Кіріспе

Балық аулау техникасы

Англинг (көне ағылшын тіліндегі angol сөзі, "ілгек" деген мағынаны білдіреді) – балықты ауызға ілгілеп, балық аулау желісімен байлап ұстауға арналған балық аулау техникасы. Балық аулау желісі көбінесе балық аулау таяғы арқылы басқарылады, бірақ таяқсыз техникалар да бар. Қазіргі заманғы балық аулау таяқтары көбінесе балық аулау катушкасымен жабдықталған, ол желіні сақтау, тартып алу және босату үшін қолданылады. Дегенмен, тенкара балық аулау және дәстүрлі бамбук таяқпен аулау сияқты екі таяқшалы балық аулау әдісі катушканы пайдаланбайды. Балық ілгегіне қосымша салмақ қосуға болады, ол суға батып кетуіне көмектеседі. Балықты қызықтыру және жұтуға итермелеу үшін дәмді жем (яғни, ілгекке ілінген жем) қолданылады, бірақ кейде жеуге жарамсыз, жалған жемдер (луерлер) қолданылады, олар бірнеше ілгектермен жабдықталған. Ілгектің су астындағы жағдайын балықшыға жеткізу және балықтың бар екенін хабарлау үшін иіс, қоңырау немесе ұшы қисайған таяқ сияқты индикаторлар қолданылады. Балық аулау кезінде балықшы (англингпен айналысатын адам) алдымен ілгекті (яғни, "лақтыру") таңдалған су аймағына (балық аулау орны) лақтырады, содан кейін балық жақындап, жемді жұтуын асыға күтеді. Балық аулаушы алдынан балықты тартып алу үшін, ілгекті лақтыру алдында, мақсатты аймаққа шашылған жемді (жер жемі) қолдануы да мүмкін. Егер балық жем салынған ілгекті жұтып алса ("тістесе" немесе "ұсталса"), ілгек ұшы балықтың жақ сүйегіне, жұтқыншағына немесе жеңіне еніп, берік бекітіледі. Балық ілгектелгеннен кейін ("балық бар!") кез келген күрес немесе қашу әрекеті желіні тартып, индикаторды сигналдайды, содан кейін балықшы таяқты кері тартып, ілгекті тереңдетеді ("ілгекті бекіту") және желіні тартып, балықты жақындатады. Желіні тартып алу кезінде балықшы жабдықтың жыртылуын болдырмау үшін желі мен таяқтың тартылуын мұқият бақылайды. Күшті балықтармен күресу үшін балықшы желіні уақытша тоқтатуы немесе кері тартып, балықты шаршатуы мүмкін ("балықты серуендету"), содан кейін оны судан шығаруға жеткілікті жақындатады ("қону"). Балықты жеңілдету үшін қол желісі (немесе "қону желісі") немесе ұзын сапты ілгек қолданылуы мүмкін. Англинг – демалыс балық аулаудың негізгі әдісі, бірақ коммерциялық балық шаруашылығы да ұзын желімен, тролльмен немесе аспаптық аулау сияқты англинг әдістерін қолданады. Көптеген елдерде балық аулауға лицензия алу және балықтың өлшеміне шектеулер қойылады, яғни заң бойынша белгілі бір өлшемнен кішкентай немесе үлкен балықтар ұсталғаннан кейін тірі босатылуы керек. Балықшылар аулайтын балық түрлері географиялық орналасуына байланысты өзгереді. Әлемде спорттық мақсатта ауланатын тұзды су балықтарының көптеген түрлерінің ішінде – қылыш балық, желкен балық, марлин, тунец, тревалли және групер, ал Еуропада балық және теңіз басы танымал нысаналар болып табылады. Солтүстік Америкада басс, шымкент/мүкселлунг, сойқы, форель және анадромалық somon, тилапия, канал сымбазы және crappie, күнбалық (мысалы, көк шұңқыр) және сары шұңқыр сияқты балықтар танымал. Еуропа, Азия және Австралияда балықшылар көбінесе карп, пик, брейм, тенк, руд, тарақан, еуропалық перч, сыртқы және барбел сияқты түрлерді аулайды, олардың көптеген түрлері Солтүстік Америкада жағымсыз "қоқыс балық" ретінде қарастырылады. Дамыған елдерде балықты сақтау және жергілікті балық шаруашылығының тұрақтылығын сақтау үшін балық аулаушылар көбінесе ауланған балықты тірі босатады. Балық аулауды балықты ұстаудың тағы бір әдісімен шатастыруға болмайды, ол желі мен ілгектерді қолданады. Екі техниканың негізгі айырмашылығы – балық аулау көбінесе өте кішкентай ілгектерді қолданады және балықтың аузына ішкі жағынан ілу үшін ілгекті өз еркімен жұтуға баланады, ал балықты ұстау үшін үлкен, өткір, көп тіктелген ілгектер қолданылады, олар балықтың денесіне немесе жеңіне тікелей кіріп, ілгекке ілінген жемді пайдаланбайды. Балықты ұстау балыққа көп зақым келтіреді және тірі босатылған жағдайда да жазылуы және тірі қалуы қиын.

