Кіріспе
Солтүстік Американың қара басы түрлерін нысаналайтын демалыс шарасы.
Бас балық аулау – бұл Солтүстік Американың «қара бас» деп аталған түрлі ойын балықтарын, әдетте, құбықпен балық аулау арқылы жүзеге асырылатын демалыс балық аулау қызметі. Солтүстік Америкада үлкен ауызды бас (Micropterus salmoides), кішкентай ауызды бас (Micropterus dolomieui), дақты бас немесе Кентукки басы (Micropterus punctulatus) және Гвадалупа басы (Micropterus treculii) сияқты көптеген қара бас түрлері кездеседі. Барлық қара бас түрлері күнбалықтар тұқымдасына (Centrarchidae) жатады. Қазіргі заманғы бас балық аулау миллиардтаған долларлық өнеркәсіпке айналды. Бұл спорт 19 ғасырдың соңында пайда болғаннан бері күрт өзгерді. Көңілсіз бастамадан бастап, қара бас АҚШ-та ең ізделіс балық түріне айналды. Осы спорт базардағы балық аулау құралдарының дамуын қозғады, олардың ішінде құбықтар, катушкалар, жіптер, жалқаулар, электрондық тереңдік өлшегіштер мен балық іздеу құралдары, дрейфтік қайықтар, жүзу камералары, каяктер және бас балық аулауға арналған моторлы қайықтар (әдетте «бас қайықтары» деп аталады) бар.
Қара басс
Барлық қара балықтар демалыс үшін ауланады және ілгекке ілінгенде күшті қарсылық көрсететінімен танымал. Түрлеріне және судың сапасы, тамақ қоры сияқты әртүрлі факторларға байланысты қара балықтар көлдерде, су қоймаларында, тоғандарда, өзендерде, салаларда, арналарда және тіпті жол жиегіндегі арықтарда кездеседі. Барлық құралдар бойынша әлемдік рекордты қара балық – Джордж Перридің Монтгомери көлінде аулаған ірі ауызды балығы, салмағы 22 фунт 4 унция. Кейбіреулер Перридің рекордтық балығын барлық тәтті су балық аулау рекордтарының «Киелі Гралы» деп санайды. 22 шілдеде 2009 жылы жапон балықшы Манабу Курита осы рекордқа жақындады. Куританың аулаған балығы IGFA тарапынан ресми расталды, салмағы 22 фунт 4 унция, Перридің аңызға айналған аулау салмағымен бірдей. Осы рекордтық салмақтан асып кеткен балықтар туралы да бірнеше әңгімелер бар, бірақ ресми түрде тек осы екеуі ғана расталды. Перри мен Курита 2009 жылдан бері әлемдік рекордты бөлісіп келеді. Барлық қара балықтар азық табу үшін иіске сеніп өтеді, сондықтан балық аулау кезінде күннен қорғайтын кремдер, жәндіктерге қарсы спрейлер сияқты сыртқы химиялық заттар немесе темекі сияқты жеке гигиена заттарының иісі қара балықты қорқытпауы үшін сақ болу керек. Балық аулау желісін, катушкаларды, таяқтарды, жасанды жемдерді, әсіресе жұмсақ пластиктерді ұстағанда қолды жиі жуу да маңызды. Кішкентай балықтардың еті көбінесе ақ және қабыршақты болады, пісіргенде жұмсақ әрі жағымды дәмді болады.
