Комменсализм – түрлердің өзара тиімді қарым-қатынасы. Бір түр пайда көреді, екіншісіне зиян келтірмейді. Мысалдар, анықтамасы және тарихы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрлер арасындағы пайдалы симбиоз. Комменсализм – бір түрдің өкілдері пайда көретін, ал екінші түрдің өкілдеріне зиян да, пайда да келтірмейтін, ұзақ мерзімді биологиялық өзара әрекеттесу (симбиоз) болып табылады. Мысалы, ұсақ балықтар өздерінің иелерінің тамағынан қалған қалдықтармен қоректенеді. Көптеген құстар ірі жануарлардың денелеріне қонады немесе жайылып жүрген жануарлардың қоздырған жәндіктерін жейді. Оксфорд және Кембридж университеттерінде комменсализм – профессорлардың студенттермен бір үстелге отырып тамақтануын білдіреді (олар бір "колледжде" тұрады). Пьер Жозеф ван Бенеден 1876 жылы "комменсализм" терминін енгізген.
Beneficial symbiosis between species
Commensalism is a long term biological interaction (symbiosis) in which members of one species gain benefits while those of the other species neither benefit nor are harmed. while pilot fish feed on the leftovers of their hosts' meals. Numerous birds perch on bodies of large mammal herbivores or feed on the insects turned up by grazing mammals. Commensality, at the Universities of Oxford and Cambridge, refers to professors eating at the same table as students (as they live in the same "college"). Pierre Joseph van Beneden introduced the term "commensalism" in 1876.
Комменсальдық қатынастардың мысалдары
Комменсалдық жолды адамдар қоныстанған жерлердегі қалдықтармен қоректенген немесе адам лагерьлеріне тартылған жануарларды аулаған жануарлар басып өтті. Бұл жануарлар адамдармен комменсалдық қарым-қатынас орнатты, онда жануарлар пайда тапқан, ал адамдарға аз пайда немесе зиян келтірген. Адам лагерьлерімен байланысты ресурстарды пайдалануға ең қабілетті жануарлар – "үйретілгендер" болды: аз агрессивті, ұрыс немесе қашқындау қашықтығы қысқа. Кейіннен бұл жануарлар адамдармен тығыз әлеуметтік немесе экономикалық байланыстар құрып, үйретуге алып келді. Бұл қарым-қатынаста офиурандар аспа-баспамен қоректенуді жеңілдету арқылы тікелей пайда көреді, ал октакоралдар бұл қарым-қатынастан пайда таппайды немесе зиян шекпейді. Мексика шығанағындағы жақындағы зерттеулер октакоралдарға да бірнеше пайда бар екенін көрсетті, мысалы, олардың бетін жұлдызшалар тазалап тұрады, ол маржанның үстінде баяу қозғалады. Кейбір жағдайларда, бірге тіршілік ететін түрлер арасындағы тығыз қарым-қатынас олардың жас кезеңдерінен басталады.
The commensal pathway was traveled by animals that fed on refuse around human habitats or by animals that preyed on other animals drawn to human camps. Those animals established a commensal relationship with humans in which the animals benefited but the humans received little benefit or harm. Those animals that were most capable of taking advantage of the resources associated with human camps would have been the 'tamer' individuals: less aggressive, with shorter fight or flight distances. Later, these animals developed closer social or economic bonds with humans and led to a domestic relationship. In this association, the ophiurans benefit directly by being elevated through facilitating their feeding by suspension, while the octocorals do not seem to benefit or be harmed by this relationship. Recent studies in the Gulf of Mexico have suggested that there are actually some benefits to the octocorals, such as receiving a cleaning action by the brittle star as it slowly moves around the coral. In some cases, a close relationship occurs between cohabiting species, with the interaction beginning from their juvenile stages.
