Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белнауа – Шотландиядағы Лорн шығанағындағы Слейт аралдарының бірі, тастақ кеніштері тасталғандығымен белгілі. Оның геологиялық негізін құрайтын тау жыныстары Скарба конгломераты формациясының бөлігі болып табылады және оның құндылығы 16 ғасырдан бері тіркелген. Шамамен оңтүстік-шығысқа қарай Фладда аралшасы орналасқан. Аралдың шығысында бір кезде кеме тоқтауға арналған тұғыр болған, бірақ ол 20 ғасырдың соңғы тоқсанында тозып, жойылды. Белнауа көптеген аралдар мен сайлармен толы теңіз жолдарының арасында жатыр, олар Шотландияның батыс жағалауындағы "ең қауіпті теңіздер мен күрделі арналар" арасында, соның ішінде оңтүстікке қарай орналасқан Корриврекан шығанағында "бір тармақтағы аралардың шоғырындай" таралып жатыр.
Belnahua is one of the Slate Islands, in the Firth of Lorn in Scotland, known for its deserted slate quarries. The bedrock that underpins its human history is part of the Scarba Conglomerate Formation and its value has been on record since the 16th century. About southeast is the islet of Fladda, There was a jetty to the east of the island, but it was worn away within the last quarter of the twentieth century. Belnahua exists amongst sea lanes that have numerous islands and skerries that "swarm like bees on a branch" amongst the "most treacherous seas and complicated channels of the west coast" of Scotland, including the Gulf of Corryvreckan some to the south.
Геология
Белнахуаның тас негізі көбінесе неопротерозой дәуіріне жататын тақтатас, графит қосылған пелит, ол Скарба конгломератының Юра тақташа мүшесіне жатады. Юра тақташалары Скарбаның шығыс жағалауында және оңтүстікке қарай Юрада да кездеседі. Луинг бұғазынан табылған Истдейл тақташалары сияқты, бұл тақташалар да Далдарадиялық Аргилл тобының Истдейл субтобына жатады. Белнахуаның оңтүстік жартысында Ардришайг филлит формациясына жатқызылған металл тас жолақтарының үш NNW-SSE бағытындағы учаскелері анықталды. Долериттік магмалық жарық аралдың ортасынан өтеді және ол ерте палеоген дәуірінің Мулл дайк шоғырының бір бөлігі ретінде анықталады, бұл Муллде дамыған орталық жанартау кешенімен байланысты. Аймақтағы басқа жағалау аймақтарындағыдай, аралдың салыстырмалы түрде тегіс беті теңіз деңгейі жоғары болған кездегі теңіз жазықтығының нәтижесі болып табылады, ал батыстағы төбешіктің тік беткейлері теңіз жартастары ретінде қалыптасқан.
The bedrock of Belnahua is in large part a Neoproterozoic age slate, graphitic pelite referred to the Jura Slate Member of the Scarba Conglomerate Formation. The Jura Slates are also found along the east coasts of Scarba and of Jura to the south. Like the Easdale Slates found across the Sound of Luing these slates belong to the Easdale Subgroup of the Dalradian Argyll Group. Three NNW SSE aligned tracts of metalimestone, assigned to the Ardrishaig Phyllite Formation, are identified in the southern half of Belnahua. A doleritic igneous dyke cuts through the centre of the island and is identified as part of the Mull Dyke Swarm of early Palaeogene age, associated with the central volcanic complex which developed in Mull. In common with other shoreline zones in the region, the relatively flat surface of the island is as a result of marine planation when relative sea levels were higher, the steep sides of the knoll in the west having formed as sea cliffs.
