Кіріспе

Канадалық ақын Роберт Хейман (14 тамыз 1575 – қараша 1629) – ақын, отарлаушы және Ньюфаундлендтегі Бристоль Хоуп колониясының иелік губернаторы.

Ерте өмір және білім

Хейман Девон графтығының Ньютон-Аббот қаласының жанындағы Вулборода туды, ол тоғыз баланың ең үлкені болған. Оның анасы – Элис Гаверокк, әкесі Николас Хейман – белгілі азамат, кейіннен Тотнес пен Дартмут қалаларының мэрі және депутаты болды. 1579 жылға қарай отбасы Тотнес қаласына көшіп, сол жерде Хайман кішкентай кезінде сэр Фрэнсис Дрейкпен кездесіп, ол оған апельсин сыйлады (Хейман осы оқиғаны өлеңдерінің бірінде қалдырған). 17 ғасыр тарихшысы Энтони Вудтың айтуынша, Хейман Эксетер колледжінде білім алған, ал колледж тізілімінде ол 15 қазан 1590 жылы оқуға қабылданғаны көрсетілген (тізілімде оның жасы он бір деп қате көрсетілген, ал шындығында ол он бес жаста болған). Содан кейін, Вудтың сөзіне сүйенсек, ол "дәрежесіз Линкольн Иннге зейнеткерлікке шықты": бірақ Вуд мұнда жаңылысқан, өйткені Хейман 8 шілде 1596 жылы бакалаврға үміткер болды. Ол 16 қазан 1596 жылы Линкольн Иннге заң студенті ретінде қабылданды, онда Вудтың сөзіне сүйенсек, ол "кейбір уақыт муниципалитеттік құқықты зерттеді", бірақ қазіргі зерттеулер мұның немесе заңгер болу ниетінің ешқандай дәлелін таба алмады. Бакалаврға өтініш бергенде Хейман Еуропаға саяхаттап, білім алу жоспарын айтқан, және бұл, әдетте, орындалды, өйткені оның әкесі Роберт Сесилге 1600 жылы жазған хатында ұлының мемлекеттік қызметте мансапқа ие болуын үміттенедін және осы мақсатта оны Оксфорд университетінде және Пуатьеде оқытқанын жазды. Вуд былай түсіндіреді: "оның поэзияға бейім екені белгілі болғандықтан, ол" Бен Джонсон, Майкл Дрейтон, Джон Донн, Джордж Уизер, Джон Оуэн және басқалар кіретін әдеби үйірмен танысты". Олар оның әдеби еңбегін қолдады, нәтижесінде, Вудтың айтуынша, Хейман "поэт ретінде танымал болды". Мүмкін, осы себептерге байланысты Хейман Англияда маңызды мемлекеттік лауазымға ие болған жоқ. Эдвард Шарфэм 1607 жылы оған пьеса арнағанмен, ол жаңа әлемге авантюрист және отарлаушы ретінде пайда болғанға дейін оның қызметі туралы ештеңе белгілі емес.

Отбасы

Хайман 1604 жылғы 21 мамырда Эксетердегі Сент-Петрок шіркеуінде Эксетердегі көрнекті саудагердің қызы Грейс Спайсерге үйленді. Бірақ олардың балалары болмаған, және Хайман өзінің еңбектерінде оны тікелей есімдерімен атамағандықтан, ол жас кезінде қайтыс болған болуы мүмкін. Алайда, кейіннен "Quodlibets" кітабында жарияланған бірнеше өлеңдер Спайсер отбасының басқа мүшелеріне арналған, сондықтан ол олармен жақсы қарым-қатынаста болған көрінеді.

Колониялық мансап

Хейман 1618 жылы Ньюфаундленд колониясының бірінші және жалғыз губернаторы болып тағайындалды, осы кезде Бристольдің Саудагерлер қоғамы Англия королі Джеймс I-ден елді мекен құруға рұхсат беретін жарлық алды. Хайманның қайын інісі Джон Баркер қоғамның басшысы болды. Хайман Англияға қайтып оралғанға дейін колонияда он бес ай өмір сүрді және 1628 жылы губернаторлық қызметі аяқталғанға дейін бірнеше жазда қайта келді. Оның жұмысының көп бөлігі Англияда колонияға қаржы жинау, оны насияттау және отарлау күшін арттырумен байланысты болды. 1628 жылы ол патшаның сүйіктісі Букингем герцогынан корольге «пайда мен мәртебе туралы ұсыныс» жіберуді сұрады, онда Ньюфаундлендтің отарлауын жалғастыру қажеттігі көрсетілді және «Каролинопель» (яғни «Чарльз қаласы») деп аталатын елді мекен салу жоспары нақты айтылды. Ньюфаундлендтің ағылшын тіліндегі алғашқы ақыны ретінде Хайман аралды, оның климатын және алғашқы ағылшын пионерлерін жырлаған шығармаларымен есте қалады. Губернатор ретінде Харбор Грейсте бос уақытында ол кейін Англияда «Quodlibets» деп жарияланған туындысын жазды. «Quodlibets» («Қалағаныңыз») – болашақта Канада болатын жерде ағылшын тілінде жазылған алғашқы кітап. Оның бір бөлігі Хайманның түпнұсқа қысқа өлеңдерінен, ал қалғаны Джон Оуэннің (эпиграммашы) латын өлеңдері мен Рабледің француз прозасынан жасалған аудармалардан тұрады. Кітап 1628 жылы Лондонда жарық көрді, бұл Хайманның колонияға қызығушылықты арттыруға жасаған әрекеттерінің бір бөлігі болды деседі. Хайман Ньюфаундлендке адал болғанымен, ол Роберт Харкорт басқарған Гайанаға жасалған сапар сияқты басқа отарлау жобаларына да қызығушылық танытты. Қаржылық мәселелерін реттеген соң, ол 1628 жылдың күзінде өсиетнамасын жасап, «Little Hopewell» кемесімен Амазонкаға аттанды. 1629 жылдың ақпан айында (жаңа стиль бойынша) ол Гвианада «Wiapoco» (қазіргі Ояпок) өзенін сауда жолы ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттеп жатты.

Өлім

Ол Ояпок өзенін каноэмен жоғалап бара жатқанда Хейман кенеттен қызбадан қайтыс болды және серіктері оны шамамен 1629 жылғы 17 қазанда өзен жағасына жақын жерге асығысқан түрде жерледі. 1628 жылғы 17 қарашада қол қойылып, мөр басылған, бірақ 1633 жылға дейін расталмаған (Ескі стиль бойынша 1632 жыл), оның өсиеті "Менің жақын туысым және жүрегіммен байланысқан немере інім Томас Мучелл Лонгстоннан" (қазіргі Лонг Эштон) "Сомерсет графтығында" деп көрсетілген. Оның өсиеті сондай-ақ Лондонның діни кеңесінің канцлері Артур Дакпен жасалған екі "сақтандыру шартынан" да хабарлайды. Әрқайсысы 100 фунт құнды болған, біреуі Хейманның кемесінің Гвианаға қауіпсіз жеткеніне қатысты, ал екіншісі "аталған дәрігер Артур Дактың менің өмірім үшін берген 100 фунт кепілі" еді.