Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Канадалық ақын Роберт Хейман (14 тамыз 1575 – қараша 1629) – ақын, отарлаушы және Ньюфаундлендтегі Бристоль Хоуп колониясының иелік губернаторы.
Canadian poet
Robert Hayman (14 August 1575 – November 1629) was a poet, colonist and Proprietary Governor of Bristol's Hope colony in Newfoundland.
Ерте өмір және білім
Хейман Девон графтығының Ньютон-Аббот қаласының жанындағы Вулборода туды, ол тоғыз баланың ең үлкені болған. Оның анасы – Элис Гаверокк, әкесі Николас Хейман – белгілі азамат, кейіннен Тотнес пен Дартмут қалаларының мэрі және депутаты болды. 1579 жылға қарай отбасы Тотнес қаласына көшіп, сол жерде Хайман кішкентай кезінде сэр Фрэнсис Дрейкпен кездесіп, ол оған апельсин сыйлады (Хейман осы оқиғаны өлеңдерінің бірінде қалдырған). 17 ғасыр тарихшысы Энтони Вудтың айтуынша, Хейман Эксетер колледжінде білім алған, ал колледж тізілімінде ол 15 қазан 1590 жылы оқуға қабылданғаны көрсетілген (тізілімде оның жасы он бір деп қате көрсетілген, ал шындығында ол он бес жаста болған). Содан кейін, Вудтың сөзіне сүйенсек, ол "дәрежесіз Линкольн Иннге зейнеткерлікке шықты": бірақ Вуд мұнда жаңылысқан, өйткені Хейман 8 шілде 1596 жылы бакалаврға үміткер болды. Ол 16 қазан 1596 жылы Линкольн Иннге заң студенті ретінде қабылданды, онда Вудтың сөзіне сүйенсек, ол "кейбір уақыт муниципалитеттік құқықты зерттеді", бірақ қазіргі зерттеулер мұның немесе заңгер болу ниетінің ешқандай дәлелін таба алмады. Бакалаврға өтініш бергенде Хейман Еуропаға саяхаттап, білім алу жоспарын айтқан, және бұл, әдетте, орындалды, өйткені оның әкесі Роберт Сесилге 1600 жылы жазған хатында ұлының мемлекеттік қызметте мансапқа ие болуын үміттенедін және осы мақсатта оны Оксфорд университетінде және Пуатьеде оқытқанын жазды. Вуд былай түсіндіреді: "оның поэзияға бейім екені белгілі болғандықтан, ол" Бен Джонсон, Майкл Дрейтон, Джон Донн, Джордж Уизер, Джон Оуэн және басқалар кіретін әдеби үйірмен танысты". Олар оның әдеби еңбегін қолдады, нәтижесінде, Вудтың айтуынша, Хейман "поэт ретінде танымал болды". Мүмкін, осы себептерге байланысты Хейман Англияда маңызды мемлекеттік лауазымға ие болған жоқ. Эдвард Шарфэм 1607 жылы оған пьеса арнағанмен, ол жаңа әлемге авантюрист және отарлаушы ретінде пайда болғанға дейін оның қызметі туралы ештеңе белгілі емес.