Өмірбаян
Америка Құрама Штаттарында балық аулау көбінесе өздігінен дамыды және Еуропадағы немесе әлемнің басқа бөліктеріндегі балық аулау дамуына ықпал етпеді. Шындығында, қазіргі британдық теңіз балықшылары, әуесқойлық үшін, АҚШ-тың тұщы су балық аулау техникаларына, ал жабдықтар үшін АҚШ, Жапония және Қытайға жүгінеді. 19-шы ғасырдың басында және ортасында АҚШ-тағы бай спорттық балықшылар (көбінесе елдің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан) көбінесе форель мен лосось аулаумен шектелген, олар үшін жеңіл сымдан жасалған қамыстарды пайдаланған. Ұшқыр балықтарды іздегендер болғанымен, шамамен 1900 жылдар шамасында жеңіл тосқауылдан немесе балсадан жасалған иілгіш жалғағыштар (плагтар) немесе попперлер пайда болды, кейде жасанды жүнмен немесе қауырсынмен әшекейленген ілгектермен үйлестірілді. АҚШ Ауыл шаруашылығы департаменті фермерлерге кең ауызды балықты қоректендіретін шараптарды салуға және оларды толтыруға кеңес беріп, тіпті балықтардың әртүрлі түрлерін басқару бойынша ұсыныстар жасағаннан кейін, кең ауызды балықтардың саны арта түсті. Көп ұзамай, өз шараптарында кең ауызды балықты өсіргендер, 1940 және 1950 жылдары АҚШ-та салынған көптеген жаңа су қоймаларында оларды іздеуге кірісті. Бұл су қоймалары соғыстан кейінгі балық аулаудың өркендеуімен және балық аулау лицензияларын сатудан түскен қосымша қаражатпен, балық аулауды басқару бойынша алғашқы масштабты әрекеттермен сәйкес келді. Бұл әсіресе АҚШ-тың оңтүстігінде орын алды, онда кең ауызды балық басқа балық түрлері үшін тым жылы немесе тұманды суларда жақсы өседі. Сол кезден бері, балық аулаушылардың көпшілігі жем тастау немесе айналдыру құралдарын қолданады, жасанды жемдерді немесе тірі жемдерді пайдаланады (балық аулау таяғы мен балық аулау барабанына қараңыз). Америкадағы ең көп таралған спорттық балық – кең ауызды балық. Көптеген адамдар балық аулаудың өсуінің кең ауызды балықты ұстаудың өсуіне байланысты екенін білмейді, әсіресе Оңтүстік Калифорния және Сан-Диего сияқты трофейлік балықтарды табуға болатын жерлерде. Бұл жерде Флориданың ірі ауызды балықтары әлемдегі ең үлкен және ұстауға ең қиын балықтардың бірі болып саналады. Бірнеше танымал балықшылар осы балық аулауға назар аударды. Жергілікті балық дүкендері осы балықты іздеуге көмектесетін қызметтер ұсынады, бұл қиынға соғуы мүмкін. Мұнда Диксон көлі, Дженнингс көлі, Мирамар су қоймасы және Мюррей көлі (Калифорния) сияқты бірнеше өте танымал балық көлдері бар. Балықшылар, табиғатты қорғау ұйымдары және мемлекеттік жануарлар дүниесі департаменттері балық аулау спорты үшін әртүрлі түрлердің қара басын әлемнің әртүрлі бөліктеріне енгізді. Солтүстік Америкадан тыс жерлерде Жапония мен Оңтүстік Африкада белсенді бағдарламалар бар. Балық аулауды спорт түріне айналдыруға 75 жылдан астам уақыт бойы сақталған әлемдік рекордты табуға ұмтылыс көмектесті. 1932 жылы Джордж Перри Монтгомери көлінде 22 фунт 4 унция салмақтағы балықты ұстады деп кеңінен мойындалады, бірақ осы рекордқа қатысты даулар бар. Бұл балық аулау спортындағы ең ұзақ сақталған рекордтардың бірі. 2009 жылдың 2 шілдесінде Айчи префектурасының тұрғыны Манабу Курита Бива көлінде 22 фунт 4 унция салмақтағы кең ауызды балықты ұстағанда бұл рекорд теңестірілді.
Флориданың басс қорғау орталығы
Флорида штатының Вебстер қаласында орналасқан Флорида бассынды қорғау орталығы – Флоридадағы ірі ауызды балықтың сақталуы және сау балық өндірілуі үшін арналған шаруашылық және зерттеу мекемесі. Бұл шаруашылық сонымен қатар, қарабалық, сом, көкбалық, үш қырлы шашақ, жолақты балық және күнбалық сияқты тұщы су балықтарын да өндіреді.
Басқа түрлер
Қара бассынды әлемде кездесетін және "басс" деп аталатын көптеген туыс емес балық түрлерімен шатастыруға болмайды, мысалы, көбелекті павлин бассы (Cichla ocellaris), дақты павлин бассы (Cichla temensis), Папуа қара бассы (Lutjanus goldiei) (сондай-ақ Ниугини бассы деп те аталады), австралиялық басс, тас бассы (Ambloplites rupestris), американдық жолақты бассы, құм бассы, калико бассы, ақ басс және британдық теңіз бассы (Dicentrarchus labrax).
