Кіріспе

Сыртқы қабат жағу техникасы – бояу құралын (бояу, сыя, лак және т.б.) ауа арқылы бетке шашырату арқылы қолданылатын техника. Ең көп таралған түрлері бояу бөлшектерін ұсақтап, бағыттау үшін қысылған газды – әдетте ауаны – пайдаланады. Спрей тапаншалары аэрографтардан дамыды, және олардың айырмашылығы көбінесе олардың мөлшерімен және шашырату үлгісінің өлшемімен анықталады. Аэрографтар қолмен ұсталады және фотосуреттерді өңдеу, шеге бояу немесе бейнелеу өнері сияқты ұсақ жұмыстар үшін қылқаламның орнына қолданылады. Ауамен шашырату әдетте ірі жабдықтарды қолдануды қамтиды. Ол көбінесе үлкен беттерді тегіс жабу үшін қолданылады. Спрей тапаншалары автоматты түрде де, қолмен де жұмыс істей алады және әртүрлі шашырату үлгілерін жасау үшін ауыстырылатын саптамалары болады. Бір түсті аэрозольдік бояу баллондары портативті және сақтауға ыңғайлы.

Тарих

Қысылған ауамен бояуды бүркудің пайда болуы 1880 жылдардың басында Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолында қолданылуымен байланысты. 1887 жылы Чикагодағы Маршалл Филдс дүкенінің техникалық қызмет көрсету жетекшісі Джозеф Бинкс дүкеннің жертөле қабырғаларына ақ бояу жағу үшін қолмен сорылатын суық сумен бояу бүрку машинасын ойлап тапты. 1893 жылы Чикагодағы Дүниежүзілік Колумбия көрмесінің сәндік директоры Фрэнсис Дэвис Миллет Бинкстің және оның бояу бүрку жүйесін пайдаланып, көрменің ғимараттарына май мен ақ қорғасын қоспасынан тұратын ақ бояуды жақты, бұл дәстүрлі щеткамен бояуға қарағанда әлдеқайда аз уақыт алды және оны «Ақ қала» деп аталатын орынға айналдырды. Дымқыл саптамалардың пішіндері мен өлшемдерінің кең ауқымы бояудың тұтқырлығын өзгертуге мүмкіндік береді. Дымқылды таңдау кезінде жұмыс дайындамасының пішіні, қажетті бояу тұтқырлығы және үлгісі маңызды факторлар болып табылады. Ең көп қолданылатын үш дымқыл – толық конус, қуыс конус және тегіс ағын. Ауамен бояуды бүркудің екі түрі бар. Қолмен орындалатын әдісте, тәжірибелі оператор ауа тапаншасын нысаннан шамамен ұстап, бетімен алға-артқа жылжытады, әрбір қозғалыс алдыңғысымен жабысып, үздіксіз жабын қамтамасыз етеді. Автоматты процесте тапанша басы монтаждау блогына бекітіліп, бояу ағынын сол позициядан шығарады. Боялатын нысан әдетте роликтерге немесе айналмалы үстелге орналастырылады, бұл барлық жақтарының тең жабылуын қамтамасыз етеді.

Жоғары көлемді төмен қысым

Жоғары көлемді төмен қысымды (ЖЖҚТ) технологиясы, ауаны жеткізу үшін компрессор қолданатын дәстүрлі бүрку тапаншасына ұқсас, бірақ тапаншаның өзі төмен қысымды (ТҚ) талап етеді. Бояуды аэрозольге айналдырып, жылжыту үшін ауаның жоғары көлемі (ЖК) қолданылады, бұл ауа қысымын төмендетеді. Нәтижесінде, бояудың үлкен бөлігі мақсатты бетке жетеді, ал артық бүрку, материалдардың жұмсалуы және қоршаған ортаның ластануы азаяды. ЖЖҚТ тапаншасы үшін, дәстүрлі компрессордан ауа қысымын төмендету үшін реттегіш жиі қажет болады. Балама ретінде, турбиналық құрылғыны (көбінесе кері орнатылған вакуумдық сорғыш двигателінен құралған) ауа желісіне қатысты компрессорсыз ауаны жылжыту үшін пайдалануға болады. Шамамен, жабынның үштен екі бөлігі бетке, ал үштен бірі ауаға шашырайды. Шын ЖЖҚТ тапаншалары 8–20 cfm (13.6–34 м³/сағ) ауа қолданады, сондықтан өндірістік компрессордың белгілі бір шығыны болуы керек. ЖЖҚТ бүрку жүйелері автомобиль, декоративтік, теңіз, архитектуралық жабын, жиһаз өңдеу, декорациялық сурет салу және косметика өнеркәсіптерінде қолданылады.

Төмен көлем, төмен қысым

HVLP сияқты, төмен көлемді төмен қысымды (LVLP) бүрку тапаншалары да төмен қысымда (LP) жұмыс істейді, бірақ олар дәстүрлі және HVLP жабдықтарымен салыстырғанда ауаның аз көлемін (LV) қолданады. Бұл – бүрку тапаншаларының ауысу тиімділігін (жабынның мақсатты бетке түсетін мөлшері) арттыру және қысылған ауаның қолданылуын азайтуға бағытталған тағы бір күш-жігер.

Айналмалы қоңырау

Бұл әдіспен бояу айналмалы металл дискімен ("қоңырау") ауаға шашыратылады. Металл дискі жабын бөлшектеріне электр зарядын да береді.

Электр желдеткіш

Қолмен ұсталатын бояу шашыратқыштардың түрлі нұсқалары бар, олар бояуды ауамен араластырады немесе бояуды ұсақ тамшыларға айналдырып, сосын оларды форсунка арқылы жылдам шығарады.

Ыстық спрей

Толық денелі бояуды 60-80 °C-қа дейін қыздыру арқылы қалың қабат түсіруге болады. Алғашқыда бояу айналмалы түрде қолданылды, бірақ бұл бояудың қоюлануына себеп болғандықтан, жүйе тікелей желіде қыздыруға өзгертілді. Кері секіруді азайту үшін Airless және электростатикалық Airless технологияларын қолданып, ыстық сырқату да пайдаланылды. Екі компонентті материалдар әдетте ұңғылы жүйелерге дейін екі сорғыны қолдана отырып, алдын ала араластырылды.

Ауамен қамтамасыз етілетін ауасыз бүркіткіш

Бұл жабдық қаптаманы атомизациялау үшін ауа және сұйықтық қысымын пайдаланады. Бұл жабдық жоғары тиімділік пен жылдамдықпен бояуға мүмкіндік береді және көбінесе зауыттардағы бояу цехтарында тік сызықты бояуға қолданылады. Сұйықтық қысымын ауасыз сорғы жасап, ауамен бүркітілетін тапаншаға қарағанда ауыр материалдарды шашыруға мүмкіндік береді. Қысылған ауа стандартты тапаншаға ұқсас ауа саптамасы (кейде ауа басшасы деп те аталады) арқылы шашыруға енгізіледі. Қысылған ауаның қосылуы атомизацияның сапасын жақсартады. Сонымен қатар, қарапайым ауасыз тапаншадан өзгеше, АА тапаншасы спрейдің пішінін – желпіштеуден дөңгелекке дейін өзгертуге мүмкіндік береді. Кейбір электрлік ауасыз шашыратқыштар (Wagner және Graco) портативтілік маңызды жағдайларда ауамен көмектесетін ауасыз тапаншаны пайдалануға арналған компрессормен жабдықталған.

Автоматтандырылған сызықтық бүрку жүйелері

Ағаш өнімдерін жаппай өндіретін өндірушілер автоматтандырылған сырлау жүйелерін пайдаланады, бұл оларға материалдарды өте жоғары жылдамдықпен, минималді персоналмен бояуға мүмкіндік береді. Автоматтандырылған сырлау жүйелері әдетте бояуды үнемдейтін және өнімге жағылмаған бояуды қайта пайдаланатын жүйемен жабдықталған. Көбінесе сызықтық сырлау жүйелері конвейер таспасымен жазық түрінде жылжытылатын және автоматтандырылған сырлау тапаншалары орналасқан сызықтық жүйеге берілетін өнімдер үшін қолданылады. Материал тапаншалардың тікелей астында болғанда, тапаншалар материалды бояуды бастайды. Материалдар әдетте ені тар, мысалы, терезе жақтаулары, ағаш қалыптары, плинтус, есік қаптамасы, жиһаз бөліктері және қарапайым дизайны бар кез келген материалдардан тұрады. Бұл машиналар көбінесе морай, тығыздағыш және лак жағу үшін қолданылады. Олар сулы немесе еріткішті бояуларды қолдана алады. Соңғы жылдары ультракүлгін сәулелермен кептірілетін бояулар профильдік өңдеуде кеңінен қолданылады, және осы типтегі бояуға арналған машиналар да бар.

Автоматтандырылған жазық сызықты бүрку жүйелері

Жаппай өндірілген материал конвейерлік белбеуге тиеледі, онда ол осы жазық сызықты машиналардың біріне жіберіледі. Жазық сызықты машиналар қалыңдығы аз және пішіні күрделі емес материалды бояу үшін арнайы жасалған, мысалы, ас үй шкафының есігі немесе шумақтың алдыңғы жағы. Материалдың үстіне бояу шашырату тапаншалары орналастырылған, ал тапаншалар материалдың барлық ойықтарына тию үшін қозғалады. Тапаншаларды циклмен, шеңбермен немесе бояуды материалға тегіс жағу үшін алға-артқа қозғалысқа келтіруге болады. Жазық сызықты жүйелер көбінесе үлкен болады және есіктерді, ас үй шкафтарын, сондай-ақ басқа да пластик немесе ағаш өнімдерін бояуға қолданылады.

Спрейлеу кабинасы

Спрей кабинеті – қысымы бақыланатын жабық кеңістік, бастапқыда автокөліктерді бояу үшін қолданылатын. Оның тиімді дизайны бояуды тиімді жағуға, ластануды азайтуға және дайын өнімнің сапасын арттыруға көмектеседі. Осы кеңістіктерде жұмыс жағдайларын (температура, ауа ағыны және ылғалдылық) қалыпқа келтіру үшін электр моторларымен жұмыс істейтін механикалық желдеткіштерден және бояуды жылдам кептіру үшін ауаны қыздыратын құрылғылардан тұратын желдету жүйесі орнатылған. Уытты еріткіштер мен бояу бөлшектері ауаның ластануын азайту мақсатында сүзгіленген және тазартылғаннан кейін сыртқа шығарылады. Өрт пен шаң жарылысын алдын алу да маңызды міндеттердің бірі. Ауадан артық шашыраған бояуды жоюға және төменгі ағынды тиімді пайдалануға көмектесу үшін сумен жуылатын бояу шашырату кабиналарында бояудың жабысқақтығын азайтатын химиялық заттар қолданылады. Суретшілер де спрей бояуларды (автомобильдік бояулар қоса алғанда) тиімді және қауіпсіз пайдалану үшін спрей кабинетін пайдалана алады. Олар автокөлік жөндейтін шеберханалардан орын мен уақыт жалдап алуға немесе мектептермен немесе суретшілер кооперативтерімен бірлесіп өздерінің жабдықталуын құруға мүмкіндік алады.

Қауіпсіздік

Спрей бояу адамның тыныс алу, жүйке және қан айналымы жүйесіне әсер ететін денсаулыққа қауіп төндіреді. Сол сияқты, қолға бояудың іздері мен қалдықтарын тазарту үшін еріткіштерді қолдану теріге тітіркену тудыруы немесе одан да қауіпті мәселелерге әкелуі мүмкін, өйткені олардың көпшілігі канцерогенді немесе нейротоксикалық. Бояу мен жұқартқыш сияқты заттардың құрамында денсаулыққа зиянды, тіпті өлімге әкелуі мүмкін қоспалар бар. Бояу жұмыстарын жүргізуге жауапты персоналды кәсіби оқыту орталығы немесе өнімді жеткізуші арқылы тиісті оқытудан өткізу маңызды. Зиянды химиялық заттармен ластанған қалдықтар мен материалдарды жоюмен байланысты да қауіптер бар. Әртүрлі өнімдерге арналған залалсыздандыру шаралары мен қауіпсіздік туралы мәліметтер парақтары маңызды. Қауіпсіздікті арттыру үшін:

Жеке қорғаныш құралдарын (ЖҚҚ) пайдалану: Спрей бояу материалдарын қолданғанда, әсіресе теріге қорғаныс беретін ЖҚҚ міндетті түрде қолданылуы керек. Қажетті ЖҚҚ-ға капотты жамылғы, көзді қорғайтын көзілдірік, жартылай маскалы респиратор және бір рет қолданылатын нитрилдік қолғаптар жатады. Жеке қорғаныш құралдарының ең маңыздысы – тыныс алу органдарын қорғайтын құрал (РҚҚ). Дегенмен, қарапайым РҚҚ адам тінінде изоцианаттардың зиянды әсерінен жеткілікті қорғаныш бермейді. Изоцианаттарды қамтитын бояу өнімдерін қолданғанда, 20 немесе одан жоғары APF (белгіленген қорғау факторы) бар, ауамен жабдықталған РҚҚ кию керек. Ауамен жабдықталған тыныс алу құралдарын пайдалануға ерекше назар аудару қажет, өйткені олар қолданушыға таза ауа береді. Қолданылған кезде, ауамен жабдықтаудың ластануын болдырмау үшін шаралар қабылдануы керек, себебі сіңіру клапаны бүркіп шашыру аймағынан тысқары орналастырылмаса, зиянды заттардың ену қаупі бар. Денсаулықты бақылау: Изоцианаттарға ұшыраудан туындайтын аурулардың алдын алу үшін денсаулық сақтау органдары, изоцианаттарды қамтитын спрей бояуларын қолданатын адамдардың жұмыс сменасынан кейін, кем дегенде жылына бір рет несеп сынағы тапсыруын ұсынады, ал жұмыстың алғашқы айларында жиірек тексеру ұсынылады. Несеп сынағында зиянды химиялық заттармен байланысты аурудың болуын емес, белгілі бір деңгейдегі әсер етуді анықтауға болады. Дұрыс сақтау: Бояулар мен жұқартқыштар өрт қаупін тудыратындықтан, оларды қолданған кезде ғана емес, басқа жағдайларда да сақтауға ерекше көңіл бөлу керек. Бояуларды сақтағанда өрт қауіпсіздігі де ескерілуі тиіс. АҚШ-тағы Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы (OSHA) тұтанатын материалдарды дұрыс сақтау бойынша нұсқаулар береді. Спрей бояуларында қолданылатын көптеген өнімдер тұтанатындықтан, от қаупі соплодан 15 см қашықтықта болуы мүмкін. Сондықтан, тұтану көздері қауіпсіз қашықтықта орналасуы керек. Сонымен қатар, бояудың ұсақ бөлшектері ауаға тарағанда шаң жарылысының қаупі бар. Дұрыс есепке алу: Қауіпті басқарудың негізгі принциптерінің бірі – спрей бояу өнімдерін қолданатын персоналдың медициналық жазбаларын жаңартып отыру. Биологиялық бақылау нәтижелері туралы құпия деректер тиісінше сақталуы керек. Сондай-ақ, сынақтардың кестесі мен нәтижелері туралы жазбалар сақталуы керек. Жүйелі түрде жүргізілетін маңызды сынақтарға ауа сапасын тексеру, қысым және электр жүйелерін тексеру, сондай-ақ компрессор резервуарларындағы ауа сүзгілерін тексеру жатады.

Басқа қолданбалар

Спрей бояудың бір қолданысы – граффити. Арзан және ыңғайлы аэрозольді бояулардың пайда болуы осы өнер түріне үлкен пайда келтірді, ол бүкіл әлемге тарады. Спрей бояу бейнелеу өнерінде де қолданылған. Жюль Олицкий, Дэн Кристенсен, Питер Реджинато, сэр Энтони Каро және Жан Мишель Баскиат сурет салу және мүсін жасауда аэрографты пайдаланған.

Спреймен бояу ресурстары

"Бейне бүркіткіш қалай сатып алуға болады және оны пайдалы етуге болады". Popular Science, 1966 жылдың қыркүйегі, 160–163 беттер, үй бояуларына арналған бейне бүркіткіштер туралы мақала. "Барлық беттерде спрей бояуының кебуіне қанша уақыт керек?". Paint Hack, 2022 жылдың қыркүйегі, спрей бояуының кебу уақыты туралы мақала.