Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұядағы көмекшілер – мінез-құлық экологиясы және эволюциялық биологияда қолданылатын термин. Ол бір немесе екі жыныстың жас және жыныстық жағынан жетілген жасөспірімдерінің ата-аналарымен бірге қалып, өздері көбеймей, оларға келесі ұяларды немесе балаларын тәрбиелеуге көмектесетін әлеуметтік құрылымды сипаттайды. Бұл мінез-құлықтың себептерін түсіндіруге бірнеше ұсыныс бар, бірақ оның әртүрлілігі мен кең таксономиялық таралуы бірнеше теорияның бірдей сенімді болуына әкеледі. "Көмекші" терминін 1935 жылы Александр Скутч енгізген, ал 1961 жылы құстарға қатысты былай деп нақтылады: «Өзінің жұбайынан басқа біреудің ұя салуына көмектесетін, немесе өз жұбайы мен тәуелді балалары емес, кез келген жастағы құсты тамақтандырып немесе күтім көрсететін құс». Бұл термин антропоморфтық екендігі үшін сынға ұшырады, бірақ оны пайдалану жалғасуда. Сүтқоректілерде, әсіресе, нақты жағдайларға байланысты, аналық емес (анадан басқа күтім), ата-аналық (ата-анадан басқа күтім), кооперативтік (көбеймейтін көмекшілердің күтімі) және коммуналдық (басқа аналардың күтімі) күтім сияқты басқа да терминдер қолданылады.
Helpers at the nest is a term used in behavioural ecology and evolutionary biology to describe a social structure in which juveniles and sexually mature adolescents of either one or both sexes remain in association with their parents and help them raise subsequent broods or litters, instead of dispersing and beginning to reproduce themselves. There are multiple proposed explanations for the behaviour, but its variability and broad taxonomic occurrences result in simultaneously plausible theories. The term "helper" was coined by Alexander Skutch in 1935 and defined more carefully in 1961 in the avian context as "a bird which assists in the nesting of an individual other than its mate, or feeds or otherwise attends a bird of whatever age which is neither its mate nor its dependent offspring." The term has been criticised as being anthropomorphic, but it remains in use. Other terms used especially in mammals, depending on the specific contexts, are non maternal (care by other than the mother), alloparental (care by other than the parents), cooperative (care by non breeding helpers) and communal (care by other breeding females) care.
Мысалдар
Бұл құбылыс әлемдегі құс түрлерінің 3-8 пайызында кездеседі (бағалаулар әртүрлі), бірақ Австралия мен Оңтүстік Африкада одан да көп таралған. Бұл мінез-құлық үй шаңырағы, қарапайым суқар, еменшіл тоқыл және елші құс сияқты құстарда байқалады. Адамдар, дамарландты түлкілер және сирикаттар – осы мінез-құлықты көрсететін сүтқоректілердің мысалдары.
It occurs in between three and eight percent of bird species worldwide (estimates vary), but is much more common in Australia and Southern Africa. Bird species in which this behaviour is found include the house sparrow, the common moorhen, the acorn woodpecker, and the apostlebird. Humans, damarland mole rats and meerkats are examples of mammals that exhibit this behaviour.
Қате түсініктер
Көбінесе көмекшілер өрбуге қатыспайды деп есептеліп жүреді, бірақ молекулалық дәлелдер мұның мүмкін екенін көрсетеді, сондықтан мұндай жағдайда "екіншілік көмекші" термині қолданылады – бұл көмек көрсетіліп жатқан жұптың туысқан емес балаларымен немесе жұптасқан көмекшілерді білдіреді. Ал "басты көмекші" термині көбінесе жұптың баласы болып, жұптасуға қатыспайтын жағдайларда қолданылады. Аналықтар жұптан тыс жұптастарды таңдайды, және олар өздері тудырған балалардың күтіміне де қатысады. Ата-анасымен бірге өмір сүретін жасөспірімдерді автоматты түрде көмекші деп санауға болмайды. Лограннерлер мен Сібірлік қарғалар сияқты көптеген түрлерде жастар ата-аналық аумақта қалады, бірақ балаларды тамақтандыруға көмектеспейді. Дегенмен, жастардың ата-аналарымен бірге болуының кешіктірілген пайдасы туралы түсіндірме тиімді көмек болмаған жағдайда да қолданылуы мүмкін, ал туыстық таңдау түсіндірмесі осы жағдайда жұмыс істемейді.