Hayman was born in Wolborough near Newton Abbot, Devon, the eldest of nine children. His mother was Alice Gaverocke and his father, Nicholas Hayman, a prosperous citizen and later mayor and MP of both Totnes and Dartmouth. By 1579 the family was living in Totnes, where in the high street Hayman as a small boy met Sir Francis Drake, who presented him with an orange (Hayman records the incident in one of his poems). According to the 17th century historian Anthony Wood Hayman was educated at Exeter College and the college register shows him matriculating on 15 October 1590 (the register wrongly shows his age as eleven whereas in fact he was fifteen). He then, according to Wood, "retired to Lincolns inn, without the honour of a degree": but here Wood is incorrect, as Hayman commenced B. A. on 8 July 1596. He was admitted as a law student to Lincoln's Inn on 16 October 1596, where, again according to Wood, he "studied for a time the municipal law", though modern researches find no evidence of this or of any intention to qualify as a lawyer. In his supplication for B. A. Hayman had mentioned a plan to travel and study in Europe, and this apparently happened, as in a letter his father wrote to Robert Cecil in 1600 he states that he hoped for a career for his son in some government office, and that towards this end he had educated him at both Oxford University and at Poitiers. Wood explains that "his geny being well known to be poetical, (he) fell into acquaintance with" a literary circle which included Ben Jonson, Michael Drayton, John Donne, George Wither, John Owen and others. These encouraged his literary efforts with the result, according to Wood, that Hayman had "the general vogue of a poet". Perhaps because of these distractions Hayman seems not to have achieved any significant public office in England. Although Edward Sharpham dedicated a play to him in 1607 there is nothing further known about his activities for twenty years until he emerges as a venturer and colonist to the new world.
Отбасы
Хайман 1604 жылғы 21 мамырда Эксетердегі Сент-Петрок шіркеуінде Эксетердегі көрнекті саудагердің қызы Грейс Спайсерге үйленді. Бірақ олардың балалары болмаған, және Хайман өзінің еңбектерінде оны тікелей есімдерімен атамағандықтан, ол жас кезінде қайтыс болған болуы мүмкін. Алайда, кейіннен "Quodlibets" кітабында жарияланған бірнеше өлеңдер Спайсер отбасының басқа мүшелеріне арналған, сондықтан ол олармен жақсы қарым-қатынаста болған көрінеді.
Hayman was married on 21 May 1604 at St Petroc's Church, Exeter, to Grace Spicer, daughter of a prominent merchant of Exeter; but they appear to have had no children and as Hayman does not mention her directly in his works it seems she died young. Several of the poems later published in the book 'Quodlibets' however are dedicated to other members of the Spicer family, so he apparently remained on friendly terms with them.
Колониялық мансап
Хейман 1618 жылы Ньюфаундленд колониясының бірінші және жалғыз губернаторы болып тағайындалды, осы кезде Бристольдің Саудагерлер қоғамы Англия королі Джеймс I-ден елді мекен құруға рұхсат беретін жарлық алды. Хайманның қайын інісі Джон Баркер қоғамның басшысы болды. Хайман Англияға қайтып оралғанға дейін колонияда он бес ай өмір сүрді және 1628 жылы губернаторлық қызметі аяқталғанға дейін бірнеше жазда қайта келді. Оның жұмысының көп бөлігі Англияда колонияға қаржы жинау, оны насияттау және отарлау күшін арттырумен байланысты болды. 1628 жылы ол патшаның сүйіктісі Букингем герцогынан корольге «пайда мен мәртебе туралы ұсыныс» жіберуді сұрады, онда Ньюфаундлендтің отарлауын жалғастыру қажеттігі көрсетілді және «Каролинопель» (яғни «Чарльз қаласы») деп аталатын елді мекен салу жоспары нақты айтылды. Ньюфаундлендтің ағылшын тіліндегі алғашқы ақыны ретінде Хайман аралды, оның климатын және алғашқы ағылшын пионерлерін жырлаған шығармаларымен есте қалады. Губернатор ретінде Харбор Грейсте бос уақытында ол кейін Англияда «Quodlibets» деп жарияланған туындысын жазды. «Quodlibets» («Қалағаныңыз») – болашақта Канада болатын жерде ағылшын тілінде жазылған алғашқы кітап. Оның бір бөлігі Хайманның түпнұсқа қысқа өлеңдерінен, ал қалғаны Джон Оуэннің (эпиграммашы) латын өлеңдері мен Рабледің француз прозасынан жасалған аудармалардан тұрады. Кітап 1628 жылы Лондонда жарық көрді, бұл Хайманның колонияға қызығушылықты арттыруға жасаған әрекеттерінің бір бөлігі болды деседі. Хайман Ньюфаундлендке адал болғанымен, ол Роберт Харкорт басқарған Гайанаға жасалған сапар сияқты басқа отарлау жобаларына да қызығушылық танытты. Қаржылық мәселелерін реттеген соң, ол 1628 жылдың күзінде өсиетнамасын жасап, «Little Hopewell» кемесімен Амазонкаға аттанды. 1629 жылдың ақпан айында (жаңа стиль бойынша) ол Гвианада «Wiapoco» (қазіргі Ояпок) өзенін сауда жолы ретінде пайдалану мүмкіндігін зерттеп жатты.
