Аргентинаның Санта-Крус провинциясы: Патагониядағы ең үлкен, сирек қоныстанған аймақ. Теуэльче тайпаларының тарихы, географиясы және құрылуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргентина провинциясы
Province of Argentina
Санта-Крус провинциясы (lang es, ˈsanta ˈkɾus, "Киелі крест") – Аргентинаның провинциясы, елдің оңтүстік бөлігінде, Патагонияда орналасқан. Ол солтүстікте Чубут провинциясымен, батыста және оңтүстікте Чилимен, ал шығысында Атлант мұхитының жағалауымен шектеседі. Санта-Крус – елдің екінші ірі провинциясы (Бюенос-Айрес провинциясынан кейін) және материктік Аргентинаның ең сирек қоныстанған провинциясы. Провинцияның түпкі тұрғындары – техуэльцтер, олар 16 ғасырдан бастап еуропалықтардың зерттеулеріне қарамастан, 19 ғасырдың соңына дейін тәуелсіздіктерін сақтап келді. 1870 жылдардағы "Шөлді жаулаудан" кейін, бұл аймақ Санта-Крус территориясы ретінде ұйымдастырылды, оның аты бастапқы астанасы Пуэрто-Санта-Крус есімімен байланысты. 1888 жылы астана Рио-Гальегосқа көшірілді және содан бері сол жерде орналасқан. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында алтын асығысы кезінде Еуропаның әртүрлі елдерінен иммигранттар осы территорияға келді. Санта-Крус 1957 жылы Аргентинаның провинциясы мәртебесін алды.
Santa Cruz Province (lang es, ˈsanta ˈkɾus, "Holy Cross") is a province of Argentina, located in the southern part of the country, in Patagonia. It borders Chubut Province to the north, and Chile to the west and south, with an Atlantic coast on its east. Santa Cruz is the second largest province of the country (after Buenos Aires Province), and the least densely populated in mainland Argentina. The indigenous people of the province are the Tehuelches, who despite European exploration from the 16th century onwards, retained independence until the late 19th century. Soon after the Conquest of the Desert in the 1870s, the area was organised as the Territory of Santa Cruz, named after its original capital in Puerto Santa Cruz. The capital moved to Rio Gallegos in 1888 and has remained there ever since. Immigrants from various European countries came to the territory in the late 19th and early 20th century during a gold rush. Santa Cruz became a province of Argentina in 1957.
Тарих
Бұл жерлерді испан отарлауынан бұрын техуелхтер мекендеген. 1520 жылы Фердинанд Магеллан қазіргі Сан-Жулиан шығанағына келді. 15 жылдан кейін Мартин де Алкасаба Чико өзенінің маңындағы аймақты зерттеді, оны Галлегос өзені деп атады. Британдық каперлердің шабуылдарынан және 1578 жылы Фрэнсис Дрейктің сапарынан кейін испандықтар Педро Сармиенто де Гамбоаны Магеллан бұғазын бекітуге және картаға түсіруге, сондай-ақ Тынық мұхитындағы испандық бекеттерге қол жеткізуді болдырмау үшін жіберді. 18 ғасырдың ортасында иезуиттер бұл аймаққа келіп, бірнеше миссия құрды. 1776 жылы Рио-де-ла-Платаның вице-корольдігі құрылғанда, аймақ Буэнос-Айрес билігіне бағынды. Антонио де Биедма қазіргі Пуэрто-Десадоның жанында және Пуэрто-Сан-Жулианнан алыс емес жерде Флоридабланкада Нуэва-Колонияны құрды, бірақ екеуі де кейін вице-король Вертиз тарапынан жабылды. 1825 және 1836 жылдар аралығында аймақтарды зерттеу сериясы болды, соның ішінде 1834 жылы Чарльз Дарвиннің сапары. 1860 жылы командир Луис Пьедрабуэна Пуэрто-Десадоның сағасындағы Исла-Павон аралында база құрды. 