Ұялар – жұмыртқалар мен жас жануарларды сақтауға арналған құрылыс. Құстарда жиі кездеседі, бірақ барлық омыртқалылар мен жұмыртқа салатын жәндіктер де ұя салады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жануарларға пана
Place of refuge for animals
Ұя – белгілі бір жануарлардың жұмыртқаларын немесе балаларын сақтауға арналған құрылыс. Ұялар көбінесе құстармен байланысты болғанымен, омыртқалы жануарлардың барлық кластары мен кейбір омыртқасыз жануарлар да ұя салады. Олар бұтақтар, шөп, жапырақ сияқты органикалық материалдардан жасалуы мүмкін, немесе жердегі қарапайым ойыс, тас, ағаш немесе ғимараттағы тесік болуы мүмкін. Ішкі жіп, пластик, мата немесе қағаз сияқты адам жасаған материалдар да қолданылуы мүмкін. Ұялар кез келген ортада кездеседі. Ұя салу – құстар мен сүтқоректілердегі ұя салу инстинкті деп аталатын биологиялық қажеттілікпен шақырылады. Әдетте, әр түрдің ұя салу стилі ерекше болады. Ұяның күрделілігі ата-аналардың балаларына қамқорлық көрсету деңгейімен шартты түрде байланысты. Ұя салу құстар үшін маңызды бейімделу артықшылығы болып саналады, және олардың ұялары ең көп түрленеді – қарапайым жердегі тесіктен бастап, жүздеген жеке тұлғаларды қабылдайтын күрделі қоғамдық ұяларға дейін. Дала итінің және бірнеше әлеуметтік жәндіктердің ұяларында миллиондаған жеке тұлғалар болуы мүмкін.
A nest is a structure built for certain animals to hold eggs or young. Although nests are most closely associated with birds, members of all classes of vertebrates and some invertebrates construct nests. They may be composed of organic material such as twigs, grass, and leaves, or may be a simple depression in the ground, or a hole in a rock, tree, or building. Human made materials, such as string, plastic, cloth, or paper, may also be used. Nests can be found in all types of habitat. Nest building is driven by a biological urge known as the nesting instinct in birds and mammals. Generally each species has a distinctive style of nest. Nest complexity is roughly correlated with the level of parental care by adults. Nest building is considered a key adaptive advantage among birds, and they exhibit the most variation in their nests ranging from simple holes in the ground to elaborate communal nests hosting hundreds of individuals. Nests of prairie dogs and several social insects can host millions of individuals.
Құрылымдық мақсаттар
Ұя салу (ұялық құрылыс) көбінесе жүкті жануарлардың ұрпағын қорғауға байланысты биологиялық сезімімен туындайды, бұл ұя салу инстинкті деп аталады. Жануарлар өз жұмыртқаларын, балаларын немесе өздерін қауіптен қорғау үшін ұя салады. Ең қарапайым ұялар жұмыртқаларды жыртқыштардан жасыруға, күннен немесе басқа да қоршаған орта факторларынан қорғауға, немесе оларды мұхит ағындарымен шашырап кетпеуіне бейімделген. Кейбір жағдайларда, ұялар жұмыртқа туатын жануарлардың қауіпсіздігін арттыруға да көмектеседі.
Nest building (nidification) is often driven by a biological urge in pregnant animals to protect one's offspring known as the nesting instinct. Animals build nests to protect their eggs, their offspring, or themselves from danger. The simplest nest structures are adapted to hide eggs from predators, shield them from the sun or other environmental factors, or simply keep them from being scattered in ocean currents. In some cases, nests also help provide safety in numbers for egg laying animals.
Әлеуметтік мақсаттар
Көптеген ұя салушылар балапандарына ата-аналық қамқорлық көрсетеді, ал кейбіреулері жұмыртқаларын салып, кетеді. Жұмыртқаларды күтіп жатыру (үстіне отырып инкубациялау) құстар арасында кең таралған. Жалпы, ұяның күрделілігі ата-аналық қамқорлықтың деңгейіне байланысты артады. Басқа құстар көбінесе Жігушілердің ұяларының үстіне өз ұяларын салады. Ең жеңіл құс ұясының салмағы бірнеше грамм ғана болуы мүмкін. Кейбір түрлерде ұя ересектер үшін үй ретінде қызмет етеді, ал басқаларында балапандарды өсіру үшін пайдаланылады. Қарындашқақ және кірпішті қаңқалы ұяларда жұмыртқа салады.
Many nest builders provide parental care to their young, while others simply lay their eggs and leave. Brooding (incubating eggs by sitting on them) is common among birds. In general, nest complexity increases in relation to the level of parental care provided. Other birds often built their own nests on top of Weaver nest sites. The lightest bird nests may weigh only a few grams. In some species, the nest serve as homes for adults while in others they are used to raise young. The duck billed platypus and the echidna lay eggs in nests.
Құмтазылар
Кейбір бақа түрлері қарапайымнан орташа күрделілікке дейін ұя салады. Бал аралары мен шершеңдер көбінесе азық-түлік сақтап, балаларын өсіретін ұяларын (немесе қауыштарды) салу үшін табиғи ойыстарды іздейді. Басқа аралар мен кейбір шершеңдер жерді қазып немесе ағаштарды тесіп жарады. Бал араларының ұялары олардың денелерінен шығаратын балауызға негізделген, ал шершеңдердің ұялары сілекейлері арқылы өсімдік суын қағазға айналдыру қабілетіне байланысты. Ұялардың мөлшері зор өзгешеліктерді көрсетеді, ал ең үлкен шершең ұясының диаметрі және биіктігі өлшенген. Жаңа Зеландияда табылған, оны неміс шершеңі салған болуы мүмкін. Термиттер бірнеше буынды қамтитын және ондаған жылдар бойы сақталатын күрделі ұялар салады. Термиттердің басқа түрлері ұяларын саңырауқұлақ өсіру үшін пайдаланады. Жапырақ кесетін құмырсқа 8 миллионға дейін жеке тұлғаны сыйдыра алатын күрделі ұя жасайды. Оның ұяларында көптеген камералар бар, ең маңыздысы – орманнан жиналған жапырақтарда саңырауқұлақ өсіретін бақша камералары. Бұл қосалқы ұялар хищниктер мен паразитерге қарсы сақтандыру үшін қолданылады; егер негізгі ұяға шабуыл жасалса, тірі қалған мүшелер қосалқы ұяға көше алады. Қара шершең (Parischnogaster alternata) сияқты басқа түрлер ұяларды кластерлерде салады, олардың орталық бөлігі ескі колониялардан тұрады және жас колониялармен қоршалған. Шығыс ағаш бал арасы (Xylocopa virginica) ерекшелігі – олардың ұяларын ағаштарда, бамбук сабақтарында, агава сабақтарында және басқа да ұқсас материалдарда салады, бірақ олардың ең жақсы таңдауы – қарағай немесе арша ағашы. Ұя қазғанда, олар туннельдер ішіндегі бөлімдерді жасау үшін қабырғадан сығырылған ағаш қырларын пайдаланады. Ұялар көбінесе дөңгелек болып келеді және әрқайсысында бірнеше тармақтары бар 1-4 туннельден тұрады. Бұл материалдар көбінесе адамдар үшін құрылыста пайдалы болғандықтан, X. virginica-ның ұя салу әрекеті адам жасаған құрылыстарда ағаштың әлсіреуіне себеп болуы мүмкін.
Some species of frog build nests ranging from simple to modest complexity. Bees and hornets often seek out natural cavities in which to construct their nests, also known as hives, in which they store food and raise their young. Other species of bee and some wasps dig holes in the ground or chew through wood. Bee nests are founded upon the wax the secrete from their bodies, while those of wasps are dependent on their ability to turn plant water into paper using their saliva. Nest sizes vary dramatically and the largest wasp nest on record measured in diameter and was tall. Found in New Zealand, it was likely built by the German wasp. Termites build elaborate nests that span multiple generations and may last decades. Other termite species use their nests to farm fungi. The leaf cutter ant builds a complex nest which can house 8 million individuals. Its nests feature numerous chambers, most notably garden chambers where they farm fungus on leaves they harvest from the forest. These satellite nests are used as an insurance against predators and parasites; if the original nest is attacked, surviving members can move the satellite nest. Other species such as the Black hover wasp, Parischnogaster alternata, construct nests in clusters with the central core composed of older colonies surrounded by younger colonies. The Eastern carpenter bee, Xylocopa virginica, is unique in that individuals of that species build their nests in wood, bamboo culms, agave stalks, and other similar materials, although their preferred nesting material is pine or cedar lumber. When digging the nests, they use the wood shavings scraped from the wall to create partitions within the tunnels. The nests are usually round and have about 1 4 tunnels, each with multiple branches. Because these materials are often useful for humans in construction, X. virgininica's nesting behavior presents the disadvantage of weakening wood in manmade structures.
Басқа түрлерге әсері
Ұядағы биологиялық ресурстардың көп болуы көптеген мамандандырылған жыртқыштардың пайда болуына әкелді. Аардварк және құмырсқа жегіштер термит пен құмырсқа ұяларын жеу үшін ұзын тілдерін пайдаланады. Бал араны жейтін бүркіт сияқты құстар, сондай-ақ тропикалық шершенең де нысаналайтын, құсқұстар мен ара ұяларына маманданған. Ұя ішінде қалдықтармен қоректенуден бастап міндетті паразиттерге дейінгі симбиоз кең таралған. Тек құмырсқа ұялары ғана алты класс мүкістелілерге жататын симбиоттарды қамтиды, олардың ішінде тек қоңыздан 35 отбасы бар. Су құстың қонысын "хол" немесе "диван" деп атайды. Фазанның ұясы "ниде" деп аталады. Қоянның ұясы "форма" деп аталады. Батпақ тышқаны мен үйірмелі құйрықтың ұясы "дрей" деп аталады. Құсқұстың ұясы "веспиарий" деп аталады.
The abundance of biological resources within the nest has led to a number of specialized predators. The aardvark and the ant eater use long tongues to prey upon termite and ant nests. Birds such as the honey buzzard specialize on wasp and bee nests, a resource also targeted by the tropical hornet. Symbiosis, ranging from feeding on waste to obligate parasitism, is common within the nest. Ant nests alone support symbiotes spanning six classes of arthropods which includes 35 families just from the beetles. An otter's den is called a holt or a couch. A pheasant's nest is called a nide. A rabbit's nest is called a form. A squirrel's or ringtail possum's nest is called a drey. A wasp's nest is called a vespiary.