Қалқа

Балық аулаудағы ілгектердің пайдалануы тарихи тұрғыдан алғанда, қазіргі кезде "жорға" деп аталатын нәрседен бастау алады. Бұл контексте "жорға" сөзі француз тілінен аударғанда "жұтқыншақ" деген мағынаны білдіреді. Ежелгі халықтар жорғаларды балық, ителгі, морж және құстар сияқты жануарларды аулау үшін пайдаланған. Жорға – ортасынан жіңішке жіпке бекітілген ұзын, жұқа сүйек немесе тас болатын. Жорғаға жем салынып, жіп бойымен параллель жатқан күйде орналастырылатын. Ауланатын жануар жемді жұтқанда, жіпті тарту арқылы жорға жіпке тік бұрышпен бағытталып, балық немесе жануардың жұтқыншағына немесе тамағына ілінетін. Жорғалар қазіргі заманғы балық аулау ілгегіне айналды, ол бір жағынан иілген, екінші жағынан өткір ұшы және бір шетінен ілмегі бар J пішіндес. Көптеген ілгектерде ұшын жақсырақ бекіту үшін және балықты қайта орағанда ілгектен шығып кетпеуі үшін ұшына жақын тікенек болады. Кейбір заңдар мен ережелер ілгектердің тікенексіз болуын талап етеді, әдетте, балықты ұстап, қайта жіберуді жеңілдету үшін. Бұл ереже әдетте белгілі бір түрлердің популяциясын қорғау үшін қолданылады, себебі тікенді ілгек балықты тірі жібергеннен кейін де, әсіресе желбезекке енген жағдайда, ауыр зақымдар (жарақаттар) келтіріп, оның өліміне себеп болуы мүмкін.

Сызық

Балық аулау желілері – ұзын, өте жұқа, иілгіш арқандар, олар монофиламент немесе тоқылған көп жіпті формаларда кездеседі. Дәстүрлі балық аулау желілері жібектен жасалған, ал қазіргі заманғы балық аулау желілерінің көпшілігі нейлон, полиэтилен, поливинилиден фторид ("фторкарбон") немесе сополимер материалдары сияқты синтетикалық полимерлерден жасалады. Балық аулау желісінің маңызды сипаттамалары – оның материалы мен түрі, сынақ салмағы, диаметрі, серпімділігі, пішімді сақтау қабілеті, тозуға төзімділігі, ультракүлгін сәулелерге төзімділігі, сондай-ақ шағылыстыру және/немесе жарық сыну арқылы көрінуі.

Сабақ

Балық аулау таяғы – ұзын, жұқа таяқ/құбыр, ол созылған рычаг ретінде әрекет етеді және балық аулаушыға балықты әртүрлі әдістермен сүйреп, тартып жатқанда желі қозғалыстарын күшейтеді. Сонымен қатар, ол адам қолымен салыстырғанда тербеліс радиусын ұзарту арқылы және жеңілдеткіш құралдардың (ілмек, жем/құра және басқа да бірге қолданылатын бөлшектер, мысалы, иілгіш және салмақ/қоректендіргіш) ұшыру жылдамдығын арттыру арқылы лақтыру қашықтығын ұзартады. Дәстүрлі балық аулау таяқтары бір бөлік қатты ағаштан (мысалы, емен және хиккори) немесе бамбуктан жасалса, заманауи таяқтар көбінесе қорытпалардан (мысалы, алюминийден) немесе көбінесе шыны талшығы немесе карбон талшығы сияқты жоғары кернеулі композиттік материалдардан жасалады. Жаңа таяқ конструкциялары көбінесе арнайы беріктігін арттыру және жалпы салмақты азайту үшін ішкі қуыс кеңістіктерден құрастырылады. Заманауи таяқтар көп бөліктен тұратын немесе телескоптық түрде де болуы мүмкін, бұл оларды тасымалдауға және сақтауға қолайлы етеді.