1878 жылы Патагония үкіметі құрылды, астанасы Виедма болды, бірақ алты жылдан кейін ол кішігірім бірліктерге бөлінді, оның аумағы Санта-Круздың Ұлттық үкіметі деп жарияланды, астанасы Санта-Круз қаласы болды. 1901 жылы астана қазіргі орналасқан жеріне, Рио-Гальегос қаласына көшірілді. 20 ғасырдың басында Еуропадан көптеген иммигранттар келді, олардың көп бөлігін испандықтар, немістер, британдықтар және славяндар құрады. Олар негізінен Бірінші дүниежүзілік соғыстың күшейіп келе жатқан қақтығыстарынан қашып, аймақтың жүн өнеркәсібіне қызығушылық танытты. Соғыс басталғанда экспорт күрт төмендеді, бұл Санта-Крузға ауыр экономикалық дағдарыс әкелді. Испан иммигранттары әкелген прогрессивизм идеялары Санта-Крустың қиын жағдайында, көбінесе адамдық емес жағдайда жұмыс істейтін жұмысшылар арасында тарады, олар 1922 жылы ереуілге шықты. Үкімет ереуілді қаталдықпен бастырып таратты, нәтижесінде "Трагикалық Патагония" оқиғасы болды, ондаған ереуілшілер қаза табады. 1944 жылы Комодоро Ривадавия әскери аймағы құрылды, ол Санта-Круздың Ұлттық үкіметінің солтүстік бөлігін және Чубут провинциясының оңтүстік бөлігін қамтыды. Бұл құқық 1955 жылы шаралардың жойылуына дейін сақталды. Санта-Круз территориясы 1957 жылы провинция мәртебесіне ие болды. 1973 жылы Санта-Круз сайлаушылары перонист Хорхе Чеперникті сайлады. Еңбек құқықтарын қорғаушы губернатор Чеперник кинорежиссер Освальдо Байермен бірге 1922 жылғы қой шаруашылығындағы ереуіл туралы "Патагониядағы бүлік" ("La Patagonia Rebelde") деректі фильмін жасады. Осы үшін губернатор Чеперник 1976 жылғы наурыздағы төңкерістен кейін түрмеге қамалды. 1983 жылы Аргентинада демократия қайта орнатылды, Санта-Круздың сайланған лауазымдарына жаңа, көбінесе жас басшылар келді, олардың ішінде сол жылы Рио-Гальегос қалалық кеңесіне сайланған Нестор Киршнер есімді танымал жергілікті заңгер болды. 1987 жылы мэр және 1991 жылы губернатор болып сайланған Киршнер 1993 жылы мемлекеттік мұнай компаниясы YPF жекешелендірілгеннен кейін провинциясы үшін 535 миллион АҚШ долларын төлеуді келіссөздер арқылы іске қосты. Қаржыны ұқыпты басқарғаны үшін мақтаған Киршнер 2003 жылдың сәуірінде Карлос Менемнің екінші турдан бас тартқаннан кейін Аргентина президенті болып сайланды. Төрт жыл бойы 42 пайыздық өсімге қол жеткізген президент (Аргентина экономикасының 1880 жылдан бергі ең жақсы көрсеткіші) президенттік кезеңінде қоғамдық жұмыстарға рекордтық қаржы жұмсады (әсіресе Аргентина президенттері үшін дәстүрлі болғандай, өз провинциясында). Провинцияда Чилимен Оңтүстік Патагония мұзды даласында шекаралық дау бар. 1898 жылы шекара анықталды және 1902 жылы Анды төрелік шешімі кезінде наразылық білдірілмеді, ол қазіргі провинция аумағындағы шекараның көп бөлігін анықтады. Аргентинадан Франсиско Паскасио Морено және Чилиден Диего Баррос Арана есімді екі сарапшы Фиц Рой тауы мен Серро Даудет арасындағы шекара туралы келісті. Алайда, Аргентина кейіннен шекараны күдікпен қарастыра бастады, бұл екі ел арасындағы дауға себеп болды. 1998 жылы шекараны қайта сызу туралы келісімге қол қойылды, бірақ Фиц Рой тауы мен Серро Мураллон арасындағы бөлік әлі де күтілуде, алайда Серро Мураллон мен Серро Даудет арасында жаңа шекара салынды. 20 ғасырда екі ел Дель-Десьерто көлі үшін де дауласты, ол 1994 жылы Аргентинаның пайдасына шешілді және 1965 жылы лейтенант Эрнан Мерино Корреа Аргентинаның қауіпсіздік күштерінен қаза тапқан кезде өршіп келді.
