катушкаларын қолдану әдетте қиынға соғады. Дегенмен, кәсіби балықшылар жем салу таяқтары мен катушкаларын бірге қолдануды артық көреді, себебі жем салу катушкалары балықшыларға лақтырудың дәлдігін арттырады. Лақтыру таяқтары әдетте, айналдыру таяқтарына қарағанда күштірек саналады – олар ауыр жіптерді қолдана алады және ауыр өсімдік жамылғысын жеңе алады. Жем салу таяқтарының төмен бейінді дизайны және өте тыныш, жоғары жылдамдықты 7.0:1 жіп қайтару мүмкіндігі бар.

Орындау штангалары

Айналмалы қаңқалар графиттен немесе шыны талшықтан жасалады, тұтқасы ысталғыш немесе ПВХ көбігімен қапталған, ал ұзындығы әдетте аралықта болады. Әдетте, айналмалы қаңқаның төменгі жағында бағытталған 5–8 сақина орналасқан, олар желіні басқаруға көмектеседі. Сақиналар тұтқадан ұшына қарай кішірейеді, тұтқаға ең жақын сақина әдетте қалғандарына қарағанда әлдеқайда ірі болады, бұл оралған желінің орамадан шығу кезінде аз үйкеліске түсуіне және айналмалы ораманың катушкасынан шығатын үлкен желі иірімдерін жинауға мүмкіндік береді. Сыртқы және спин-кастинг орамаларынан айырмашылығы, айналмалы орама қаңқаның үстінде емес, астында орналасады және жылғатын немесе құлыпталатын орама ұясымен бекітіледі. Балықшының бас және орта саусақтары ораманың қаңқаға бекітілген жеріндегі "аяғын" қамтиды, ал ораманың салмағы қаңқаның астында тұрады, бұл ұзақ уақыт балық аулауды ыңғайлы етеді. Бұл сонымен қатар қаңқаны балықшының басым қолында ұстауға мүмкіндік береді (көптеген заманауи айналмалы орамалардың тұтқасы кері бұрылуы мүмкін), бұл қаңқаны басқару мен сезімталдықты арттырады. Айналмалы қаңқалар мен орамалар Солтүстік Америкада кеңінен таралған балықтарды аулау үшін қолданылады, оларға бас, форель, шұбар және ақ балық кіреді. Ұлыбритания мен Еуропа континентінде шұбар, пышқын, шаян және зандер (ақ балық) айналмалы қаңқамен аулауға танымал нысаналар болып табылады. Екі қолмен лақтыруға арналған ұзартылған тұтқалары бар ұзын айналмалы қаңқалар көбінесе тұзды суда немесе болат балық және лосось балық аулау үшін қолданылады. Айналмалы қаңқалар сондай-ақ троллинг және тірі жеммен балық аулау үшін де кеңінен қолданылады.

Өте жеңіл таякшалар

Бұл таяқтар кішкентай түрлерді аулауға, үлкен балықтармен көбірек әуес қоюға немесе жеңіл желімен және кішкентай жалқаулармен балық аулауға қолданылады. Бұл термин көбінесе спиннинг немесе спиннинг құйма таяқтары мен жабдықтарына қатысты қолданылса да, кіші сыныпты желкелі таяқтар (өлшемі #0–#3) ұзақ жылдардан бері өте жеңіл балық аулау үшін, сондай-ақ осы типтегі балық аулауда қолданылатын жетекшінің немесе тіректің жұқа диаметрлі, жеңіл соңғы бөлігін қорғау үшін де пайдаланылып келеді. Өте жеңіл спиннинг және құйма таяқтары әдетте қысқа (көбінесе) жеңіл және қалыпты таяқтарға қарағанда икемді болады. Ұштың әрекеті күтілетін қолдануға байланысты баяудан жылдамға дейін өзгереді. Бұл таяқтар әдетте сынақтан өткен балық аулау желісін көтереді. Кейбір өте жеңіл таяқтар – әдетте кішкентай айналмалар, ылғалды шырыштар, краппи жіптері, түтікшелер немесе форель құрттары сияқты жеңіл жалқауларды лақтыра алады. Бастапқыда спортқа көбірек қызығушылық тудыру үшін жасалған ультра жеңіл спин балық аулау қазір краппи, форель, бас, көкқұйрық, жарғақ, перч, брейм, қабақ тұқымы, тенч және басқа да табақша балық түрлері үшін кеңінен қолданылады.

Мұз таяқшалары

Қазіргі заманғы мұз балық аулауға арналған таяқшалар әдетте өте қысқа, айналмалы жеңіл таяқшалар болып келеді, ұзындығы аралығында өзгереді. Классикалық мұз таяқшалары – әлі де кеңінен қолданылады – жай ғана қатты таяқшалар, көбінесе оюлы ағаш тұтқасы, бірнеше жетекші сақинасы және тұтқаның алдында орнатылған екі қарама-қарсы ілгектері болады, олармен балық аулау желісін қолмен орауға болады. Мұз таяқшалары қатып қалған көлдер мен тоғандардың мұз қабатындағы тесіктер арқылы балық аулау үшін қолданылады.

Теңіз таяқшалары

Теңіз таяқтары мұхит балықтарын ұстауға арналған. Олар ұзын (орташа есеппен), өте жуан және үлкен әрі ауыр ұштары, иірмелері мен тұтқалары бар. Теңіз таяқтарының ең үлкендері спорттық балық аулау қайықтарында қолданылады. Олардың кейбіреулері арнайы таяқтар, оның ішінде акулаға және марлинге арналған таяқтар, және өте ауыр жабдықпен пайдалануға арналған.

