Иса Масих – христиан дініндегі қасиетті тұлға. "Масих" аталымы еврейлердің "мессия" ұғымынан туындаған, Исаның кім екенін көрсетеді. Діни мағынасы зерттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Майланған" деген мағынаны білдіретін атау
Title meaning "anointed"
Христиандар Исаны есім ретінде де, лауазым ретінде де қолданады, ол сөзсіз Исаға сілтеме жасайды. Сондай-ақ, "Мәсіх Иса" түрінде, "Мессия Иса" немесе "Майланған Иса" деген мағынаны білдіретін атау ретінде де, және тәуелсіз түрде "Мәсіх" деп те қолданылады. Көптеген христиандар Исаны "Мәсіх Иса" немесе жай ғана "Мәсіх" деп атайды. Христиандық нанымдағы Мәсіх ұғымы яһуди дініндегі мессия ұғымынан туындаған. Христиандар Исаның Еврей кітаптарында және Христиандық Ескі өсиетте болжамдалған мессия екеніне сенеді. Екі діндегі мессия туралы түсініктер ұқсас болғанымен, бірінші ғасырда ерте христиандық пен яһудизмнің бөлінуіне байланысты олардың арасында айқайшылықтар бар. Исаның алғашқы ізбасарлары Исаны яһудилердің мессиясы деп сенгенімен, мысалы, Петірдің мойындауында, оны көбінесе "Назареттік Иса" немесе "Жүсіптің ұлы Иса" деп атаған. Христиандар Исаны "Иса Мәсіх" (яғни "Иса Христос", яғни "Иса Мессия" немесе "Иса Майланған") деп атады, олар оның айқышқа шегеленуі мен қайта тірілуі Ескі өсиеттегі (Еврей кітаптарындағы) мессиялық болжамдарды, әсіресе Ишая кітабының 53-ші тарауындағы болжамды орындағанына сенеді.
Christ, used by Christians as both a name and a title, unambiguously refers to Jesus. It is also used as a title, in the reciprocal usage "Christ Jesus", meaning "the Messiah Jesus" or "Jesus the Anointed", and independently as "the Christ". often call Jesus "Christ Jesus" or just "Christ". The concept of the Christ in Christianity originated from the concept of the messiah in Judaism. Christians believe that Jesus is the messiah foretold in the Hebrew Bible and the Christian Old Testament. Although the conceptions of the messiah in each religion are similar, for the most part they are distinct from one another due to the split of early Christianity and Judaism in the 1st century. Although the original followers of Jesus believed Jesus to be the Jewish messiah, e. g. in the Confession of Peter, he was usually called "Jesus of Nazareth" or "Jesus, son of Joseph". Jesus came to be called "Jesus Christ" (meaning "Jesus the Khristós", i. e. "Jesus the Messiah" or "Jesus the Anointed") by Christians, who believe that his crucifixion and resurrection fulfill the messianic prophecies of the Old Testament, especially the prophecy outlined in Isaiah 53.
Этимология
"Христос" сөзі грек тіліндегі χριστός (chrīstós) сөзінен келген, яғни "майланған" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз грек тіліндегі χρίω (chrī́ō) етістігінен туындаған, ол "майлау" дегенді білдіреді. Грек тіліндегі Септуагинтада χριστός сөзі еврейше מָשִׁיחַ (Машиах, мессия) сөзін аудару үшін қолданылған, ол "[майланған] адам" деген мағына береді.
Christ comes from the Greek word χριστός (chrīstós), meaning "anointed one". The word is derived from the Greek verb χρίω (chrī́ō), meaning "to anoint." In the Greek Septuagint, χριστός was a semantic loan used to translate the Hebrew מָשִׁיחַ (Mašíaḥ, messiah), meaning "[one who is] anointed".
Қолданылуы
"Христос" сөзі ағылшын тілінде және көптеген еуропа тілдерінде қолданылады. Ағылшын тіліндегілер бұл сөзді көбінесе "Иса Христос" есімінің бір бөлігі ретінде қолданады, бірақ бастапқыда ол "Мессия" деген мағынадағы атау болған. "Христос Иса" түрінде қолдану оның атау екенін көрсетеді. "Мессия" деген сөзді салыстырып қараңыз. Көне және қазіргі қолданыста, тіпті діни емес терминологияда да "Христос" сөзі ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрге сәйкес Исаға сілтеме жасайды. Апостолдар дәуірінен бері "Христос" сөзінің алдында анықталған артикльдің қолданылуы және оның жеке есімге айналуы христиандардың осы тұлғаны яһудилердің уәде етілген Мессиясымен теңестіргенін көрсетеді.