The Tehuelches inhabited these lands before the arrivals of the Spanish colonisation. In 1520 Ferdinand Magellan arrived to what is currently known as San Julián Bay. 15 years later Martín de Alcazaba explored the area near the Chico River, which he named Gallegos River. Because of the attacks of British privateers, and after the visit of Francis Drake in 1578, the Spaniards sent Pedro Sarmiento de Gamboa to fortify and map the Strait of Magellan and prevent access to Spanish posts in the Pacific. In the middle of the 18th century, the Jesuits settled in the area, establishing a few missions. When the Viceroyalty of the Río de la Plata was created in 1776, the region was set under the rule of Buenos Aires. Antonio de Biedma founded Nueva Colonia near present Puerto Deseado and Floridablanca not far from Puerto San Julián, both of them shut down later by Viceroy Vertíz. Between 1825 and 1836 there were a series of explorations of the regions, including that of Charles Darwin in 1834. In 1860 commander Luis Piedrabuena established a base on Isla Pavón in the estuary of Puerto Deseado. In 1878 the Government of Patagonia was created, with capital in Viedma, but six years later it was split into smaller entities, with the territory declared National Government of Santa Cruz, whose capital was the city of Santa Cruz. In 1901 the capital was moved to its current location at the city of Río Gallegos. At the beginning of the 20th century, a large European immigration began to arrive to the almost uninhabited zone; Spanish, Germans, British and Slavs were the most numerous among them. They came mainly to escape the growing conflicts of World War I, and were attracted by the wool industry of the area. The beginning of the war meant a sharp reduction in the amount of exports, bringing a serious economic crisis to Santa Cruz. The ideals of progressivism, brought by the Spanish immigrants, grew among the workers who, working in Santa Cruz's harsh environment under often sub human conditions, decided to strike in 1922. The strike was severely and harshly repressed by the government, culminating in the events of the Patagonia Trágica ("Tragic Patagonia"), the execution of dozens of strikers. In 1944, the Military zone of Comodoro Rivadavia was created, which encompassed the northern part of the National Government of Santa Cruz and the southern part of Chubut Province. This jurisdiction lasted until the abolition of the measures in 1955. The Territory of Santa Cruz acquired province status in 1957. In 1973, voters in Santa Cruz elected Jorge Cepernic, a Peronist. An advocate of labor rights, Gov. Cepernic worked with film maker Osvaldo Bayer to make La Patagonia Rebelde ('"Rebellion in Patagonia"), a documentary drama on the ill fated 1922 sheep ranch laborers' strike. For this, Gov. Cepernic was imprisoned following the March 1976 coup. The return to democracy in Argentina in 1983 brought new, mostly young leadership to Santa Cruz's elected posts, among them a well known local country lawyer named Néstor Kirchner, elected that year to the Río Gallegos City Council. Elected mayor in 1987 and governor in 1991, Kirchner helped negotiate a US$535 million payout for his province following the 1993 privatization of the state owned oil concern YPF. Earning plaudits for his careful administration of the funds, Kirchner was elected president of Argentina in April 2003, following the withdrawal of Carlos Menem from a runoff which Kirchner was projected to win handily. Presiding over four years of expansion totalling 42% (the best performance for the Argentine economy since the 1880s), Pres. Kirchner steered record spending into public works (particularly those in his province, as is customary for Argentine presidents). In the Province there is a border dispute with Chile in the Southern Patagonian Ice Field, in 1898 the border was defined and wasn't objected during the 1902 Arbitral award of the Andes which defined most of the border on the current Province territory. Both experts, Francisco Pascasio Moreno from Argentina and Diego Barros Arana from Chile agreed on the border between Mount Fitz Roy and Cerro Daudet. However the border started being questioned by Argentina later on which started the dispute between both countries. In 1998 a border redraw is agreed, being pending to this day the part between Mount Fitz Roy and Cerro Murallón, however a new border was drawn between Cerro Murallón and Cerro Daudet. On the 20th Century both countries had another dispute over the Del Desierto Lake which was resolved in favor of Argentina in 1994 and had its climax on 1965 when Lieutenant Hernán Merino Correa was killed by Argentine Gendarmerie.