Дәлелдері
Адам мен ішек флорасының кейбір түрлері арасындағы қарым-қатынас симбиоздық па, әлде өзара тиімді ме екені әлі де белгісіз. Кейбір биологтар екі организмнің тығыз байланысы екі тараптың да толығымен бейтарап болуы мүмкін емес деп санайды, және комменсалдық деп саналатын қарым-қатынастардың ішінде көзге көрінбейтін, бірақ өзара тиімді немесе паразиттік сипаттары болуы мүмкін. Мысалы, эпифиттер – «қоректік тонаушылар», олар мезгіл-мезгілде иесіне тиесілі болуы керек қоректік заттардың көп бөлігін өзара пайдаланады. Эпифиттердің көп болуы ағаш бұтақтарының сынуына немесе иесі өсімдігін көлеңкелеп, фотосинтез процесін баяулатуына себеп болуы мүмкін. Сол сияқты, форетикалық кенелер иесінің ұшуын қиындатып, оның ауада аң аулау қабілетіне кедеріс келтіруі немесе осы «жолаушыларды» тасымалдау үшін қосымша энергия жұмсауына әкелуі мүмкін.
Whether the relationship between humans and some types of gut flora is commensal or mutualistic is still unanswered. Some biologists argue that any close interaction between two organisms is unlikely to be completely neutral for either party, and that relationships identified as commensal are likely mutualistic or parasitic in a subtle way that has not been detected. For example, epiphytes are "nutritional pirates" that may intercept substantial amounts of nutrients that would otherwise go to the host plant. Large numbers of epiphytes can also cause tree limbs to break or shade the host plant and reduce its rate of photosynthesis. Similarly, phoretic mites may hinder their host by making flight more difficult, which may affect its aerial hunting ability or cause it to expend extra energy while carrying these passengers.
Түрлері
Барлық экологиялық өзара әрекеттесулер сияқты, комменсализмдер де күші мен ұзақтығы жағынан әртүрлі болады – тығыз, ұзаққа созылатын симбиоздық қарым-қатынастардан бастап, делдалдар арқылы жүзеге асатын қысқа мерзімді, әлсіз әрекеттесулерге дейін.
Like all ecological interactions, commensalisms vary in strength and duration from intimate, long lived symbioses to brief, weak interactions through intermediaries.
Форезия
Форезия – бір жануардың екінші жануарға тек қана көлік құралы ретінде бекінуі, көбінесе буынтұқымдыларға тән құбылыс. Мысалдарына жәндіктердегі (қоңыздар, шыбықтар немесе аралар сияқты) кенелер, сүтқоректілерде немесе ағаш қуыстарында мекендейтін құстардағы псевдоскорпиондар жатады.
Phoresy is one animal attached to another exclusively for transport, mainly arthropods, examples of which are mites on insects (such as beetles, flies or bees), pseudoscorpions on mammals or birds that live in holes in trees.
Метабиоз
Метабиоз – бұл бір организм екіншісі үшін қолайлы ортаны жасау арқылы туындайтын тікелей емес тәуелділік. Мысалдарға, өліктерде дамитын және оларды тозартатын дернәсілдер, сондай-ақ денелерін қорғау үшін жұмсақ денелі моллюскілердің қабықтарын пайдаланатын шаңқан крабтар жатады.
Metabiosis is a more indirect dependency, in which one organism creates or prepares a suitable environment for a second. Examples include maggots, which develop on and infest corpses, and hermit crabs, which use gastropod shells to protect their bodies.
Жеңілдіктер
Жеңілдету немесе пробиоз – қатысушылардың кем дегенде біреуіне пайда келтіретін және ешқайсысына да зиян тигізбейтін түрлердің өзара әрекеттесуін сипаттайды.
Facilitation or probiosis describes species interactions that benefit at least one of the participants and cause harm to neither.
Некромендік
Некромендік – бір жануардың екіншісімен тірі болғанда қарым-қатынаста болуы, екіншісі өлген соң біріншісі оның денесімен қоректенуі. Мысалдарға кейбір нематодалар және кейбір кенелер жатады.
Necromeny is one animal associating with another until the latter dies, then the former feeds on the corpse of the latter. Examples include some nematodes and some mites.