Although it is frequently assumed that helpers are non breeders, molecular evidence suggests that this may happen, and the term "secondary helper" is sometimes used in this case to indicate helpers that mate with or are not related offspring of the pair being assisted. The term "primary helper" being used for the commoner case of the helper being offspring of the pair and not involved in mating. Extrapair mates are chosen by the females and are these then contribute to the care of the young who may be sired by them. Juveniles living in association with their parents cannot automatically be regarded as helpers. In a number of species, such as the logrunners and the Siberian jay, young remain in the parental territory, but never help feed nestlings. However the delayed advantage explanation for the juveniles' association with their parents can still work in the absence of effective helping, whereas the kin selection explanation cannot.
Ұрық өсіру жетістігі
Репродуктивті сәттілікке әсері болуы мүмкін, бірақ әрқашан оң болып келеді деп айтуға болмайды, ал оң корреляцияның күші түрлерге қарай өзгереді. Кейде өрбушілерге энергияның артық болуы, репродуктивті қабілетін жақсартуға жұмсалудың орнына, репродуктивті қабілеттің төмендеуін толықтыруға пайдаланылады. Дегенмен, көптеген түрлерде көмекшілердің жұмсаған еңбегінен ұядағы балалардың тірі қалу көрсеткіші артады. Басқа да репродуктивті сәттілікке жеткізетін пайдалар – жақсы сапалы ұрпақ.
Effects on reproductive success can be but are not always positive, and the strength of that positive correlation varies by species. Sometimes, the energy benefits to breeders, instead of being invested in improving reproductive performance, are used to offset reductions in reproductive performance. However, in many species, nestling survival rates are increased from helper investments. Further reproductive success benefits include better quality offspring,
Ата-аналардың инвестициясы
Ұядағы көмекшілер ата-аналардың жұмыртқалары мен балапандарына жұмсалатын инвестиция мөлшерінде артықшылықты икемділікке мүмкіндік береді. Көмекшілердің болуы инвестицияның азаюымен байланысты болуы мүмкін, себебі оларға күтім мен тәрбиелеудің белгілі бір аспектілерін қамтамасыз етуге болады. Бұл икемділік климат жағдайларының өзгеруіне қатысты байқалады. Қиын жағдайларда аналық ата-аналардың жұмыртқаға жұмсайтын инвестициясы жоғары болуы керек, бірақ қолайлы жағдайларда аналардың жұмыртқаға жұмсайтын инвестициясы азаяды, өйткені көмекшілер күтім жүктемесінің бір бөлігіне көмектесе алады. Көмекшілері бар керемет жұлдыздардың жұмыртқаларының орташа мөлшері құрғақ және ыстық жағдайларда артып, суық жағдайларда кемиді, көмекшісі жоқ ұялармен салыстырғанда. Осылайша, көмекші емес жасөспірімдерге қарағанда өмірге жарасымдылығының артуының айнымалы тұсы – олардың көмекші болғаннан кейін сәтті көбею деңгейі төмендейді.
Helpers at the nest can provide advantageous plasticity in the amount of investment parents need to give to their eggs and chicks. The presence of helpers can be associated with lower investments as the helpers can be depended on to provide certain elements of care and raising. This plasticity can be seen in reference to change in climate conditions. In unfavourable conditions there is a need for female parents to maintain high egg investment, but in favourable conditions, egg investment by mothers declines as helpers can assist with some of the care load. Superb fairy wrens with helpers at the nest see average egg sizes increase in dry and hot conditions and decrease in colder conditions compared to nests without helpers. A trade off of this increased survival over non helper juveniles is that their successful breeding rate after becoming helpers decreases compared to non helpers.