Туризм
Санта-Крус аймағының ең көп танымал жері – Лос-Гласиарес ұлттық паркі және көптеген мұздықтар, олардың ішінде Перито-Морено мұздығы ең әйгілісі. Жақын орналасқан Эль-Калафатеде Буэнос-Айрес және Трелев аймақтарымен байланыстыратын әуежай бар. Эль-Калафатеден солтүстікке қарай 200 шақырымдай жерде Серро-Торре және Фиц-Рой тауларының етегінде Эль-Шалтен ауылы орналасқан. Әлі толық дамымаған Эль-Шалтен түрлі жаяу жолдарға арналған орталық болып табылады, соның ішінде Виедма мұздығында серуендеуге мүмкіндік бар. Эль-Шалтеннен солтүстікке қарай 600 шақырым жерде, Ruta 40 топырақ жолымен, Перито-Морено қаласының жанындағы Cueva de las Manos үңгіріне келген аз ғана туристер Пинтурас өзені маңындағы үңгірлердегі тарихи қабырға суреттерін көре алады. Лос-Гласиарестен солтүстікке орналасқан Перито-Морено ұлттық паркі мен оның көлдеріне сирек барады. Жаяу жүруден басқа, аймақтың батыс жағында спорттық балық аулау, рафтинг және альпинизм сияқты спорт түрлері де танымал. Шығыс жағынан, Ұлттық 3-жол Атлант мұхитының жағалауымен өтеді, бұл жолмен автобустар жағалаудағы қалаларды байланыстырады және жолаушыларды Оңтүстікке – Отты Жерге, Солтүстікке – Чубут провинциясына және Буэнос-Айреске жеткізеді. Ең көп танылған орындар – Рио-Галлегос қаласы, Боскес Петрификадос ұлттық монументі – тас ағаштар орманы және Пуэрто-Сан-Жулианның жанындағы Лагуна-дель-Карбон ойпаты.
Santa Cruz's most visited destination is Los Glaciares National Park and a number of glaciers of which the Perito Moreno Glacier is the most famous. Nearby El Calafate has an airport that connects the area with Buenos Aires and Trelew. Some 200 kilometres north of El Calafate is the village of El Chaltén at the feet of the Cerro Torre and Mount Fitz Roy. Still not very developed, El Chaltén serves as a hub for various trekking routes including walks on the Viedma Glacier. 600 kilometres further north of El Chaltén, by the dirt road Ruta 40, the Cueva de las Manos near the town of Perito Moreno allows the few tourists who venture to this point to see the prehistoric wall paintings in the caves near the Pinturas River. Perito Moreno National Park and its lakes, north of Los Glaciares, are rarely visited. Besides trekking, other sports practised on the west side of the province are sport fishing, rafting and climbing. In the east, the National Route 3 follows the Atlantic coastline, by which buses connect the coastal cities, and take passengers both south to Tierra del Fuego and north to Chubut Province and Buenos Aires. The most visited places are the cities of Río Gallegos, the Bosques Petrificados National Monument petrified forest, and the depression of Laguna del Carbón near Puerto San Julián.
Үкімет
Облыстық үкімет үш тармаққа бөлінеді: атқарушы билік, оны халық сайлаған губернатор басқарады және ол кабинет мүшелерін тағайындайды; заң шығарушы билік; және сот билігі, оны Жоғарғы Сот басқарады. Аргентинаның Санта-Крус провинциясының Конституциясы провинцияның негізгі заңы болып табылады. Аргентинадағы ең маңызды құқық қорғау мекемесі – Аргентина Федералдық Полициясы, бірақ қосымша жұмыстарды Санта-Крус провинциялық Полициясы атқарады.
The provincial government is divided into three branches: the executive, headed by a popularly elected governor, who appoints the cabinet; the legislative; and the judiciary, headed by the Supreme Court. The Constitution of Santa Cruz Province, Argentina forms the formal law of the province. In Argentina, the most important law enforcement organization is the Argentine Federal Police but the additional work is carried out by the Santa Cruz Provincial Police.
Спорт
Бокс клубы де Рио Галлегос ұлттық лигаларда өнер көрсететін жалғыз команда. Қазіргі уақытта клуб Аргентина футбол лигалар жүйесіндегі төртінші деңгей – "Торнео Федерал Б" турнирінде ойнап жатыр. 2015 жылғы маусымда клуб екінші кезеңге ілікті.
Boxing Club de Río Gallegos is the only side that competes in national leagues. The club currently plays in the Torneo Federal B, the regionalized fourth tier in Argentine football league system. At the 2015 season it reached the second phase.