Африкалық плита: құрылымы мен геологиялық ерекшеліктері
African Plate
Африкалық плита – Африка континентінің көп бөлігін қамтитын маңызды тектоникалық плита. Құрылымы, шекаралары, Сомали плитасынан бөлінуі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африка құрлығының астындағы тектоникалық тақта
Tectonic plate underlying Africa
Африка тақтасы, сондай-ақ Нубия тақтасы деп те аталады, Африка құрлығының көп бөлігін (оның ең шығыс бөлігін қоспағанда) және батыс және оңтүстікке қарай жатқан көршілес мұхиттық қабықты қамтитын маңызды тектоникалық тақта. Ол батысында Солтүстік Америка және Оңтүстік Америка тақталарымен (оларды Атлант мұхитының орта жотасымен бөліп тұрады); шығысында Арабия және Сомали тақталарымен; солтүстігінде Еуразия, Эгей теңізі және Анатолия тақталарымен; ал оңтүстігінде Антарктида тақтасымен шектеседі. шамамен жылдары Сомали тақтасы Шығыс Африка жарылысы бойымен Африка тақтасынан бөліне бастады. Африка құрлығы Африка және Сомали тақталарының қабығынан тұрғандықтан, кейбір әдебиеттер Африка тақтасын континенттің өзінен ажырату үшін Нубия тақтасы деп атайды.
The African Plate, also known as the Nubian Plate, is a major tectonic plate that includes much of the continent of Africa (except for its easternmost part) and the adjacent oceanic crust to the west and south. It is bounded by the North American Plate and South American Plate to the west (separated by the Mid Atlantic Ridge); the Arabian Plate and Somali Plate to the east; the Eurasian Plate, Aegean Sea Plate and Anatolian Plate to the north; and the Antarctic Plate to the south. Between and , the Somali Plate began rifting from the African Plate along the East African Rift. Since the continent of Africa consists of crust from both the African and the Somali plates, some literature refers to the African Plate as the Nubian Plate to distinguish it from the continent as a whole.
Шекаралар
Африка тақтасының батыс шеті – солтүстікке қарай Солтүстік Америка тақтасымен, оңтүстікке қарай Оңтүстік Америка тақтасымен ажырасатын шекара, ол Атлант мұхитының орталық және оңтүстік бөлігін құрайды. Африка тақтасы солтүстік-шығысында Арабия тақтасымен, оңтүстік-шығысында Сомали тақтасымен, солтүстігінде Еуразия тақтасымен, Эгей теңізі тақтасымен және Анатолия тақтасымен, ал оңтүстігінде Антарктика тақтасымен Оңтүстік-Батыс Үнді мұхитының қырқасымен шектеледі. Бұлардың барлығы – ажырасатын немесе кеңейіп жатқан шекаралар, тек солтүстік шекарасы мен Азор аралдары маңындағы Терсейра жарылысы деп аталатын қысқа бөлігінен басқа.
The western edge of the African Plate is a divergent boundary with the North American Plate to the north and the South American Plate to the south which forms the central and southern part of the Mid Atlantic Ridge. The African Plate is bounded on the northeast by the Arabian Plate, the southeast by the Somali Plate, the north by the Eurasian Plate, the Aegean Sea Plate, and the Anatolian Plate, and on the south by the Antarctic Plate at the Southwest Indian Ridge. All of these are divergent or spreading boundaries with the exception of the northern boundary and a short segment near the Azores known as the Terceira Rift.
Құралымдары
Африка тақтасына бірнеше кратон, субконтиненттік литосфералық мантияда терең тамырланған ескі қабықтың тұрақты блоктары, сондай-ақ 250 миллион жыл бұрын Пангея суперконтинентінің құрастырылуы кезінде Африка құрлығын қалыптастыруға біріккен, көбірек өзгергіш террандар кіреді. Кратондар оңтүстіктен солтүстікке қарай Калахари кратоны, Конго кратоны, Танзания кратоны және Батыс Африка кратоны болып орналасқан. Бұрын кратондар кеңінен шашыраңқы болған, бірақ Пан-Африкалық орогенез кезінде бірігіп, Гондвана бөлінген кезде бірге қалып қойды. Кратондар тектоникалық тақталардың қақтығысқан жерлеріндегі аса деформацияланған тау жыныстары аймақтары – орогендік белдеулермен байланысты. Сахаралық метакратон алдын ала болжам бойынша, субконтиненттік литосфералық мантиядан бөлініп шыққан кратонның қалдықтары болып табылады, бірақ Пан-Африкалық орогенез кезінде біріккен, байланыссыз қабық фрагменттерінің жиынтығынан да тұруы мүмкін. Кейбір аймақтарда кратондар шөгінді бассейндермен, мысалы, Тиндуф бассейні, Таудени бассейні және Конго бассейнімен жабылған, ондағы архаикалық қабық жақында пайда болған неопротерозой шөгінділерімен қапталған. Тақтаға Орталық Африка қиылысу аймағы (CASZ) сияқты, бұрын қабықтың екі бөлігі қарама-қарсы бағытта жылжыған жерлер, сондай-ақ қабық бөлінісіп кеткен Анза ойысы сияқты жарылыстар және оның нәтижесінде пайда болған, қазіргі заманғы шөгінділермен толтырылған ойыстар да кіреді.