Серфтік таяқтар

Теңіз таяқшаларының ең көп таралған түрі – серфке арналған құю. Серфке арналған құю таяқшалары екі қолмен құю техникасын қолдануға ыңғайлы, ұзын сапталған тұтқалары бар, үлкен спиннинг немесе байт кастинг таяқшаларына ұқсайды. Әдетте, олардың ұзындығы аралығында болады, серфке арналған құю таяқшалары балық жиналатын толқындардан тысқары жерге желім немесе шалыбаны лақтыру үшін ұзын, ал күшті ағыста түбінде тұруға қажетті ауыр желім немесе шалыбаны лақтыруға жеткілікті мықты болуы керек. Олар көбінесе жағалаудан (жағалаудан балық аулау) – жағадан, тастан немесе басқа жағалау нысандарынан қолданылады. Кейбір серфке құятындар қорғасын салмағын, жасанды жемдерді және/немесе шалыбаны лақтыру үшін өте қуатты таяқтарды қолданады.

Тролльдік таяқшалар

Троллинг – қайықтың қозғалысын пайдаланып, жемді немесе жалқауды қайықтың жанына немесе артына жіберіп, су арқылы тарту арқылы балық аулау әдісі. Теория бойынша, жеңіл және орташа тұщы су балықтарын аулау үшін кез келген шабу немесе спиннинг таяғын (өте жеңіл таяқтарды қоспағанда) троллингке пайдалануға болады. Соңғы 30 жылда көптеген өндірушілер «Троллинг таяқтары» деп аталатын, әдетте ұзын және берік конструкциядан жасалған таяқтардың толық желісін жасады, олар көбінесе мұхит балық аулаушыларына және Ұлы көлдердегі лосось және стальголовка балықтарын аулаушыларға арналған. Троллинг үшін тиімді таяқ салыстырмалы түрде жылдам әрекет етуі керек, өйткені өте «икемді» баяу әрекет ететін таяқпен троллинг жасау өте қиын, ал жылдам әрекет ететін (біршама қатаң) таяқпен осы әдіспен балық аулау кезінде жұмыс істеу әлдеқайда оңай. Бұл философияның шегіне 1940-шы және 1950-ші жылдардың басында, қазір құлаған True Temper компаниясы – бақша құралдарын өндіруші – жасаған, төртбұрышты қималы, шыныққан болаттан жасалған ұзын троллинг таяқтарын сату арқылы жетілді. Олар троллинг үшін тамаша таяқтар болды, бірақ ілінген балықпен спорттық ойын ойнау үшін тым қатаң болды. Ұлы көлдердегі спорттық балық аулау жыл сайын танымал бола бастағандықтан, барлық таяқ өндірушілер арнайы «троллинг» таяқтарының ассортиментін кеңейтуді жалғастыруда, бірақ атап өткендей, көптеген ішкі көлдер мен өзендерде балық аулау үшін жақсы шабу немесе спиннинг таяғы троллинг үшін толыққанды жеткілікті.

Телескоптық таяқшалар

Телескопиялық балық аулау таяқшалары қысқа ұзындыққа дейін жиырылып, ұзын таяқшаға дейін созылады. Бұл таяқшаларды алыс жерлерге тасымалдауды, автобустарда, шағын автомобильдерде немесе қоғамдық көліктерде (автобустар мен метрода) саяхаттауды өте ыңғайлы етеді. Телескопиялық балық аулау таяқтары дәстүрлі көп бөлікті таяқтар сияқты бірдей материалдардан жасалады: графит, көміртек, кейде шыны талшық немесе осы материалдардың қоспалары. Бұл материалдар бір-біріне кіріп, ашылып-жабылатындай етіп жасалған. Айналмалы таяқшалардағы көздер әдетте, бірақ әрқашан емес, әр бөліктің ұшын нығайтуға көмектесетін арнайы конструкцияға ие. Дәстүрлі таяқшаларда қолжетімді түрлі сападағы көздер телескопиялық балық аулау таяқтарында да қолжетімді. Көздері жоқ Тенкара стиліндегі таяқшалар да осы типке жатады және көбінесе көміртек және/немесе графиттен жасалады. Телескопиялық балық аулау таяқтарына күтім басқа таяқшаларға қарағанда көп ерекшеленбейді. Бір ғана ерекшелік – телескопиялық таяқты жабық күйден ашық күйге жылдам түрғызудан аулақ болу керек. Телескопиялық балық аулау таяғын серпіп немесе лақтырып ашу оны жабуды қиындатуы мүмкін, тіпті мүмкін емес етеді. Таяқшаларды жапқанда бөлімдерді біріктіре отырып, сәл бұратын қозғалыс жасаңыз. Көбінесе таяқшалардың ұшы мен бағыттаушыларын қорғау үшін ұш жабынмен жабдықталады. Сонымен қатар, буындарға кір немесе құм түспеуіне ерекше назар аудару керек, себебі олардың құрылысы осы стильдегі таяқты оңай зақымдауы мүмкін. Телескопиялық таяқшалар серфингпен балық аулаушылардың арасында танымал. Тіпті екі бөліктен тұратын серфинг таяғын алып жүру де қиындық тудырады. Бөлімдер неғұрлым қысқа болса, соғұрлым ықшам жиналады, көздері неғұрлым көп болса, қуат қисығы да соғұрлым жақсы болады. Көбірек көздер салмақ пен кернеудің параболалық доға бойымен жақсы таралуын қамтамасыз етеді. Бұл алысқа лақтыруға, балықты күшпен ұстауға және таяқтың сынбауына мүмкіндік береді.