Кіріспе

Христиан дінінде Киелі Рухтың берген ерекше күші – рухани сый немесе харизма (көпше түрі: харизмалар немесе харизмата; грек тілінде жекеше түрі: χάρισμα харизма, көпше түрі: χαρίσματα харизмата) – Киелі Рухтың берген ерекше күші. Осы сыйлардың шіркеудің миссиясын орындау үшін жеке христиандарға қажетті құдайлық рақымдар екеніне сендіреді. Бұл теологиялық термин, ол жеке христиандарға басқалардың игілігі үшін берілген ерекше рақымдарды білдіреді және жеке қасиеттілік үшін берілген рақымдардан, мысалы, Киелі Рухтың жеті сыйы мен жемісінен ерекшеленеді. Қараңыз: 13 және 14-тараулар, Римдіктерге 12-хат, Ефестіктерге 4-хат. Петірдің 1-хатының 4-тарауы да рухани сыйлар туралы айтады.

Христиандар харизмалардың Жоел кітабында болжамдалғанын және Мәсіхтің (Марқ ілтебігінде) уәде еткенін сенеді. Бұл уәде Пентикост күнінде және шіркеу тараған кезде орындалды. Қорынттағы рухани сыйларға қатысты туындаған бұзылықтарды түзету үшін Пауыл өзінің Қорынттықтарға бірінші хатында (12-14-тараулар) рухани сыйларға көп көңіл бөлді. Осы кітаптық үзінділерден христиандар рухани сыйларды Құдайдың жеке адамдарға берген қабілеттері ретінде түсінеді. Олар Құдай тарапынан тегін берілгендіктен, оларды еңбекпен немесе лайықтылықпен табуға болмайды. Бұл сыйлар жеке адамдар арқылы іске асырылса да, олар – Киелі Рухтың іс-әрекеттері немесе көріністері, сый иесінің емес. Олар басқалардың игілігі үшін қолданылуы керек, және белгілі бір мағынада олар жеке адамдарға қарағанда шіркеудің барлық мүшелеріне беріледі. Олардың таралуы әртүрлі – бір адамда барлық сыйлар болмайды. Пауыл Киелі Рухтың барлық сыйларын тізімдемегені жалпыға мәлім. Сыйлар кейде олардың ұқсастығы мен айырмашылығына байланысты ерекше санаттарға бөлінеді. Кейбіреулер оларды Ескі өсиеттегі лауазымдарға сүйене отырып, үш топқа бөледі. «Пайғамбарлық» сыйларға басқаларды оқыту, жігерлендіру немесе түзету сияқты сыйлар жатады. «Құдайға қызмет етушілердің» сыйларына мұқтаждарға мейірімділік пен қамқорлық көрсету немесе Құдай алдында шапағат ету жатады. «Патшалық» сыйлар – шіркеуді басқару немесе үкіметтік істермен айналысумен байланысты. Басқалары оларды «білім сыйлары» (даналық сөзі, білім сөзі, рухтарды ажырату), «сөз сыйлары» (тілдер, түсіндіру, пайғамбарлық) және «қуат сыйлары» (иман, емдеу, кереметтер) деп жіктейді. Сыйлар сондай-ақ шіркеудің ішкі өсуіне көмектесетін (апостол, пайғамбарлық, рухтарды ажырату, оқыту, даналық/білім сөзі, көмек және басқару) және шіркеудің сыртқы дамуына көмектесетін (иман, кереметтер, емдеу, тілдер, тілдерді түсіндіру) сыйлар деп жіктеледі. Кейбір протестанттар, әсіресе кальвинистік дәстүрдегілер, керемет сыйлар мен олардың іске асырылуы ерте христиандармен ғана шектелгенін және содан кейін «тоқтағанын» сенеді. Басқа протестанттар, соның ішінде лютерандықтар, методистер, елуіншілер және харизматиктер, барлық рухани сыйлардың Киелі Рух арқылы христиандар арасында таратылатынына және олардың қазіргі христиан әлемінде нормативті екеніне сенеді, соның салдарынан олардың жалғасуын жақтайды. Сонымен қатар, Рим католиктері мен Шығыс православие шіркеулері де барлық рухани сыйларға сенуді және оларды пайдалануды жалғастыруда.

Әлеуметтік мағынасы

Бұл сөз әлеуметтік психологияның зайырлы аясында да қолданылады. Осы контексте харизма – жеке адамдарға немесе топқа жекелеген ықпал ету ретінде анықталады. Діни ордендер (англикандық, католик, лютерандық және методисттік сияқты) «харизма» сөзін өздерінің рухани бағытын сипаттау үшін, сондай-ақ қабылдаған анттары мен тиісті орденге адастығының нәтижесінде көрінетін миссиясының немесе құндылықтарының ерекше ерекшеліктерін білдіру үшін пайдаланады. Мысалы, оқыту орденінің қызметін миссионерлік орденмен, немесе кедейлерге, науқастарға және көмекке мұқтаж адамдарға көмек көрсетумен салыстыруға болады.