Шүлгі

Балық аулау катушкасы – әдетте балық аулау таяғына бекітілетін, ұзаққа лақтыру немесе ұзаққа кері тарту қажет болғанда балық аулау желісін орап, сақтауға арналған қолмен айналдырылатын құрал. Дәстүрлі балық аулау катушкалары негізінен "тікелей жетекті" конструкциясы бар шағын арқан көтеру құрылғысы, ал өнеркәсіп революциясынан бергі заманауи катушкалар әдетте "көбейткіш" катушкалар болып табылады, олар ішкі беріліс қатарын пайдаланып жоғары айналу жылдамдығына қол жеткізеді. 20-шы ғасырдың екінші жартысынан бастап жасалған көптеген катушкаларда тегіс желі бағыттағыштары, кері айналуды болдырмайтын құрылымдар, берілісті ажырату механизмдері және күрделі созылу мен тежеу реттегіштері болады, бұл қашықтықты арттырып, лақтыруды дәл және сенімді етуге, сондай-ақ желіні кері тартып алу кезінде оңтайлы тартым күшін қамтамасыз етуге көмектеседі.

Табиғи жемдер

Табиғи жемдер – бұл нысана балықтың табиғи рационында кездесетін тағамдық заттар, олар әдетте тамақ тізбегіндегі төменгі трофикалық деңгейдегі жануарлар болып табылады. Табиғи жем қолданушы балықшы, көбінесе, нысана балықтың табиғи жемі болып табылатын түрді жем ретінде пайдаланады. Қолданылатын табиғи жем тірі (тірі жем деп аталады) немесе өлексе (яғни, өлген жем) болуы мүмкін, ал өлген жануардың (мысалы, балық басының) ірі бөліктерінен жасалған жем – кескіш жем деп аталады. Тұщы және тұзды суда балық аулау үшін кең таралған табиғи жемдерге құрттар, кесірткелер, жәндіктер мен дернәсілдері, шабақ, кальмар, креветка, рактер, тіпті крабтар, бақалар мен саламандралар жатады. Табиғи жемдер ұсынылатын жемнің нақты текстурасы, иісі және қозғалысының арқасында тиімді. Жалпы құрттар тұщы суда балық аулау үшін әмбебап тірі жем болып табылады, ал форель аулау кезінде құрттар мен дернәсілдер де өте жақсы жем. Аңшылдар, саранчалар, балықшалар және тіпті құмырсқалар да өз маусымында форель үшін жем ретінде қолданылады, бірақ көптеген балықшылар форель немесе лосось уылдырығы басқа кез келген жемнен артық деп санайды. Әртүрлі сүйекті балықтардың жемі болып табылатын рактер де тірі күйінде немесе тек құйрық етімен жем ретінде қолданылады. Олар шабақ, ірі ауызды басс, кішкентай ауызды басс, жолақты басс, шұбар және тұрақ басын ұстау үшін танымал. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, рактерді олардың табиғи ареалынан тыс жерге әкелу олардың инвазивті түрге айналуына және түрлі экологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін. Рактерді тірі жем ретінде тасымалдау, Еуропа мен Солтүстік Американың су жолдарында зебра мидиясының таралуына да ықпал етті, себебі олар рактерге жабысады.

Аурудың таралуы

Балықты ұстау, тасымалдау және өсіру зиянды организмдерді экожүйелер арасында таратып, оларды қауіпке тікелей ұшыратады. 2007 жылы бірнеше американдық штат балық аулау арқылы балық ауруларының, соның ішінде вирустық геморрагиялық септицемияның таралуын тежеуге бағытталған ережелерді қабылдады. Myxobolus cerebralis (бұралаң ауру) жұқтыру қаупі болғандықтан, форель және лососьті жем ретінде пайдалануға болмайды. Балықшылар балық аулау орындарына жемді құйып тастау арқылы немесе жемді дұрыс жинамай немесе қолданбай, ластану мүмкіндігін арттыруы мүмкін. Балықты бір жерден екінші жерге тасымалдау заңға қайшы келеді және экожүйе үшін жат балықтардың енгізілуіне әкелуі мүмкін.