Жарыс
1955 жылы «Вако Трибюн Геральд» газетінің Ерл Голдинг «ең үлкен балық туралы әңгіме» дұрыс па екенін тексеруге бел буып, Техастағы Уитни көлінде алғашқы басс-турнирін ұйымдастырды. Голдинг 75 команда шақырып, 73 команда қатысты. Орталық Техас турнирінің сәтті өтуі Техас штатының басс-турниріне ұласты, ол бүгінге дейін өткізіліп келеді. 1967 жылы Рей Скотт Басс балықшылар спорт қоғамын (B.A.S.S.) құрды. Бұл ұйым басс балық аулау турнирлерін көпшілік назарына түсірді, АҚШ бойынша клубтар ашып, ең жақсы балықшылар үшін шақыру арқылы ғана қатыса алатын турнирлер ұйымдастырды. Қазіргі заманғы басс балық аулау жарыстары турнир жолына қарай түрлі форматтарда өтуі мүмкін, бірақ ең көп таралған форматы – әр балықшы 1-ден 4 күнге дейін күн сайын өзінің ең жақсы 5 балығын өлшейді. Өлген балық тапқандарға қатаң жаза қолданылады, ал кейбір жағдайларда өлген балық салмаққа алынбайды. Салмаққа берілген балықтар дереу босатылады немесе аквариумдарға орналастырылып, стресс және гликопротеин (шырыш қабықшасы) зақымдануына емделіп, қайта суға жіберіледі. Дегенмен, 2019 жылы Major League Fishing деп аталатын жаңа турнир жолы пайда болды, оның жаңа форматы – 1 фунттан асатын әр балық салмаққа алынып, дереу босатылады. Бұл көптеген кәсіби балықшылардың назарына ілігіп, B.A.S.S. ұйымынан көптеген балықшылардың кетуіне әкелді.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында басс балық аулаудан бірнеше ірі жарыс бар, ең басым үш жүйе – Major League Fishing, Bassmasters және FLW сериясы. Major League Fishing – 2019 жылға арналған жаңа жол және оны Bass Pro Shops ұйымдастырады. Бұл жол Майкл Иаконелли, Кевин ВанДам, Аарон Мартенс, Клифф Пейс және Люк Клаусен сияқты кәсіби шеберлерді тартты. Walmart FLW туры Ranger Boats компаниясының танымал өкілі Форрест Л. Вудтың құрметіне аталған. Форрест Вуд кубогының бас жүлдесі – 1 миллион доллар. Екі жүйе де ESPN және Fox Sports Net сияқты арналарда ұлттық деңгейде көрсетіліп, жаңалықтарда кеңінен жарияланады. Америкалық басс аулаушылар қауымдастығы (ABA), бұрынғы Әскери басс аулаушылар қауымдастығы, ұлттық чемпионат турнирінің жеңімпаздарына Triton басс қайығы және Чемпионат жүзігі, сондай-ақ басқа да сыйлықтар тартады. Спрингфилдтен келген Томас Уэйн Джонс аға 2007 жылы ABA ұлттық чемпионатында жеңіске жетті. Батыс жағалауында WON BASS 1980-жылдардан бері жұмыс істеп келе жатқан негізгі аймақтық жүйе болып табылады. Жыл сайын WON BASS Невада штатындағы Мид көлінде басс балық аулаудан АҚШ-тың ашық чемпионатының өтеді, ол әр турнир үшін шамамен 500 000 доллар төлейді. Бұл балық аулау шеберлігі мен төзімділікті сынап көретін жарыс. Балық аулаушылар үш күн бойы Мохаве шөлінің қайнар күнде және желді ауа райында бастығына дейін күреседі. Ашық чемпионаттың 25 жылдық тарихында Рик Кланн, Байрон Велвик, Аарон Мартенс және Гэри Клейн сияқты танымал балықшылар чемпион атанды.
Жоғары мектеп
Иллинойс штаты 2009 жылы бәсекеге қабілетті балық аулауды мемлекеттік қолдауға алған мектеп спортының түріне айналдырған алғашқы штат болды. Олар штаттағы 250 орта мектеп командасы үшін арналған 22 секциялық турнир ұсынады. Секциялық деңгейде іліккен командалар мамыр айында штаттық біріншілік үшін күреседі. Елдің басқа штаттары да Иллинойс штатының үлгісін алды. Кентукки штаты 2012 жылы осы қадамды екінші болып жасады. Жекелеген ұйымдар да орта мектеп оқушыларын турнирлік балық аулаумен таныстыру арқылы индустрияны дамыту мүмкіндігін көрді. Мысалы, Бас федерациясы 40-тан астам штатта орта мектептер арасында турнирлер сериясын ұйымдастырады, соның нәтижесінде штат чемпионы анықталып, ол ұлттық деңгейде бақ сынау мүмкіндігіне ие болады.
