Кіріспе

Батыс астрологиясында астрологиялық белгілер – Жердің Күнді айналып өтетін 360 градустық орбитасын құрайтын он екі 30 градустық сектор. Белгілер көктемнің бірінші күнінен бастап саналады, ол Арыстың бірінші нүктесі деп аталады, яғни көктемгі күн мен түннің теңелуі. Астрологиялық белгілер: Арыс, Бура, Егіздер, Қараша, Арыстан, Қыз, Таразы, Сарышаян, Сагіттар, Тауешкі, Су құбылысы және Балықтар. Батыс зодиагы бабылдық астрологияда пайда болды, кейіннен грек мәдениетінің ықпалына түсті. Әр белгі күннің жыл сайын аспанды кесіп өту барысында өтіп кеткен шоқжұлдыздың атымен аталды. Бұл байқау қарапайым және танымал күн белгісі астрологиясында ерекше аталады. Ғасырлар бойы батыс астрологиясының зодиактық бөлімдері Жердің осьтік прецессиясының салдарынан олар аталған шоқжұлдыздармен сәйкес келмейтін болды, ал индуист астрологиясының өлшемдері осы өзгерісті түзетуге мүмкіндік береді. Астрология (яғни аспан денелерінің күйіне негізделген болжамдар жүйесі) қытай және тибет мәдениеттерінде де дамыды, бірақ бұл астрологиялар зодиакқа емес, бүкіл аспанға қатысты. Астрология – жалған ғылым. Теориялық негіздері мен тұжырымдамаларын экспериментальды түрде тексеру нәтижесінде, оның ғылыми негізі немесе түсіндіру күші жоқ екені анықталды. Жеке қасиеттер мен туған айлары арасындағы көрінетін байланыстың себептерін түсіндіруге болатын басқа да ықтимал факторлар бар, мысалы, адамның маусымдық тууының әсері. Астрология бойынша, аспан құбылыстары "жоғарыдағыдай, төмендегідей" принципі бойынша адамның қызметімен байланысты, сондықтан белгілер мінез-құлқының ерекше формаларын көрсетеді. Ғылыми астрономия 19 ғасырға дейін батыс астрологиясындағы эклиптиканың бірдей секторларын пайдаланды. Қазіргі уақытта астрологияның әртүрлі жүйелері аспанды өлшеу және бөлудің әртүрлі тәсілдерін қолданады, бірақ зодиактың атаулары мен белгілерінің дәстүрі көбінесе сақталады. Батыс астрологиясы Күннің теңелу және күн тоқырау нүктелерін (тропикалық жылдың тең, ең ұзақ және ең қысқа күндеріне қатысты нүктелер) өлшейді, ал индуист астрологиясы экваторлық жазықтықта (сидериялық жыл) өлшейді.

Тарих

Батыс астрологиясы 2-ші ғасырда Птолемейдің "Тетрабиблосында" жазылған грек астрологиясының тікелей жалғасы болып табылады. Грек астрологиясының өзі Бабыл дәстүрінен алынған ұғымдарға негізделген. Атап айтқанда, эклиптиканы он екі тең секторға бөлу – бұл Бабыл тұжырымдамалық құрылысы. Экліптиканың осы бөлінісі ежелгі МУЛ жинағында кездесетін Бабылдың "идеалды күнтізбесінен" бастау алды. АПИН және оның Бабыл ай күнтізбесімен үйлесуі, МУЛ-да "ай жолы" ретінде бейнеленген. Зодиак белгілі бір жағынан идеалды ай күнтізбесінің идеализациясы болып табылады. Б.з.д. 4-ші ғасырда Бабыл астрономиясы және оның аспан белгілері жүйесі ежелгі Грекия мәдениетіне әсер етті, ал б.з.д. 2-ші ғасырдың соңында Египет астрономиясы да сондай әсерді тигізді. Бұл Месопотамия дәстүрінен өзгеше, жеке адамның туған шағы және Гороскоптық астрологияны құруға баса назар аударуға әкелді, сондай-ақ Асцендентті (туған кезде эклиптиканың көтерілу дәрежесі) және он екі үйді пайдалануға мүмкіндік берді. Астрологиялық белгілерді Эмпедоклдың төрт классикалық элементімен байланыстыру он екі белгіні сипаттаудағы маңызды жаңалық болды. 2-ші ғасырда қалыптасқан грек астрологиялық дәстүрінің толық сипаттамасы Птолемейдің "Тетрабиблосында" келтірілген. Бұл еңбек Батыс қана емес, сонымен қатар Үндістан және Ислам әлеміндегі астрономиялық дәстүрдің бастауында тұрды және негізгі ілімдеріне айтарлықтай өзгерістер енгізбей, шамамен 17 ғасыр бойы маңыздылығын сақтап келді.