The word Christ (and similar spellings) appears in English and in most European languages. English speakers now often use "Christ" as if it were a name, one part of the name "Jesus Christ", though it was originally a title ("the Messiah"). Its usage in "Christ Jesus" emphasizes its nature as a title. Compare the usage "the Christ". In modern and ancient usage, even in secular terminology, "Christ" usually refers to Jesus, based on the centuries old tradition of such usage. Since the Apostolic Age, theuse of the definite article before the word Christ and its gradual development into a proper name show the Christians identified the bearer with the promised Messias of the Jews.
Жаңа Келісімге дейінгі сілтемелер
Ежелгі Жазбаларда майлау – Израиль патшаларына (1 Патшалар 19:16; 24:7), 17 (18)-шы Забурдың 51-тарауына, Ұлы Кирге (Ишая 45:1), Израильдің бас діни қызметкеріне, патриархтарға (104(105)-шы Забурдың 15-тарауы) және пайғамбарларға арналған салтанатты рәсім болды. (Израильдің майланған бас діни қызметкері туралы айтылған) Сирах кітабының 46:19-шы тарауында Самуил пайғамбарға қатысты, ол Саулдың билігімен патшалықты орнатқан. Иса заманында Екінші ғибадатхана дәуіріндегі яһуди дінінің біртұтас түрі болған жоқ, түрлі яһуди топтары арасында маңызды саяси, әлеуметтік және діни айырмашылықтар болды. Бірақ ғасырлар бойы яһудилер күткен құтқарушыны «мошиах» («майланған») деп атап келді.
In the Old Testament, anointing was a ceremonial reserved to the Kings of Israel (1 Kings 19:16; 24:7), Psalms 17 (18):51), Cyrus the Great (Isaiah 45:1), the High Priest of Israel, the patriarchs (Psalms 104(105):15), and the prophets. (referring to the anointed High Priest of Israel) and in the Book of Sirach 46:19, in relation to Samuel, prophet and institutor of the kingdom under Saul. At the time of Jesus, there was no single form of Second Temple Judaism, and there were significant political, social, and religious differences among the various Jewish groups. But for centuries the Jews had used the term moshiach ("anointed") to refer to their expected deliverer.
Исаның Синедрион алдындағы сотталуы (Матай, Марқа және Лұқа)
Иса сотқа тартылған кезде, Матайдың баяндамасынан Жоғарғы кеңес мүшелері Исаға: "Сен Мәсіхсің бе, Құдайдың Ұлысың ба?", – деген сұраққа Иса бастапқыда тікелей жауап бермегендей көрінеді, оның жауабы тек Σὺ εἶπας (Su eipas, "Сен [бірлік] айттың") деп берілген. Лұқада осыған ұқсас, бірақ басқаша айтылып, қатысушылардың барлығы Исаға: "Олай болса, Сен Құдайдың Ұлысың ба?", – деп сұрайды, ал Иса: Ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐγώ εἰμι (Hymeis legete hoti ego eimi, "Сендер [көпшілік] Менмін дейсіздер") деп жауап бергендігі айтылады. Алайда, Марк жазған Ілгі хабарда Қаяфа: "Бақыттының Ұлы, Мәсіх сенсің бе?", – деп сұрағанда, Иса Жоғарғы кеңеске: Ἐγώ εἰμι (ego eimi, "Менмін") дейді. Яһуди әдебиеттерінде "сен айтқандай" деген тіркес "сен дұрыс айтасың" дегенмен мағынасы бірдей болып келеді.
During the Sanhedrin trial of Jesus, it might appear from the narrative of Matthew that Jesus at first refused a direct reply to the high priest Caiaphas's question: "Are you the Messiah, the Son of God? ", where his answer is given merely as Σὺ εἶπας (Su eipas, "You [singular] have said it"). Similarly but differently in Luke, all those present are said to ask Jesus: 'Are you then the Son of God? ', to which Jesus reportedly answered: Ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐγώ εἰμι (Hymeis legete hoti ego eimi, "You [plural] say that I am". In the Gospel of Mark, however, when asked by Caiaphas 'Are you the Messiah, the Son of the Blessed One? ', Jesus tells the Sanhedrin: Ἐγώ εἰμι (ego eimi, "I am"). There are instances from Jewish literature in which the expression "you have said it" is equivalent to "you are right".
Пауылдың хаттары
Пауылдың хаттарында "Христос" сөзі Исамен тығыз байланысты. Бұл ерте христиандардың Исаны Христоc деп жариялау қажеттілігін жоқ етеді, себебі бұл олардың арасында кеңінен қабылданған еді. Сондықтан Пауыл "Христос" терминін оған қатысты екенін түсінікті етіп қолдана алады, және "Христоста" деген тіркесті Исаның ізбасарларына сілтеме жасау үшін пайдаланады. Пауыл оны соңғы Адам деп жариялады, ол бағыну арқылы Адамның бұзушылық арқылы жоғалтқан нәрсесін қалпына келтірді. Пауылдың хаттары кейбір маңызды Христологиялық байланыстардың көзі болып табылады; мысалы, ол Христостың махаббатын Христосты танумен байланыстырады және оны білу үшін Христостың махаббатының қажеттілігін көрсетеді. Исаның сөздері мен іс-әрекеттерінде оның Христоc екендігіне ишаралар да бар.