Ерте заман
VII ғасырда Cenél Loairn руы Далриада патшалығында қазіргі Лорн деп аталатын аймақты басқарды. 9 ғасырдың ортасынан бастап Белнауа аралдардағы викингтер патшалығының бір бөлігіне айналды. Арал туралы алғашқы жазба дерек 1549 жылы Дональд Монроның «Шотландияның Батыс аралдарының сипаттамасы» еңбегінде кездеседі. Ол «Белнахуа» немесе «Белнашна» деп жазды: «Вольфайз аралына ең жақын жерде «Эрише Лейд» тілінде «Элланда Белнашна» деп аталатын арал жатыр, онда жақсы шифер кені бар». Қазіргі ағылшын тілінде бұл қысқаша жазба «Құртты аралға жақын жерде шотланд гаэль тілінде «Элан Белнахна» деп аталатын арал бар, онда шифер жеткілікті» деп аударылады. Монро есімдерін атаған барлық аралдар анықталмаған, ал «Волк Айле» немесе «Элан Мади» аралдарының орналасқан жері белгісіз.
In the 7th century the Cenél Loairn kindred controlled what is today known as Lorn in the kingdom of Dalriada. From about the mid 9th century Belnahua would then have become part of the Norse Kingdom of the Isles. The first written reference to the island appears in the 1549 Description of the Western Isles of Scotland by Donald Monro. He wrote of "Belnachua" or "Belnachna"; "Narrest the Wolfiis iyle layes ane iyllane, callit in Erische Leid Ellan Belnachna, quharin ther is fair skailzie aneuche". In modern English this brief entry reads as "Nearest the Wolf's Iyle lies an island called in the Scottish Gaelic language "Ellan Belnachna", where there is good sufficiency of slate". Not all of the islands that Monro mentions have been identified and the location of "Wolf's Iyle" or "Ellan Madie" is uncertain.
Қатты қыш тас қазбасы
Ескі статистикалық мәліметтерге сәйкес, Бельнауада карьерлерді қазу 1632 жылы басталған. Осыған дейін аралда адам тұрмаған болуы мүмкін. Сол кезде арал Бредалбейн отбасының (Кэмпбелл кланының тармағы) Недерлорн иеліктерінің бір бөлігіне кірген болуы мүмкін. 1730 жылы Колин Кэмпбелл Карвин Недерлорндағы иеліктерін бақылауға тағайындалды және оған аймақтың табиғи ресурстарын игеру міндеті жүктелді. Истдейл тақтасы 12 ғасырдың басынан бері Ардмадди иелігінен маусымдық жұмысшыларды пайдаланып қолданылып келген. 1745 жылы Кэмпбелл аймақтан шифер өндіруді коммерциялық негізде ұйымдастыру үшін Easdale Marble and Slate Company (кейін Easdale Slate Company деп қысқартылды) компаниясын құрды. Осы кезде Easdale жылына 1 миллион тақташа өндірді, ал қосымша карьерлер ашылған сайын компанияның өндірісі 1800 жылға қарай жылына 5 миллионға дейін артты. 1790 жылдары Бельнауа жер иелері Стивенсон ағайындыларына жалға берілді, олардың мақсаты – дамып келе жатқан Обан қаласына шифер жеткізу болды. Аралдың оңтүстік-шығыс бөлігінде жұмысшылар үшін коттедждер салынды, сондай-ақ мектеп пен компания дүкені де болды. Барлық жабдықтар, соның ішінде ауыз су да Луингтен жеткізілуі керек болды. Жаңбыр суы резервуарларда жиналды, бірақ ол карьердегі сорғыларды іске қосатын бу машиналарын қуаттандыру үшін пайдаланылды. 19 ғасырдың басында Стивенсон отбасы Бельнауа мен Фладдадан Кинтайрдағы Кемпбелтаунға шифер тасымалдай бастады. Олардың жалға алу шарты ақырында Луингтің Шоу отбасына өтті, олар аралдағы екі қабатты үйде тұратын карьер шеберін жалдады. Ең өркенді кезеңде 30 карьер жұмысшысы мен олардың отбасылары тұрды, жалпы саны 150-ден асты. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда карьер жұмыстары тоқтатылды және арал толығымен тасталып, содан бері адам қоныстанбайды. Брейдалбейн иеліктері 1930 жылдары сатылып, 2004 жылдан бастап Бельнауа Карлинг отбасының меншігінде.