Жасанды жемдер

Жасанды жемдер – табиғи жолмен тікелей алынбайтын, бірақ басқа тағамдық материалдардан жасанды өңдеу арқылы жасалатын жеуге жарамды жемдер. Бұл үйде жасалған (мысалы, кептірілген тағам пастасы) немесе саудада сатып алынған (мысалы, бойлилер және жемшөптік гранулалар) немесе дайындалған/өңделген тағамдар, мысалы, кескіш, ішек-қарғы, қабығынан ажыратылған дәнділер (мысалы, бұршақ және жүгері), сүт өнімдері (ірімшік және айран), әртүрлі ингредиенттер қоспасынан жасалған нан немесе қамыр (мысалы, күріш, манка, жүгері ұны, нан ұнтағы және балық ұны т.б.), олардың көмегімен барлық түрлі тамақтанатын, тіпті шөп жейтін балықтарды тартуға болады. Флорида сияқты оңтүстік аймақтардағы көлдерде күнбалық сияқты панфиш балықтары тіпті үйден қалған бидай нанын немесе үй жануарларының жемін де жем ретінде пайдаланады. Мұндай наннан жасалған жемдер аз мөлшерде наннан дайындалады, көбінесе сілекеймен ылғалдандырылып, жұмсақ етіп содан кейін шағын балықтың шағып алатын көлеміне сай шарға айналдырылады.

Бауыздар

Кейбір жалқаулар нақты тағам емес, тек жеуге болмайтын материалдардан жасалған "көшірме" тағамдар (мысалы, ағаш, металл, силикон резеңке, пластик сияқты) және хищник балықтарды шабуылға тарту үшін жасалған. Бұл жеуге болмайтын көшірме жалқаулар әдетте жалқаулар емес, ал жалқаулар деп аталады, бірақ "айналыстар", "қос жалқаулар", "қырқырағыштар" және "шатырлар" сияқты сөздер жалқаулардың нақты түрлерін сипаттағанда қолданылады. Қалыпты жалқаулардан айырмашылығы, жалқаулар әдетте ешқандай иіс шығармайды және балықтарды тарту үшін тек сыртқы түріне және дыбыстарға/дірілдерге сенеді, бірақ кейде химиялық тартымды заттар (мысалы, диметил β пропиотетин) қолайлы иіс беру үшін немесе жағымсыз пластик иісін жасыру үшін де қолданылады. Көптеген балық аулаушылар тек жалқауларды пайдалануды қалайды, себебі олар балықтарды сәтті тарту үшін балық аулаушының құрал-жабдығының әрекеттеріне көбірек тәуелді және жиі лақтыруды және желіні кері тартуды қажет етеді, сондықтан олар көбірек әрекетті және қызықты болады. Жалқауларды жалпы түрде қатты денелі және жұмсақ денелі жалқауларға бөлуге болады, бірақ қатты және жұмсақ бөліктері бар гибридтік жалқаулар да жиі кездеседі. Жұмсақ денелі жалқаулар суда сүйрегенде көбірек икемді және шынайы "жүзу" позасын береді, ал қатты денелі жалқаулар көбінесе көбірек шу мен маңғаюды тудырады. Дегенмен, кейбір жаңа қатты денелі жалқаулардың дизайны көп буынды болып келеді және динамикасы бойынша жұмсақ денелі жалқауларға ұқсайды. Жұмсақ денелі жалқаулар әдетте бір кәдімгі балық ілгішімен немесе джиг баспен біріктіріледі, ал қатты денелі жалқауларда көбінесе бірнеше ілгіш болады (көбінесе үштік ілгіштер). Егер жалқаулар басқа құралдармен (қалқымалар, салмақтар, бұрылыстар және т.б.) бірге күрделі көрсетулер жасау үшін қолданылса, онда жалқаулардың барлық жиынтығы "риг" деп аталады. Жұмсақ пластик жалқаулармен қолданылатын ең көп таралған ригтер – Техас ригі немесе Каролина ригі. Кейбір балық аулау жалқаулары (мысалы, қасықтар және айналыстар) тіпті олжаға ұқсамауы мүмкін және мақсатты балыққа тартымды көрсету үшін шеберлікпен құралды қозғау қажет болуы мүмкін, мысалы, джигтеу және беттік балық аулау кезінде. Балық аулауда қолданылатын кейбір жалқаулар, мысалы, шырыштар өте жеңіл және дұрыс лақтыру үшін арнайы құралдар мен техникалар қажет болуы мүмкін. Қазіргі заманда LED шамдармен балықтарды оптикалық түрде тартатын жалқаулар, сондай-ақ балық аулау желісімен сүйреусіз жүзе алатын, негізінен, примитивті робот балықтар сияқты батареямен жұмыс істейтін "биондық" жалқаулар да бар.