The African Plate includes several cratons, stable blocks of old crust with deep roots in the subcontinental lithospheric mantle, and less stable terranes, which came together to form the African continent during the assembly of the supercontinent Pangea around 250 million years ago. The cratons are from south to north, the Kalahari Craton, Congo Craton, Tanzania Craton and West African Craton. The cratons were widely separated in the past, but came together during the Pan African orogeny and stayed together when Gondwana split up. The cratons are connected by orogenic belts, regions of highly deformed rock where the tectonic plates have engaged. The Saharan Metacraton has been tentatively identified as the remains of a craton that has become detached from the subcontinental lithospheric mantle, but alternatively may consist of a collection of unrelated crustal fragments swept together during the Pan African orogeny. In some areas, the cratons are covered by sedimentary basins, such as the Tindouf Basin, Taoudeni Basin and Congo Basin, where the underlying archaic crust is overlaid by more recent Neoproterozoic sediments. The plate includes shear zones such as the Central African Shear Zone (CASZ) where, in the past, two sections of the crust were moving in opposite directions, and rifts such as the Anza Trough where the crust was pulled apart, and the resulting depression filled with more modern sediment.
Қазіргі заманғы қозғалыстар
Африка тақтасы Африка құрлығының шығыс ішкі бөлігінде Шығыс Африка жарылысы бойымен жарылуда. Бұл жарылыс аймағы батыстағы Африка тақтасын шығыстағы Сомали тақтасынан бөліп тұрады. Бір гипотеза бойынша, Афар аймағының астындағы мантия қалыңдығы қабықты сыртқа қарай итеріп отыр, ал қарсы гипотеза жарылуды қабықтың динамикасымен түсіндіреді, Африка тақтасы шығысқа қарай жылдам қозғалған тақталардың ең әлсіз жерінен солтүстікке қарай жарылуда. Африка тақтасының жылдамдығы жылына шамамен миллиметрмен өлшеніп, соңғы 100 миллион жылдан бері солтүстік-шығыс бағытта қозғалып келеді. Ол Еуразия тақтасына жақындап келеді, нәтижесінде мұхиттық қабық континенттік қабықпен (мысалы, Жерорта теңізінің орталық және шығыс бөліктері) түйіскенде суға бату процесі жүзеге асып жатыр. Батыс Жерорта теңізінде Еуразия және Африка тақталарының салыстырмалы қозғалыстары Азор-Гибралтар жарылыс аймағы деп аталатын аймақта бүйірлік және қысым күштерінің комбинациясын тудырады. Солтүстік-шығыс шетімен Африка тақтасы Арабия тақтасы Африка тақтасынан алыстап бара жатқан Қызыл теңіз жарылысымен шектеледі. Атлант мұхитындағы Жаңа Англияның магмалық ошағы Африка тақтасында орта және кейінгі Үшінші дәуірге тән теңіз тауларының қысқа тізбегін құрған болуы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта белсенді емес сияқты.
The African Plate is rifting in the eastern interior of the African continent along the East African Rift. This rift zone separates the African Plate to the west from the Somali Plate to the east. One hypothesis proposes a mantle plume rising beneath the Afar region pushing the crust outward, whereas an opposing hypothesis explains the rifting by dynamics in the crust, as a break in the African Plate along a line of maximum weakness as plates to its east move rapidly northward. The African Plate's speed is estimated at around per year. It has been moving over the past 100 million years or so in a general northeast direction. It is pushing closer to the Eurasian Plate, causing subduction where oceanic crust is converging with continental crust (e. g. portions of the central and eastern Mediterranean). In the western Mediterranean, the relative motions of the Eurasian and African plates produce a combination of lateral and compressive forces, concentrated in a zone known as the Azores–Gibraltar Fault Zone. Along its northeast margin, the African Plate is bounded by the Red Sea Rift where the Arabian Plate is moving away from the African Plate. The New England hotspot in the Atlantic Ocean has probably created a short line of mid to late Tertiary age seamounts on the African Plate but appears to be currently inactive.