Кіріспе

Батыс әлемінде қолданылатын астрология жүйесі

Батыс астрологиясы – Батыс елдерінде ең көп таралған астрология түрі. Батыс астрологиясы тарихи тұрғыдан Птолемейдің "Тетрабиблосы" (б.з. 2-ғасыры) негізінде құрылған, ал ол өз кезегінде эллинистік және түпкілікті вавилондық дәстүрлердің жалғасы болды. Батыс астрологиясы көбінесе гороскоптық болып табылады, яғни ол нақты бір сәтте – мысалы, адамның туған уақыты мен орнында (уақыт белдеулері адамның туған картасына әсер етуі мүмкін немесе етпеуі мүмкін) – гороскоп құруға негізделген болжаудың бір түрі, онда түрлі ғарыш денелерінің әсер ететіні айтылады. Батыс халық мәдениетінде астрология көбінесе күн белгісі астрологиясына дейін кемітіледі, ол тек адамның туған күнін қарастырады (яғни сол күнгі "күннің орны"). Астрология – жалған ғылым және эксперименттік және теориялық тексерулерден үнемі сәтсіз өтеді. Ағарту дәуірінен бұрын астрология құрметті академиялық және ғылыми сала саналды, бірақ қазіргі зерттеулер оның дұрыс екенін көрсететін эмпирикалық негіз таппады.

Негізгі қағидалар

Астрологияның басты қағидасы – ғарышпен біртіндеп үйлесу. Жеке тұлға, Жер және оның айналасы бір организм ретінде қарастырылады, оның барлық бөліктері бір-бірімен байланысты. Сондықтан, аспанда байқалатын өзгерістер циклдары жер бетіндегі және жеке адам ішіндегі ұқсас өзгерістер циклдарының шағылысуы болып табылады (бірақ олардың себебі емес). Бұл қарым-қатынас «жоғарыдағыдай төменде, төмендегідей жоғарыда» деген герметикалық қағидада көрініс тапқан, ол жеке адамды микрокосмос, ал аспан кеңістігін макрокосмос ретінде қарастырады және олардың арасындағы симметрияны көрсетеді. Сидеральді астрологиядан өзгеше, Батыс астрологиясы адамның тууын ғарыш емес, Жерден қарап, жұлдыздар мен планеталардың орналасуына сүйене отырып бағалайды. Астрологияның түп тамырында математикалық қатынастар энергияның сапаларын немесе «үндерін» сандар, көз бұрыштары, пішіндер және дыбыстар арқылы көрсетеді деген метафизикалық принцип жатыр – бәрі пропорцияның бір үлгісінде байланысқан. Бұл принципке Птолемейдің еңбектері жақсы мысал. Аль-Кинди 9 ғасырда Птолемейдің идеяларын «De Aspectibus» еңбегінде дамытты, онда астрологияға және планеталық аспектілерді қолдануға қатысты көптеген мәселелер зерттелген.

Зодиак белгісі

Зодиак – Күн, Ай және планеталар аспанмен жүретін шоқжұлдыздар белдеуі. Астрологтар осы шоқжұлдыздарды байқап, оларға ерекше маңыз берген. Уақыт өте келе, олар жыл бойы Күннің өтетін он екі шоқжұлдызы негізінде, "ақыл-оймен нұрланған" деп аталатын он екі зодиак белгісін жасады. Батыс астрологтарының көпшілігі тропикалық зодиакты пайдаланады, ол әр жылдың 21 наурызында немесе оған жақын уақытта Солтүстік жарты шардағы көктемгі күн мен түн теңелу кезінде Қошқар (Aries) белгісімен басталады. Батыс зодиакы Жердің аспандағы белгілі бір тұрақты орындарымен және Жердің маусымдарымен байланысты құрылған. Ал Сидериялық зодиак Жердің шоқжұлдыздарға қатысты орнына негізделіп, олардың аспандағы қозғалысын көрсетеді. Күн мен түн теңелулерінің прецессиясы (жер осінің 25 700 жылдық циклмен айналуы) салдарынан Жердің маусымдары (және күнтізбесі) мен зодиак шоқжұлдыздары арасындағы сәйкестік баяу өзгереді. Осылайша, тропикалық зодиак аспандағы тұрақты орындарға қатысты Жердің орналасуын көрсетеді (Батыс астрологиясы), ал сидериялық зодиак шоқжұлдыздарға қатысты орналасуына сүйенеді (сидериялық зодиак).