The word "Christ" is closely associated with Jesus in the Pauline epistles, which suggests that there was no need for the early Christians to claim that Jesus is Christ because it was considered widely accepted among them. Hence Paul can use the term Khristós with no confusion as to whom it refers, and he can use expressions such as "in Christ" to refer to the followers of Jesus, as in and Paul proclaimed him as the Last Adam, who restored through obedience what Adam lost through disobedience. The Pauline epistles are a source of some key Christological connections; e. g., relates the love of Christ to the knowledge of Christ, and considers the love of Christ as a necessity for knowing him. There are also implicit claims to him being the Christ in the words and actions of Jesus.
Христиандық ілім
Христология, сөзбе-сөз "Мәсіхті түсіну" деген мағынаны білдіреді, – христиандық ілімінде Исаның табиғаты (адам) және оның құтқарылудағы рөлі (қызметі) туралы ғылым. Ол Иса Мәсіхтің адамдық және құдайлық жаратылысын, осы екі қырдың арақатынасын және оның құтқарылудағы атқаратын рөлін зерттейді. Екінші мен бесінші ғасырлар аралығында Мәсіхтің адамдық және құдайлық табиғаты арасындағы байланыс ерте шіркеудегі және алғашқы жеті экуменикалық кеңестердегі пікір таластардың негізгі тақырыбы болды. 451 жылы Халкидон кеңесі Мәсіхтің екі табиғатының – адамдық және құдайлық – гипостатикалық біртінделуі туралы "ешқандай шатасу немесе бөлінусіз біріккен" деген қағиданы қабылдады. Батыс христиандығының және Шығыс православиесінің көптеген басты бағыттары осы қағиданы қабылдаса, ал Шығыс православие шіркеулерінің көптеген тармақтары оны қабылдамай, миафизизмді ұстанады. Томас Аквиннің "Теологиялық жинақтарында" (Summa Theologica) айтылғандай, Исаның ерекше жағдайында "Мәсіх" сөзі екі мағынаны білдіреді: "Құдайлық майлау және майланған адамдық". Ол Мәсіхтің екі жақты – адамдық және құдайлық – табиғатынан (диофизизм) туындайды: Адам Ұлы денесінің нәтижесінде майланады, ал Құдай Ұлы "Атасымен бірге болған құдайлықтың" нәтижесінде майланады (ST III, q. 16, a. 5).
Christology, literally "the understanding of Christ," is the study of the nature (person) and work (role in salvation) of Jesus in Christianity. It studies Jesus Christ's humanity and divinity, and the relation between these two aspects; and the role he plays in salvation. From the second to the fifth centuries, the relation of the human and divine nature of Christ was a major focus of debates in the early church and at the first seven ecumenical councils. The Council of Chalcedon in 451 issued a formulation of the hypostatic union of the two natures of Christ, one human and one divine, "united with neither confusion nor division". Most of the major branches of Western Christianity and Eastern Orthodoxy subscribe to this formulation, while many branches of Oriental Orthodox Churches reject it, subscribing to miaphysitism. According to the Summa Theologica of Thomas Aquinas, in the singular case of Jesus, the word Christ has a twofold meaning, which stands for "both the Godhead anointing and the manhood anointed". It derives from the twofold human divine nature of Christ (dyophysitism): the Son of man is anointed in consequence of His incarnated flesh, as well as the Son of God is anointing in consequence of the "Godhead which He has with the Father" (ST III, q. 16, a. 5).