According to the Old Statistical Account, quarrying began on Belnahua in 1632. The island was probably uninhabited prior to that. By this time the island may have become part of the Netherlorn estates of the Breadalbane family (a branch of Clan Campbell). In 1730 Colin Campbell of Carwhin was appointed to oversee their estates in Netherlorn and was tasked with exploiting the area's natural resources. Easdale slate had been used from as early as the 12th century using seasonal labour from the Ardmaddy estate. In 1745 Campbell created the Easdale Marble and Slate Company (later shortened to Easdale Slate Company) in order to place extractions from the area on a more commercial basis. At that point Easdale was producing 1 million slates per annum and as further quarries were opened this further increased the company's production to 5 million per annum by 1800. In the 1790s Belnahua was leased out by the landowners to the Stevenson brothers whose aim was to supply slate for the developing town of Oban. Cottages were constructed for the workers in the south east corner of the island and there was a school and company store. Virtually all the provisions had to be supplied from Luing, including drinking water. Rainwater was collected in reservoirs but it was used to power the steam engines that drove the quarries' pumps. By the early 19th century the Stevenson family were shipping slate from both Belnahua and Fladda to Campbeltown in Kintyre. Their lease was eventually passed on to the Shaw family of Luing who hired a quarry master that lived on a 2 storey house on the island. At the height of the activity there were 30 quarry workers and their families living there and a total population of over 150. With the commencement of World War I in 1914 quarry work ceased and the island was completely abandoned and it has been uninhabited ever since. The Breadalbane estates were sold off in the 1930s and as of 2004 Belnahua was owned by the Carling family.
Аралдағы өмір
XIX ғасырда шалқайдағы аралда өмір сүру қиындықтармен толы болған. Шотландияның түкпір-түкпірінен жұмыс іздеп келген тас қазып шығарушылардың кейбіреулері, қиын жағдайда қолдауға туыс, жақындарының азы болатын жерге келді. Ол жерде желден қорғаныш жоқ, әсіресе қыста "қатал және шөл" сияқты болар еді. Бір жазушы тіпті кейбір аралдар тыныш өмір сүруді ұсына алатынын айтса да, Бельнауа "теңіз бен желдің күшіне қарсы тұрып, оңтүстіктен Скарбаның көлеңкелі жартастарымен көмкеріліп, ішіндегі тас қазып шығару орындарының қараңғы тереңдігі қорқыныш сезімін тудырған" десе, онда бұл арал тек қана керісінше, жаңжал, қорқыныш, алаңдаушылық пен үлкен күйбеңге әкелген болар еді. Пол Мёртон да арал тұрғындарының жағдайын ұқсас бағалады: "Оларға аз жалақы төленді және үйлерін жалға алуға, сондай-ақ барлық қажетті заттарын феодалдық билеуші, Бридалбеннің Маркизі Кэмпбеллден сатып алуға мәжбүр болды. Ол жұмысшыларды үнемі қарыз бен кедейлікте ұстады. Шын мәнінде, Бельнауа халқы құл еді."
Living on a remote island in the 19th century came with hardships. Quarry workers sought employment from around Scotland, some arriving in an area where they would have had few friends or family to support them in times of difficulty. There is no protection from the wind and it can be a "harsh and desolate" location, especially in winter. One writer has gone so far as to suggest that although some islands can suggest a lifestyle of peace and tranquility, that Belnahua "buffeted by the sea and the winds, overshadowed from the south by the lowering cliffs of Scarba, and dominated by the threatening deep maws of the slate quarries at its heart, could surely have engendered little more than tension, fear, agitation and anxiety." Paul Murton took a similar view of the islanders' circumstances: "They were paid poorly and forced to rent their homes and buy all their supplies from their feudal superior, the Campbell Marquis of Breadalbane, who kept the workforce in a state of permanent debt and poverty. Effectively, the people of Belnahua were slaves."