Hayman was appointed the Newfoundland colony's first and only governor in 1618 when Bristol's Society of Merchant Venturers received a charter from King James I of England to establish the settlement. Hayman's brother in law John Barker was the society's master. Hayman lived in the colony for fifteen months before returning to England and visited again over several summers until his tenure as governor ended in 1628. Much of his work was in England raising money for the settlement, publicizing it and encouraging more colonisation efforts. In 1628 he petitioned the king's favourite the Duke of Buckingham to forward a "Proposition of profitt and honor" to the king which set out the need to encourage continued colonization of Newfoundland, and which specifically mentioned a plan to build a settlement to be called 'Carolinople' (i. e. "Charles's Town"). As Newfoundland's first poet in English, Hayman is remembered for his writings extolling the island, its climate and its early English pioneers. In his leisure hours as governor in Harbour Grace he composed a work later published in England as Quodlibets. Quodlibets ("What you will") was the first book in the English language written in what would become Canada. Some of it consisted of original short poems by Hayman, and some of translations, both of Latin poems by John Owen (epigrammatist) and of French prose by Rabelais. It was published in London in 1628, presumably as part of Hayman's attempts to raise interest in the colony. Although Hayman apparently remained committed to Newfoundland he was also interested in other colonial ventures, including one to Guyana under the direction of Robert Harcourt. Having arranged his financial affairs he made his will late in the fall of 1628 and left in the Little Hopewell for the Amazon. By February 1629 (new style) he was in Guiana looking into using the river 'Wiapoco' (modern Oyapock) as a trading route.
Өлім
Ол Ояпок өзенін каноэмен жоғалап бара жатқанда Хейман кенеттен қызбадан қайтыс болды және серіктері оны шамамен 1629 жылғы 17 қазанда өзен жағасына жақын жерге асығысқан түрде жерледі. 1628 жылғы 17 қарашада қол қойылып, мөр басылған, бірақ 1633 жылға дейін расталмаған (Ескі стиль бойынша 1632 жыл), оның өсиеті "Менің жақын туысым және жүрегіммен байланысқан немере інім Томас Мучелл Лонгстоннан" (қазіргі Лонг Эштон) "Сомерсет графтығында" деп көрсетілген. Оның өсиеті сондай-ақ Лондонның діни кеңесінің канцлері Артур Дакпен жасалған екі "сақтандыру шартынан" да хабарлайды. Әрқайсысы 100 фунт құнды болған, біреуі Хейманның кемесінің Гвианаға қауіпсіз жеткеніне қатысты, ал екіншісі "аталған дәрігер Артур Дактың менің өмірім үшін берген 100 фунт кепілі" еді.
It was while travelling up the Oyapock by canoe that Hayman died of a sudden fever and was hastily buried by his companions near the banks of the river, on or about 17 October 1629. His will, signed and sealed on 17 November 1628 but not proved until 1633 (1632 Old Style), leaves his estate to "my loving Cosin and Nephew Thomas Muchell of Longaston" (modern Long Ashton) "in the Countie of Somersett ". His will also mentions two "policies of insurance" taken out with the diocesan chancellor of London, Arthur Duck. Of the value of £100 each, one related to the safe arrival of Hayman's ship in Guiana and the other was "of one hundred pounds assured by the said Doctor Arthur Ducke on my life".