Таңбалар
"Х" әрпінің "Христос" сөзінің аббревиатурасы ретінде пайда болуы грек әрпі хи (χ) - ден шыққан, ол Christós (Χριστός) (мағынасы – жағылған, майға малынған) сөзінде қолданылады. Ертедегі христограмма – Чи Ро символы, ол Христос сөзіндегі алғашқы екі грек әрпі – хи (Χ) және ро (Ρ) әрпін біріктіру арқылы жасалған ☧ белгісі. Ғсырлар бойы қолданылып келе жатқан ағылшын сөзі Хmas (немесе, ертерек түрі XPmas) – бұл χ mas ағылшынша жазылуы, ол өзі Христос мас (Christmas) сөзінің аббревиатурасы. Оксфорд ағылшын сөздігі (OED) және OED қосымшасы 1485 жылдан бері "Христос" үшін "X" немесе "Xp" қолданылуын келтіреді. "Христиан" үшін "Xpian" және "Xren", "Христосқа" жататын нәрселер үшін "Xst", Христофер үшін "Xρofer", ал Рождествоға арналған аббревиатуралар ретінде Xstmas және Xtmas қолданылған. OED сонымен қатар 1634 жылдан бері "Христиандық" үшін "Xtianity" қолданылуын көрсетеді. Мысалы: 1485 жылғы Парламенттік жазбалар VI.280/I Ең танымал, жақсы көрілетін және Ксрен ханзадасы. 1573 жылғы Барет Альв. сөздігінде: "Осы сөздің ұзақ уақыт бойы қате түсінілуі Xps, Христос сөзінің аббревиатурасы ретінде қолданылуына байланысты, грек тілін білмегендіктен олар оны x, p және s деп қабылдады, сондай-ақ Xpofer да солай." 1598 жылғы Роулендс, Мәсіхті сату (Hunter, Cl. 25): "Xpian – сыртқы, ал ішкі жағы мүлдем емес"; 1634 жылғы Приннеге (Prynne, Camden, 33) қарсы құжаттар: "Сіздің Xtianity, орныңыз және міндетіңіз осылай талап етеді." 1697 жылғы Обри, Милтонның өмірі (MS Обри 8, lf. 63): "Ол соншалықты әдемі еді, оны Xts колледжінің ханымы деп атады." Merriam Webster ағылшын тілінің сөздігінде айтылғандай, осы сөздердің көп бөлігі грек тілін білетін білімді ағылшындардан келген. 1937 жылы құрылған консервативті ұйым – Американың шіркеу лигасы 1957 жылғы желтоқсандағы News and Views басылымында "X=Белгісіз сан" атты мақаласында "Xmas" қолданылуын сынады. Кейінірек, 1966 жылғы желтоқсанда Джеральд Л. К. Смит бұл мәлімдемелерді қайталап, Xmas – бұл "Христос есімін жоққа шығару" және "Х – белгісіз санның символы" деді. Соңғы кезде американдық евангелист Франклин Грэм және CNN-нің бұрынғы тілшісі Роланд С. Мартин бұл мәселеге қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. Грэм сұхбатында "Xmas" қолдануы "Христосты Рождестводан шығарып тастайды" және оны "Иса Мәсіхтің атына қарсы соғыс" деп атады. Роланд Мартин "Xmas" қолданылуын коммерцияландыру мен секуляризацияның күшеюімен байланыстырады, ол христиандықтың ең қасиетті мерекелерінің бірі деп санайды.
The use of "Χ" as an abbreviation for "Christ" derives from the Greek letter Chi (χ), in the word Christós (Χριστός (lit=anointed, covered in oil)). An early Christogram is the Chi Rho symbol, formed by superimposing the first two Greek letters in Christ, chi (Χ) and rho (Ρ), to produce ☧. The centuries old English word Χmas (or, in earlier form, XPmas) is an English form of χ mas, itself an abbreviation for Christ mas. The Oxford English Dictionary (OED) and the OED Supplement have cited usages of "X " or "Xp " for "Christ " as early as 1485. The terms "Xpian" and "Xren" have been used for "Christian", "Xst" for "Christ's" "Xρofer" for Christopher and Xmas, Xstmas, and Xtmas for Christmas. The OED further cites usage of "Xtianity" for "Christianity" from 1634. Viz. 1485 Rolls of Parliament VI.280/I The most famous, beloved, and Xren Prince. 1573 Baret Alv. s. v. V. "The long mistaking of this woorde Xps standing for Chrs by abbreuiation which fore lacke of knowledge in the greeke they tooke for x, p, and s, and so likewise Xpofer. 1598 Rowlands Betraying of Christ Hunter, Cl. 25 "Xpian the outward, the inward not at all"; 1634 Documents against Prynne, Camden, 33 "Such right as your Xtianity, place, and function joyntly require." 1697 Aubrey Lives Milton (MS Aubrey 8, lf. 63) "He was so faire, that they called him the lady of Xts college." According to Merriam Webster's Dictionary of English Usage, most of the evidence for these words comes from "educated Englishmen who knew their Greek". The December 1957 News and Views published by the Church League of America, a conservative organization founded in 1937, attacked the use of "Xmas" in an article titled "X=The Unknown Quantity". Gerald L. K. Smith picked up the statements later, in December 1966, saying that Xmas was a "blasphemous omission of the name of Christ" and that "'X' is referred to as being symbolical of the unknown quantity." More recently, American evangelist Franklin Graham and former CNN contributor Roland S. Martin publicly raised concerns. Graham stated in an interview that the use of "Xmas" is taking "Christ out of Christmas" and called it a "war against the name of Jesus Christ." Roland Martin relates the use of "Xmas" to his growing concerns of increasing commercialization and secularization of what he says is one of Christianity's highest holy days.