Коллегиалды
АҚШ-тағы бәсекеге қабілетті колледждік басс балық аулау жарыстары FLW College Fishing, Bassmaster College Series және Cabela's Collegiate Bass Fishing Series кіретін жарыстарды қамтиды. FLW College Series АҚШ-тың FLW белгісімен көрсетілген бес аймағының әрқайсысында үш аймақтық іріктеу турнирін өткізеді. Осы аймақтық іріктеулерде үздік он бес команда өңірлік шақыру турниріне қатысып, FLW College National Championship-қа өту мүмкіндігіне ие болады және келесі жылғы Forrest L Woods Cup Professional Bass Tournament-те орын алуға талпынады. Сол сияқты, Bassmaster College Series елді 5 аймаққа бөледі. FLW College Series-тегідей үш мүмкіндікке қарағанда, олар аймақтық деңгейде тек бір ғана іріктеу мүмкіндігін ұсынады. Әрбір аймақтық іріктеу турнирінің үздік 15 командасы тікелей Bassmaster College Series National Championship-қа өтеді және келесі жылғы Bassmaster Classic-ке қатысу үшін күреседі. Cabelas Collegiate Bass Fishing Series Колледждік балықшылар қауымдастығы аккредиттеген көптеген турнирлерден тұрады. Турнирлердің масштабы 20-30 қайықтан бастап 100-ден астам қайыққа дейін жетеді. Cabelas Collegiate Bass Fishing Series "Жылдың мектебі" рейтингін құрастырады, ол елдің барлық университеттері үшін өте маңызды. Бұл ұпайлар Колледждік балықшылар қауымдастығы мойындаған турнирлердегі сәтті нәтижелер арқылы жиналады. Cabelas Collegiate Bass Fishing Series ірі ұлттық ашық турнирді де ұйымдастырады. Бұл турнир жалғыз емес, BoatUS да осы сияқты "Ұлттық чемпионат" өткізеді. Bassmaster College Series және FLW College Series ұлттық чемпионаттарынан айырмашылығы, бұл турнирлерге аймақтық іріктеулерден өтудің қажеті жоқ, тек тіркеліп, қатысу ақысын төлеу арқылы қатысуға болады. Индиана университеті 1989 жылы алғашқы балық аулау клубын құрды, ал Пердью университеті одан кейін көп ұзамай өз клубын құрды. Иллинойс университеті студенттік басс балық аулау ұйымын құруда үшінші болды, содан бері бұл үрдіс үлкен қарқынмен дамуда.
Басқа елдер
Жарысқа қатысатын балық аулау Япония, Корея, Италия, Австралия және Оңтүстік Африка сияқты елдердегі балықшылардың арасында да кеңінен таралды. Техас штатында тұратын жапондық балықшы Такахиро Омори [ja] 2004 жылы «Басмастер Классик» титулын жеңіп алды. Австралиядағы турнирлер шаран тұқымдас емес, «Австралиялық басс» деп аталатын жергілікті тұщы су балығына негізделген.