Кеме апаттары
1900 жылы 15 тамызда темірден жасалған "Аполлон" бу кемесі Белнауаның солтүстігіндегі Боно рифінде жағаға ілінді. Ол Абердиннен Ньюпортқа гранитті қиыршық тастарды тасымалдап келген. Ылғалды кептерлердің арасындағы шағын ойыста жатыр. Латыш кемесі "Хелена Фолбаумс" 1936 жылы 26 қазанда Мерсиден Блайтқа қарай жолға шықты. Дауылға тап болғандықтан, ол Лорн бұғазына паналауға бағыт алды, бірақ аз жүк болғандықтан, пропеллер жоғары толқындарда тиімсіз болды. Сағат 7-де рульдік басқаруы бұзылып, капитан якорь тастауға бұйрық берді, бірақ терең суларда олар тұрақтап тұра алмады. Радио операторы SOS хабарламаларын жіберді, бірақ дауыл байланысты бұзды және жергілікті жағалау күзетшілері Аскайг портындағы құтқару қайық станциясымен байланыс орната алмады. Құтқару қайығы, ақыры, BBC хабарламасы арқылы таратылғаннан кейін іске қосылды. Белнауаның солтүстігінде кең құрғақ риф бар. Кеме экипажының қалған денелері Люинг аралына толқындармен жағаға шықты. Кейіннен жеті қаза тапқан адам Люингтегі Куллипул зиратында көпшілік қатысқан салтанатты жерлеу рәсімімен жерленді, бірақ кеме капитаны Николай Кугаус өзінің інісінің тілегі бойынша Латвияға қайтарылды. Мазардың жанына шағын ескерткіш орнатылды. Ылғалды кептерлердің арасында судың астында жатыр. Бұл аймақта өте күшті ағыстар бар, сондықтан суға түсуге жағдай тек ағын басылғанда ғана мүмкіндік туады.
On 15 August 1900 the iron steamship Apollo ran aground on Bono Reef north of Belnahua. She was carrying a cargo of granite cobble stones from Aberdeen to Newport. The wreck lies in a gully some down amidst thick kelp. The unladen Latvian vessel Helēna Faulbaums left the Mersey on 26 October 1936 en route for Blyth. Encountering a storm, she headed for the Firth of Lorn seeking shelter although the light load meant that the propeller was ineffective in the high seas. At 7pm her steering failed and captain ordered the anchors to be deployed but they could not hold in the deep waters. The radio operator sent out SOS messages but the storm had disrupted communications and the local coastguards could not make contact with the lifeboat station at Port Askaig. The lifeboat was finally launched when a message was broadcast by the BBC. There is an extensive drying reef to the north of Belnahua The bodies of the other crew members were washed ashore on Luing. Seven of the perished were later buried in a widely attended ceremony in Cullipool cemetery on Luing, but the captain of the ship Nikolajs Cughauss was repatriated to Latvia by the wish of his brother. A small monument has also been built at the gravesite. The wreck lies in of water. There are very strong tidal streams in the area and diving is only possible at slack water.
Жабайы табиғат
Белнахуаның жағалауына сусарлар мен тюлендер жиі келеді, соның ішінде тюлендер төмен суда тебінген линг, сайда және треска балықтарын аулайды. Аралдағы жалғыз құрлық сүтқоректісі – далалық егеуқұйрық. Топырақ өте нашар сапалы болғандықтан, бағбандарындық мүмкіндіктер "шектеулі немесе мүлдем жоқ", ал қираған ғимараттар мен тасталған техникалар "белдеуге дейін жететін шөптердің" арасында жатыр. Slate Islands Heritage Trust қорының мақсаты – аралдың тарихын тіркеу, ал қалғанында оны өзгеріссіз қалдыру.
Otters and seals are regular visitors to the coast of Belnahua, the latter fishing for ling, saithe and cod which get trapped in the sea flooded quarries at low tide. The only land mammal on the island is the field vole. The soils are very poor in quality so horticultural options are "limited or non existent" and the ruined buildings and abandoned machinery lie amidst "waist high grasses". The aim of the Slate Islands Heritage Trust is to record the island's history but otherwise leave it untouched.