Он екі белгі

Қазіргі заманғы батыс астрологиясында зодиак белгілері он екі негізгі мінез түрін немесе өзіндік өрнек беру жолдарын білдіреді деп есептеледі. Он екі белгі төрт элементке бөлінеді: от, жер, ауа және су. От пен ауа белгілері еркектік, ал су мен жер белгілері әйелдік саналады. Он екі белгі үш сапаға да бөлінеді, олар кардиналды, тұрақты және өзгермелі деп аталады.

| Латынша аты | Символ | Unicode белгісі | Күн белгісінің шамамен мерзімі | Эклиптикалық бойлық (a ≤ λ < b) | Үй | Полярлық | Модальдық | Триплика | Қазіргі билеуші | Классикалық билеуші | Грек тіліндегі аты | Санскрит тіліндегі аты | Сумер-Вавилон тіліндегі аты |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aries (Қошқар) | ♈︎ | U+2648 | 21 наурыз – 20 сәуір | 0° – 30° | 1 | Оң | Кардиналды | От | Марс | Марс | Κριός (Krios) | Meṣa (मेष) | MUL LU.ḪUN.GA "Егінші", Думузи |
| Taurus (Бұқа) | ♉︎ | U+2649 | 21 сәуір – 20 мамыр | 30° – 60° | 2 | Теріс | Тұрақты | Жер | Венера | Венера | Ταῦρος (Tauros) | Vṛṣabha (वृषभ) | MULGU4.AN.NA "Көктемінің қасиетті бұқасы" |
| Gemini (Егіздер) | ♊︎ | U+264A | 21 мамыр – 20 маусым | 60° – 90° | 3 | Оң | Өзгермелі | Ауа | Меркурий | Меркурий | Δίδυμοι (Didymoi) | Mithuna (मिथुन) | MULMAŠ.TAB.BA.GAL.GAL "Ұлы егіздер" (Кастор мен Поллукс) |
| Cancer (Қараша) | ♋︎ | U+264B | 21 маусым – 22 шілде | 90° – 120° | 4 | Теріс | Кардиналды | Су | Ай | Ай | Καρκίνος (Karkinos) | Karka (कर्क) | MULAL.LUL "Қараша" |
| Leo (Арыстан) | ♌︎ | U+264C | 23 шілде – 22 тамыз | 120° – 150° | 5 | Оң | Тұрақты | От | Күн | Күн | Λέων (Leōn) | Siṃha (सिंह) | MULUR.GU.LA "Арыстан" |
| Virgo (Қыз) | ♍︎ | U+264D | 23 тамыз – 22 қыркүйек | 150° – 180° | 6 | Теріс | Өзгермелі | Жер | Меркурий | Меркурий | Παρθένος (Parthenos) | Kanyā (कन्या) | MULAB.SIN "Егістік"* *"Шала құдайының дәні" |
| Libra (Таразы) | ♎︎ | U+264E | 23 қыркүйек – 22 қазан | 180° – 210° | 7 | Оң | Кардиналды | Ауа | Венера | Венера | Ζυγός (Zygos) | Tulā (तुला) | MULZIB.BA.AN.NA "Таразы" |
| Scorpio (Сарышаян) | ♏︎ | U+264F | 23 қазан – 21 қараша | 210° – 240° | 8 | Теріс | Тұрақты | Су | Плутон (немесе) Марс | Марс | Σκoρπίος (Skorpios) | Vṛścika (वृश्चिक) | MULGIR.TAB "Сарышаян" |
| Sagittarius (Мерген) | ♐︎ | U+2650 | 22 қараша – 21 желтоқсан | 240° – 270° | 9 | Оң | Өзгермелі | От | Юпитер | Юпитер | Τοξότης (Toxotēs) | Dhanuṣa (धनुष) | MUL[[Pabilsag, Nedu "әскер" |
| Capricorn (Ешкімұрын) | ♑︎ | U+2651 | 22 желтоқсан – 19 қаңтар | 270° – 300° | 10 | Теріс | Кардиналды | Жер | Сатурн | Сатурн | Αἰγόκερως (Aigokerōs) | Makara (मकर) | MULSUḪUR.MAŠ "Ешкі балық" Энки |
| Aquarius (Су құмырасы) | ♒︎ | U+2652 | 20 қаңтар – 18 ақпан | 300° – 330° | 11 | Оң | Тұрақты | Ауа | Уран | Сатурн | Ὑδροχόος (Hydrokhoos) | Kumbha (कुंभ) | MULGU.LA "Ұлы", кейіннен qâ "құмыра" |
| Pisces (Балық) | ♓︎ | U+2653 | 19 ақпан – 20 наурыз | 330° – 360° | 12 | Теріс | Өзгермелі | Су | Нептун | Юпитер | Ἰχθύες (Ikhthyes) | Mīna (मीन) | MULSIM.MAḪ "Қолыстың құйрығы"; DU.NU.NU "балық жіп" |

Ескерту: Бұл тек шамамен алынған мәліметтер, ал күн белгісінің өзгеруінің нақты күні жыл сайын өзгереді. Адамның зодиак белгісі планеталардың орналасуына және сол белгідегі асцендентке байланысты. Егер адамның белгілі бір белгісіне ештеңе қойылмаса, онда бұл белгі оның жеке басына белсенді әсер етпейді. