Кіріспе
Моторлы қайықтың түрі. Гидроплан (немесе гидро, немесе күн күркірегі) – жоғары жылдамдықты моторлы қайық, оның корпусының пішіні жылдамдық кезінде қайықтың салмағын қарапайым жүзуге емес, жоғары жылдамдықты күштерге тіреуге мүмкіндік береді. Гидропландардың ерекшелігі – олар суды көтерілу үшін ғана емес, сонымен қатар қозғалыс пен басқару үшін де пайдаланады: жоғары жылдамдықпен қозғалғанда су қайықтың корпусының түбімен төмен қарай итеріледі. Осының нәтижесінде су тең және кері күшпен жоғары қарай итеріледі, бұл қайықтың корпусының басым бөлігін судан көтереді. Бұл процесс, су бетінде жүзеге асады және «фойлинг» деп аталады.
A hydroplane (or hydro, or thunderboat) is a fast motorboat, where the hull shape is such that at speed, the weight of the boat is supported by planing forces, rather than simple buoyancy. A key aspect of hydroplanes is that they use the water they are on for lift rather than buoyancy, as well as for propulsion and steering: when travelling at high speed water is forced downwards by the bottom of the boat's hull. The water therefore exerts an equal and opposite force upwards, lifting the vast majority of the hull out of the water. This process, happening at the surface of the water, is known as 'foiling'.
Су ұшағының құрылысы
1920-ші жылдардың алғашқы үлгілері көбінесе әуесқойлармен жасалған, олар сол кезде қол жетімді ең жеңіл материалдарды пайдаланған – еденге жабыстырылған ағаш тақталар немесе фанера, фанералық қаптамалар және лакталған кенептен жасалған палубалар. Көбінесе олардың ұзындығы шамалы болатын, корпусы сатылы болған. Қайық корпусының астына ауа жіберіп, су көпіршіктерінде жүзуге мүмкіндік беру үшін саты қолданылған. «Жоспарлау» принципі толыққанды түсініксіз болды. Сондықтан корпустардың түбі жазық, ал алдыңғы бөлігі жоғары иілген, ал саты артқы бөлігінен 2/3 бөлігінде орналасқан. 100 ат күші бар қозғалтқыштың өзі қайықтың алдыңғы бөлігін суға батпауына жеткілікті болды. Ирландияда осы спортты Ирландия Моторлық Яхта Клубы басқарды, оның базасы Атлон қаласының жанындағы Луг Ри Яхта Клубында орналасқан. Алғашқы үлгілердің бірін 1935 жылғы мамыр айында шыққан Popular Mechanics журналында көруге болады. «Судың бір минуттық қызықты шығарылымдары» Лерой Ф. Малроуз аға (LeRoy F. Malrose Sr.) жасаған No Vac туралы айтады, ол Фред В. МакКвигг (қаламды аты) есімді автор болатын. Малроуз сол кезде Чикагода орналасқан Popular Mechanics журналының жетекші дизайн-суретшісі болды. No Vac үлгісін жасау және құрастыру 1933 жылы басталды, ол кезде Малроуз әуе қанатты корпустың пішінін ойлап тапты, ол сол кездегі дәстүрлі «V» пішіндес қайық корпусынан гөрі әлдеқайда аз қарсылық тудырды. 1933 жылдың маусым айында No Vac кәсіби жарыс жүргізушісі Джимми Роджерс бақылауымен сынақтан өтті. Сол күні No Vac сыртқы қозғалтқышпен жабдықталған қайықтың су үстіндегі жылдамдық бойынша жаңа әлемдік рекордты орнатты. Көптеген гидропландардың негізгі корпустық дизайны 1950 жылдан бері көбінесе өзгермеген: алдыңғы жағында екі спонсон, әрқайсысы корпустың басында; кең бастан кейін, жүргізуші, қозғалтқыш және рульдік жабдықтар орналасқан тар, көбінесе тіктөртбұрышты бөлім. Кеменің артқы бөлігі винттің төменгі жартысымен суда ұсталады, ол әрқашан жартылай суға батырылған күйде жұмыс істеуге арналған. Мақсат – қайықтың сумен жанасуын мүмкіндігінше азайту, өйткені су ауадан гөрі тығыз, сондықтан көлікке үлкен қарсылық етеді. Негізінен, қайық су арқылы емес, су бетінен «ұшады». Үш нүктелі конструкция енгізілгеннен бері түбегейлі жаңа дизайнға жасалған жалғыз маңызды әрекет Canard деп аталды. Ол ендік қасиеттерін кері бұрып, тек бір нүктеде суға тиетін өте тар басты және артқы жағында екі кішкентай жақтау спонсондарын жасады. Ертедегі гидропландардың көпшілігі біркелкі иілген бастар мен спонсондардан басқа түзу сызықтар мен жалпақ беттерден тұрды. Иілген бас ақырында «шанышқы бас» деп аталатын конструкциямен ауыстырылды, онда спонсондардың алдыңғы бірнеше футы арасында кеңістік қалдырылған. Сонымен қатар, орталық тік құйрық (көптеген қазіргі ұшақтардағыдай) бірте-бірте екі жақтағы тік құйрықтармен қолдау көрсетілетін көлденең стабилизатормен ауыстырылды. Кейіннен гидродинамиканы жақсарту маңызды болғандықтан, негізгі корпустың түбі ең жақсы көтерілуді қамтамасыз ету үшін жұмсақ қисықтармен жабдықталды.