Полярлық

Батыс астрологиясында полярлық зодиакты екіге бөледі және белгінің энергиясының оң немесе теріс болуына қатысты, осыған байланысты түрлі қасиеттерге ие болады. Оң полярлық белгілер, сондай-ақ активті, ян, экспрессивті немесе еркек белгілері деп аталады, олар зодиактың алты тақ нөмірлі белгісі: Торпақ (Aries), Егіздер (Gemini), Арыстан (Leo), Таразы (Libra), Сагиттар (Sagittarius) және Су құбылысы (Aquarius). Оң белгілер от пен ауа топтарын құрайды. Теріс полярлық белгілер, сондай-ақ пассивті, инь, қабылдағыш немесе әйел белгілері деп аталады, себебі әр модальділік төрт белгіден тұрады, сондықтан оларды төрттіктер деп те атайды. Астрологиялық белгілердің модальділігі 3 түрге бөлінеді. Баламалы символдар Кілтті сөздер От белгілері Су белгілері Ауа белгілері Жер белгілері Кардинал Әрекет, динамикалық, бастамашылық, зор күш Торпақ (Aries) Шырын (Cancer) Таразы (Libra) Егізтек (Capricorn) Тұрақты Өзгеріске қарсылық, зор жігер, икемсіздік Арыстан (Leo) Сарышаян (Scorpio) Су құбылысы (Aquarius) Тұлпар (Taurus) Өзгермелі Бейімділік, икемділік, тапқырлық Сагиттар (Sagittarius) Балықтар (Pisces) Егіздер (Gemini) Қыз (Virgo)

Қосымша жіктелімдер

Әрбір белгі декан немесе декан деп аталатын үш 10° секторға бөлінеді, бірақ олар қазірде қолданылмайды. Бірінші деканат өзінің табиғаты бойынша ең айқын және белгінің билеушісімен басқарылады. Екінші деканат сол үштікке жататын келесі белгіні басқаратын планетамен басқарылады. Соңғы деканат сол үштік бойынша реттелген келесі планетамен басқарылады. Белгінің элементі мен модальділігі оны анықтау үшін жеткілікті болғанымен, оларды олардың символизмін көрсету үшін топтастыруға болады. Бірінші төрт белгі – Қошқар, Тұлпар, Егіздер және Шырын – жеке белгілер тобын құрайды. Келесі төрт белгі – Арыстан, Қыз, Таразы және Сарышаян – өзара қарым-қатынас белгілері тобын құрайды. Зодиактың соңғы төрт белгісі – Мерген, Едіге, Суқұйғыш және Балықтар – трансперсоналдық белгілер тобын құрайды. Дане Рудхяр RASA астрология мектебінің оқу бағдарламасында қолданылатын тропикалық зодиактың негізгі факторларын ұсынды. Тропикалық зодиак – бұл сидериялық зодиакқа (жұлдыздық факторларға) қарама-қарсы маусымдық факторлардың зодиагы. Негізгі маусымдық факторлар жыл бойында күн сәулесі мен қараңғылықтың арақатынасының өзгеруіне негізделген. Бірінші фактор – таңдалған уақыт жылдың жартысына, яғни күннің ұзару кезеңіне, немесе қараңғылықтың ұзару кезеңіне сәйкес келе ме. Екінші фактор – таңдалған уақыт жылдың жартысына, яғни күндіздің қараңғылықтан ұзақ немесе түннің күндізден ұзақ болатын кезеңіне сәйкес келе ме. Үшінші фактор – таңдалған уақыт бірінші екі фактормен анықталатын төрт маусымның қайсысына жатады. Осылайша,
Көктем – күннің ұзару кезеңі және күндіздің қараңғылықтан ұзақ болатын маусым. Жаз – қараңғылықтың ұзару кезеңі және күндіздің қараңғылықтан ұзақ болатын маусым. Күз – қараңғылықтың ұзару кезеңі және түннің күндізден ұзақ болатын маусым. Қыс – күннің ұзару кезеңі және түннің күндізден ұзақ болатын маусым.

Үнді астрологиясы

Үнді астрологиясында бес элемент бар: от, жер, ауа, су және эфир. Оттың билеушісі - Марс, ал Меркурий – жер, Сатурн – ауа, Венера – су, ал Юпитер – эфир. Жйотиш он екі зодиак белгісін (Раши) таниды, олар батыс астрологиясындағы белгілерге сәйкес келеді. Екі жүйеде де белгілердің элементтермен байланысы бірдей.

Накшатралар

Накшатра (деванагари: नक्षत्र, санскрит накшатра, «карта» деген мағынадағы накша және «қорғаушы» деген мағынадағы тра сөздерінің метафоралық біріктірілісі) немесе айлық үй – индуистік астрономия мен астрологияда (Джётиша) қолданылатын, көзге көрінетін жұлдыздармен белгіленген аспанның 27 бөлігінің бірі. «Накшатра» сөзі санскрит, каннада, тулу, тамил және пракрит тілдерінде де жұлдыздардың өзін білдіреді.

Қытай зодиак белгілері

Қытай астрологиялық белгілері жылдар, айлар мен күндізгі екі сағаттық кезеңдер (шичен деп те аталады) циклдары бойынша жұмыс істейді. Қытай зодиакының ерекшелігі – ол Қытай астрологиясының бес элементімен (ағаш, от, металл, су және жер) үйлесімде 60 жылдық циклмен жұмыс істеуі. Дегенмен, кейбір зерттеулер қытайдың 12 жылдық циклы мен зодиак шоқжұлдыздары арасында нақты байланыс бар екенін көрсетеді: циклдың әр жылы Юпитердің белгілі бір орналасуымен сәйкес келеді. Мысалы, Егіздер жылында Юпитер – Егіздер таңбасында, Шаян жылында Юпитер – Жаратылыс таңбасында және т.б. Осылайша, қытайдың 12 жылдық күнтізбесі – Күн-Ай-Юпитер күнтізбесі.