Кәсіби балық аулау
Балық аулаудың танымалдылығы артып, кәсіби балық аулаушылар үшін миллиардтаған долларлық индустрия қалыптасты. Осы спорттың дамып, оны қолдаған компаниялар балық аулауды кәсіби спорт түріне айналдыруға мүмкіндік берді. Кәсіби балық аулаушы – балық аулаудың кәсіби жарыстарында бәсекелесетін, сондай-ақ компаниялардың демеушілігін алатын адам. Ең танымал жарыс жолдарына Bass Anglers Sportsman Society (BASS), Walmart FLW Tour және Major League Fishing (MLF) Bass Pro Tour (BPT) жатады. Кәсіби балық аулаушылар осы жарыс жолдарына тікелей тіркеле алмайды. Олар өздерінің беделін қалыптастыру үшін алдымен жергілікті және кішігірім жарыстарда өнер көрсетіп, жеңіске жетіп, көзге түсуі керек. Көптеген кәсіби балық аулаушылар компаниялардың демеушілігін алады. Бұл демеушіліктер балық аулаушының шығындарын қаржыландыруға көмектеседі. Ал балық аулаушы өз кезегінде демеушілік берген компанияны жарнамалайды. Жаңа және танымал әдіс – көптеген жаңа кәсіпқой балық аулаушылар өздерінің балық аулау саяхаттарын түсіріп, онлайн платформаларда жариялап, осылай жанкүйерлерді тартады және демеушілерге ие болады. Кәсіби балық аулау – толық уақытты жұмыс. Балық аулаушы балық ауламайтын кезде, қоғамдық семинарларға қатысып, лекциялар оқуы міндетті. Балық аулаушының міндеті – демеушілер үшін өзін жарнамалау арқылы танымал болу. Кәсіби балық аулаудағы ең танымал есімдер: Рей Скотт, Кевин ВанДам, Скотт Мартин, Билл Дэнс, Роланд Мартин, Джимми Хьюстон, Рик Кланн және Майк Яконелли. Рей Скотт – Bass Anglers Sportsman Society (BASS) қоғамын құрған адам. Рей Скотт 1967 жылы BASS-ты құрып, BASS Tournament Trail-ді бастау арқылы кәсіби жарыс жолдарының дамуына жол ашты. Кевин ВанДам – кәсіби балық аулаушы, ол BASSMASTER Classic турнирін төрт рет жеңіп алған. Сондай-ақ, 1992 жылы «Жылдың балықшысы» атағын иеленген. Майк Яконелли – BASS Elite Series турнирінің кәсіби балық аулаушысы, ол BASSMASTER Classic және Toyota Elite Series AOY турнирлерінде жеңіске жетіп, өзін таныстырды. Кәсіби балық аулаушылардың жалақысы олардың танымалдығына байланысты өзгереді. 2006 жылы Кевин ВанДам демеушілерінен 500 000 доллар, ал Майк Яконелли 370 000 доллар тапқан. Бұл жарыстарда жеңіп алған сыйлық ақшаны қамтымайды. Көптеген кәсіби балық аулаушылар осы деңгейде табыс табады, бірақ барлығы емес. 2006 жылғы BASSMASTER Classic турнирінде Professional Anglers Association атқарушы директоры Джин Эллисон: «Бұл аптаның соңында мұндағы балықшылардың жартысынан көбі банкрот болады» деген пікір білдірген. Соңғы жылдары бұл спорт тек ерлерге ғана емес, әйелдерге де кеңінен таралды. Кәсіби балық аулауға және өздерінің әйелдер турнирлерін өткізуге тырысатын көптеген әйелдер бар. Осы мақсатта Lady Bass Anglers Association құрылды.
Professional bass anglers are not able to simply sign up for these professional circuits. The angler must compete and win local and smaller events in order create a reputation. Many professional bass anglers also get company sponsorships. These sponsorships help fund the expenses of being a bass angler. In turn the angler is also promoting the company that they are sponsored by. A relatively new and popular technique for many fledgling pro anglers is to document and record their fishing adventures, and post them online in order to gain a following and attract even more sponsors. Being a professional bass angler is a full time job. When the angler is not fishing, it is essential for them to attend public seminars and give presentations. It is the anglers job to market himself for the sponsors to become a more well known company. Some of the most famous names in professional bass angling include Ray Scott, Kevin VanDam, Scott Martin, Bill Dance, Roland Martin, Jimmy Houston, Rick Clunn and Mike Iaconelli. Ray Scott is the founder of Bass Anglers Sportsman Society, otherwise known as BASS. Ray Scott started BASS in 1967 and has paved the way for professional circuits by starting the BASS Tournament Trail. Kevin VanDam is a professional competition angler who has won the BASSMASTER Classic four times. He also gained great fame by being named Angler of the Year in 1992. Mike Iaconelli is a professional competition angler in the BASS Elite Series, who has made a name for himself by winning BASSMASTER Classic and the Toyota Elite Series AOY. Professional bass angling salaries fluctuate greatly depending on how marketable the angler is, in 2006 Kevin VanDam made $500,000 from his sponsors while Mike Iaconelli made $370,000. This does not include the prize money from winning competitions. Although there are some professionals that earn this much money, it is not the case for all of them. Gene Ellison the executive director of the Professional Anglers Association is quoted saying, "more than half of the guys out here this weekend are going broke", during the BASSMASTER Classic of 2006. In recent years the sport has not only reached out to men but to women as well. There is a large following of women bass fishing who are trying to become professional and have their own women circuit. The Lady Bass Anglers Association was started for that purpose.