The basic hull design of most hydroplanes has remained relatively unchanged since the 1950s: two sponsons in front, one on each side of the bow; behind the wide bow, is a narrower, mostly rectangular section housing the driver, engine, and steering equipment. The aft part of the vessel is supported in the water by the lower half of the propeller, which is designed to operate semi submerged at all times. The goal is to keep as little of the boat in contact with the water as possible, as water is much denser than air, exerting more drag on the vehicle. Essentially the boat 'flies' over the surface of the water rather than actually traveling through it. One of the few significant attempts at a radically different design since the three point propriding design was introduced was referred to as Canard. It reversed the width properties, having a very narrow bow that only touched the water in one place, and two small outrigger sponsons in the back. Early hydroplanes had mostly straight lines and flat surfaces aside from the uniformly curved bow and sponsons. The curved bow was eventually replaced by what is known as a pickle fork bow, where a space is left between the front few feet of the sponsons. Also, the centered single, vertical tail (similar to the ones on most modern airplanes) was gradually replaced by a horizontal stabilizer supported by vertical tails on either side of the boat. Later, as fine tuning the hydrodynamics became more important, the bottoms of the main hull have subtle curves to give the best lift.
Гидроұшақ қозғалтқыштары
Әуе өнеркәсібі қайықтар үшін қозғалтқыштардың басты көзі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтарда олар екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің ішкі жану ұшақ қозғалтқыштарын пайдаланды, көбінесе Rolls Royce Merlin немесе Griffon, немесе Allison V 1710, барлығы сұйық салқындатылатын V 12 қозғалтқыштары. Осы қозғалтқыштардың күркіреген шуы гидропландарға «көкпар қайықтары» немесе «динозавр қайықтары» деген лақап аттарын әкелді. Тед Джонс жобалаған Slo Mo Shun IV гидропланы, үш тіреуішті және Allison қозғалтқышымен жабдықталған, 1950 жылдың 26 маусымында Сиэтл қаласының Вашингтон штатындағы Sand Point көлінде су жылдамдығы бойынша рекорд (сағатта 160.323 миль) орнатты, бұл бұрынғы (он жылдан астам) рекордты бұзды. 1955 және 1964 жылдар аралығында Дональд Кэмпбелл реактивтік гидроплан Bluebird-та жеті әлемдік су жылдамдығы бойынша рекордтарды орнатты. 1980 жылдан бастап олар Вьетнам соғысы кезеңінің тікұшақтарынан турбовалды қозғалтқыштарды жиі пайдалана бастады (1973-1974 жылдары U 95 гидропланы технологияны сынау үшін жарыстарда турбиналық қозғалтқыштарды қолданды). Ең көп қолданылатын турбина – Lycoming T55, ол CH 47 Chinook тікұшағында қолданылады. Автомобиль қозғалтқыштарын пайдалануға кейде тырысылып бақты, бірақ олар көбінесе бәсекеге төтеп бере алмады. «Шектелген» кластағы ішкі гидроплан жарыстары Inboard Powerboat Circuit деген атпен ұйымдастырылады. Бұл кластар автомобильдік қуатты, сондай-ақ екі тактілі қуатты пайдаланады. Сәуірден қазанға дейін ел бойынша жарыстар өтеді. Көптеген Unlimited жүргізушілері «шешілген» кластарда мансаптарын бастады. 1977 жылға дейін су жылдамдығы бойынша барлық ресми рекордты америкалық, британдық, ирланд немесе канадалықтар орнатқан. 20 қарашада австралиялық Кен Уорби өзінің Spirit of Australia қайығымен, тек Westinghouse J34 турбореактивті қозғалтқышының реактивтік күшімен Ли Тейлордың рекордын еңсерді. Өзінің ауласында қайықты салған Уорби, бұл жарнаманы пайдаланып Spirit қайығын жақсарту үшін демеушілерді тапты. 1978 жылдың 8 қазанында Уорби Австралиядағы Blowering Dam-ға сапар шегіп, орташа жылдамдығымен екі маңызды шекті бұзды. 2018 жылдың қазіргі күніне дейін Уорбидің рекорды күшінде, және оны бұзуға тек екі ресми әрекет жасалды.
As of 2018, Warby's record still stands, and there have only been two official attempts to break it.