Балық аулау

Деңгейлік балық аулаудың көбісі балық аулау жолдарының қозғалысын басқаруға және әртүрлі жемдерді/қарғыларды қашыққа лақтыруға мүмкіндік беретін балық аулау таяқтарын қолдануды қамтиды. Негізгі таяқпен балық аулау әдістері – қалқымалы балық аулау, төменгі балық аулау, қарғымен балық аулау және троллинг. Алғашқы екеуі көбінесе дәстүрлі жеуге жарамды жемдерді ғана қолдануы себепті "жеммен балық аулау" деп біріктіріледі.

Балық аулау

Float fishing – балық аулаудың ең көп таралған әдісі, балық аулау желісіне бекітілген шағын, жеңіл буйды – float (немесе АҚШ-та "bobber" деп аталады) – тістеуді анықтау құралы ретінде пайдалану арқылы сипатталады. Өтімділік қасиетінің арқасында, float су бетінде қалады және әзірленген тереңдікте балыққа арналған ілмекті ұстап тұрады. Сондай-ақ, ол ағыммен қозғалып, ілмекті құю арқылы ғана қолжетімді емес су алаптарына жеткізе алады. Балық ілмекті шағып, жұтқанда, float оның астындағы жетекші сызыққа түсетін күшті көру арқылы көрсетеді, балықшы оны суға тартылып немесе жаңға тартылып бара жатқанын байқай алады. Бұл аңшылардың түйреу құрылымын қолдануына ұқсас.

Ұзын қазықпен аулау

Ұзын жіппен аулау – жүздеген, тіпті мыңдаған жемделген ілгектері бар, ауыр ұзын жіпті пайдаланатын коммерциялық балық аулау тәсілі. Ілгектер негізгі жіптен «сноуд» деп аталатын тармақ жіптер арқылы ілінеді. Ұзын жіптер көбінесе арнайы «лонлайнер» деп аталатын қайықтардан жұмыс істейді, олар жіпті тарту үшін арнайы лебёдканы қолданады және қылыш балығы, тунец, палтус және сабель балығы сияқты пелагикалық түрлерді ұстау үшін терең суларда жұмыс істей алады.

Тікұшақ

Дроплиндинг – суға бірнеше ілмектелген жемді ілгектері бар ұзын сызықты тік түсіру (ұзын сызықтар сияқты көлденеңінен емес). Дроплиндингтің төменгі жағы салмақпен, ал жоғарғы жағы иінтірекпен жабдықталады. Олар әдетте ұзын сызықтардан қысқарақ болады, ілгектері де аз, және көбінесе қозғалмайды.

Тротлин

Тролльдік желі – бір ұшы ғана су бетіне бекітілмей, екі ұшы да су бетінде немесе оған жақын бекітілген, ал негізгі желі бойымен тік төмен ілгектері бар желілер. Тролльдік желілер, әсіресе өзендерде, крабтарды немесе балықтарды (мысалы, сомды) аулауға қолданылады. Оларды әртүрлі тәсілдермен орнатуға болады, мысалы, әр ұшын бекітілген нысанға байлап, екі ұш арасын бум сияқты созуға және желінің қалған бөлігін салмақтар мен иінтіректермен реттеуге болады.

Қалқыту

Слаббинг – джиггінгке ұқсас балық аулау техникасы. Ол балық іздегіште анықталған, белсенді жем жеп жүрген балықтар тобы арқылы, әдетте 1-2,5 унция салмақтағы, жем балыққа ұқсатып боялған қорғасыннан жасалған жалпақ әрекетті қайта-қайта көтеріп, түсіруді қамтиды. Бұл техника АҚШ-тың оңтүстігіндегі су қоймаларында ақ және жолақты бастарды аулау үшін қолданылады.

Тролльдеу

Таяқсыз троллинг көбінесе коммерциялық балық аулауда қолданылады, онда бір немесе бірнеше жемделген желілер баяу қозғалатын балық аулау қайығының артынан су арқылы тартылады, ол әдетте аутриггерлермен, даунриггерлермен және троллинг моторларымен жабдықталады. Троллинг макрель және кингфиш сияқты экономикалық пелагикалық балықтарды аулау үшін қолданылады. Пахила (сөзбе-сөз "тартылған" дегенді білдіреді) – филиппиннің дәстүрлі жағалау троллингі, ол палиау деп аталатын бүйірінен жалпақталған жүзгішке байланған жемделген сылғыштарды қолданумен ерекшеленеді, ол кішкентай катер, катамаран немесе балық пішінді болады. Ұзын желі жүзгішке бекітіліп, жағаға дейін суға жіберіліп, жағалаумен жүгіріп немесе серуендеп бара жатқан адаммен сүйреледі. Судың қарсылығы мен диагональдық күштердің үйлесімі жүзгішті желкендей терең суға қарай итеріп шығарады. Желі ең ұзын ұзындығына жеткеннен кейін, жағада оны тартқан адамға параллель жылдам қозғалып, уақыт-уақыт аулауды тексеру үшін жағаға тартылады. Бұл басқа филиппин тілдерінде hilada және басқа да атаулармен белгілі.

Заңдар мен ережелер

Балық аулауды реттейтін заңдар мен ережелер елдер ішінде, көбінесе аймақтық деңгейде кеңінен өзгереді. Оларға әдетте рұқсаттар (лицензиялар), белгілі бір түрлерді аулауға тыйым салынған жабық мерзімдер (маусымдар), қолданылатын құрал-жабдықтарға шектеулер және квоталар кіреді. Заңдар, әдетте, балықты ауыздан басқа жерден ілгекпен ұстауға (яғни, "талап ету", "бұрыс ілгекпен ұстау" және "жарақаттау") немесе ауланған балықты көтеруге көмек ретінде қолданылмаса, аулар мен қол ілгектерін пайдалануға тыйым салады. Кейбір түрлер, мысалы, тірі балықтар, тормен ұсталуы мүмкін, ал кейбіреулері тағам ретінде қолданылуы мүмкін. Кейде, спорттық балық емес балықтардың құндылығы төмен деп есептелінеді және оларды садақ-жебемен немесе найзамен ұстау сияқты әдістермен ұстауға рұқсат етілуі мүмкін, бұл әдістер ілгек пен желіні пайдаланбағандықтан балық аулау анықтамасына жатпайды.

Слоттардың шектері

Шлюздік шектеулер балықтың өлшенген ұзындығының (мұрын ұшынан құйрық қанатының соңына дейін) қорғалған интервалға түсуі жағдайында оны аулауға тыйым салады. Бұл шара белгілі бір аймақтағы нақты балық түрлерін (әдетте жас балықтарды) қорғау мақсатында қолданылады. Олар, әдетте, балықшылардан белгілі бір мөлшерлік диапазонға сәйкес келген балықты босатуды талап етеді, соның арқасында балықшылар не кішкентай (бірақ сирек), не үлкен балықтарды ұстауға мүмкіндік алады. Әр су айдыны үшін шлюздік шектеулер жергілікті билік органдарының балық популяциясын басқарудың ең тиімді жолы туралы пікіріне байланысты өзгеріп отырады. Жеке балық аулау квотасы (IFQ), сондай-ақ жеке ауыстырылатын квота (ITQ) деп те аталады, – бұл белгілі бір уақыт кезеңіндегі жалпы рұқсат етілген аулау көлемін (TAC) белгілейтін аулау үлесі. TAC-тың белгілі бір бөлігі (квоталық үлес деп аталады) жеке балықшыларға бөлінеді және көбінесе ауыстырылуға жатады (яғни сатып алуға, сатуға немесе жалға беруге болады). 2008 жылғы мәліметтер бойынша, әлемдегі 148 ірі балық шаруашылығы (әдетте, бір балық аулау алабындағы бір түр) осы тәсілдің қандай да бір түрін қабылдаған, ал жеке елдерде шамамен 100 шағын балық шаруашылығы қолданылып келді. 2008 жылға қарай, теңізден алынатын балықтың шамамен 10%-ы ITQ арқылы басқарылды. Жеке балық аулау квоталарын алғаш рет 1970 жылдардың соңында Нидерланды, Исландия және Канада енгізген, ал соңғысы – 2010 жылы АҚШ-тың "Шеллопа" жалпы санаттағы IFQ бағдарламасы. Ұлттық саясат ретінде жеке ауыстырылатын квоталарды алғаш рет 1986 жылы Жаңа Зеландия қабылдаған.

Ең төменгі түсіру өлшемі

Ең кіші рұқсат етілген өлшем (MLS) – балықшының аулаған балықты сақтап қалуға заңмен рұқсат етілген ең кішкентай мөлшері. MLS балық түріне байланысты, ал рұқсат етілген өлшемдер әлемнің әртүрлі аймақтарында өзгеріп отырады, себебі олар жергілікті басқару органымен белгіленген заңдық анықтамалар. Осы шектеудің мақсаты – тек ересек, жетілген балықтарды аулау, жас балықтарды өсіп-дамуына және көбеюіне мүмкіндік беру. Дегенмен, осы заңдық талапқа қарсы пікірлер де бар, себебі ол балық популяциясына жасанды таңдау қысымын түсіреді (Балық шаруашылығының эволюциясын қараңыз), егер балықшылар өз еркімен балықты өлшемін қарамай, ұстап-босатпаса. Популяциядан ірі балықтар (өмір сүруде сәтті болғандары) алынып тасталғанда, ірі өлшемге жауапты гендер азаяды немесе ген қорынан жоғалады, ал кішкентай өлшемде жетілетін балықтар ұзақ өмір сүріп, көбеюді жалғастырады, нәтижесінде балық қорының орташа мөлшері уақыт өте келе төмендейді. Бұл кейбір балық аулау аймақтарында ауланатын балықтардың мөлшерінің азаюына алып келді.

Ұшып әкелу және босату

Балықшылардың көпшілігі аулауын тұтыну үшін ұстаса да, аулап босату әдісі, әсіресе, ұшқышпен аулаушылар арасында жиі қолданылады. Балықтарды босату олардың тірі қалуына мүмкіндік береді, осылайша популяцияның жойылуына жол берілмейді. Марлин, мускальунге және бас сияқты түрлерді балықшылар тамақ ретінде алуға қарсы мәдени көзқарас қалыптасқан. Әлемнің көптеген аймақтарында белгілі бір түрлерге өлшем шектеулері қойылады, яғни, белгілі бір өлшемнен кішкентай балықтар заң бойынша босатылуға тиіс. Жалпы, үлкен балықтардың көбейіп-өсу мүмкіндігі жоғары деп есептеледі. Кейбір балық шаруашылықтарында кішкентай және үлкен балықтарды алуға рұқсат беретін, бірақ орташа өлшемдегі балықтарды босатуды талап ететін «өлшем аралығы» шегі бар. Осы тәсіл балық шаруашылығында ірі, құнды балықтардың қалыптасуына көмектеседі. Кішкентай және қарқынды ауланатын балық шаруашылықтарында аулап босату – жыл сайын ауланатын балықтың болуын қамтамасыз етудің жалғыз жолы. Кейбір адамдар аулап босатуды этикалық емес деп сынап, балықты спорт үшін ауыртуды жақтырмайды. Балық аулауға қарсы шығушылардың кейбіреулері балықты тамақ үшін өлтіруге қарсы емес. Аулап босатуды қолдаушылар бұл айыптаманы жоққа шығарып, балықтардың әдетте қатты және тікенді жемдермен қоректенетінін, сондықтан олардың аузының мықты болатынын, сондай-ақ кейбір балықтардың жаңа ғана ілінген жемді қайтадан ұстауға тырысатынын, ал ілмек ауыртса мұндай әрекет мүмкін емес екенін көрсетеді. Аулап босатуға қарсылар балық аулауды тоқтатуды немесе қатаң шектеуді ұсынады. Ал, қолдаушылар балық шаруашылығының тұрақты болуы үшін аулап босатудың қажеттілігін, оның жоғары тірі қалу деңгейін және балық аулауға тыйым салудың орынды немесе қажетті емес екенін айтады. Кейбір елдерде, мысалы, Канаданың Манитоба провинциясында, бұлақ форелі сияқты түрлер үшін аулап босату міндетті. Спорттық балықтарды тірідей босатуды талап ететін көптеген елдер балықтарға зиян келтіру мүмкіндігін азайту үшін жасанды жемдер мен тіксіз ілмектерді пайдалануды талап етеді. Ирландия Республикасында да міндетті аулап босату жүзеге асырылуда, ол кейбір өзендерде Атлантикалық лососьтың азаюын болдырмау үшін сақтау шарасы ретінде енгізілді. Швейцарияда аулап босатуды адамгершілікке жат деп санайды және 2008 жылдың қыркүйегінде оған тыйым салынды. Балықшылар кейде тіксіз ілмектерді пайдалануға қарсы болады, себебі олар балықтың қашу мүмкіндігінің артуына байланысты балықтардың санын азайтуы мүмкін деп санайды. Тіксіз ілмектермен жұмыс істеу уақыты қысқарады, осылайша тірі қалу мүмкіндігі артады. Балықпен күрескенде желіні тартып ұстауға назар аудару, жемдерге қайырылған ұштар немесе «үш ұстау» стиліндегі ілмектерді пайдалану және оларды бөлінген сақиналармен жабдықтамайтын жемдерді пайдалану балықтың қашуын едәуір азайтуға көмектеседі.

Турнирлер мен дербилер

Кейде кең аулау санатына жататын жарыстарда қатысушылар белгілі бір уақыт ішінде ауланған балықтың жалпы ұзындығы немесе салмағы бойынша жүлделер үшін бәсекелеседі, әдетте алдын ала белгіленген түрге жататын балықтар ауланады (балық аулау турнирлері). Мұндай жарыстар жергілікті балық аулау жарыстарынан басталып, кәсіби балықшылар коммерциялық демеушілік алатын ірі бәсекелестік жүйелерге дейін жетті. Кәсіби балықшылар коммерциялық балық аулаумен айналыспайды, тіпті олар экономикалық пайда тапса да. Әуесқойлар деңгейінде де ұқсас бәсекелестік балық аулау жарыстары – дербилер болады. Жалпы алғанда, дербилер турнирлерден өзгеше: дербилерде әдетте балықтарды өлтіру қажет, ал турнирлерде тірі қалпында босатылмаған балық үшін ұпайлар қысқартылады.

Мотивация

АҚШ балық аулау клубтарының мүшелері арасында 1997 жылы аяқталған он жылдық сауалнама, демалыс, табиғатта сергіп жүру, табиғатты зерттеу және балық аулаудың қуанышы сияқты балық аулауға деген ынтаның отбасымен бірге уақыт өткізу және балық аулау арқылы әлеуметтік байланыс орнатуға қарай өзгергенін көрсетті. Әлдеқандай табысы жоғары балықшылар балық аулауға жиі баратын және балықты тамақ ретінде алуға аса мән бермейтін. Неміс ғалымдары жүргізген зерттеу балық аулаудан алынатын қанағаттың нақты балыққа емес, балықшының осы оқиғадан күтетін нәрселеріне байланысты екенін көрсетті. Луизиана штатының жабайы табиғат және балық шаруашылығы департаменті 2006 жылы Қызыл өзенде балық аулаушылардың қозғаушы күштерін зерттеді. Ең көп айтылған жауаптардың қатарында балық аулаудың қызықтылығы, алынған тәжірибе, көп балық немесе өте ірі балық аулау, сонымен қатар қиындықтар мен жаңалықтарды іздеу болды. Балықты тамақ ретінде пайдалануға қатысты мәселелер зерттелген жоқ.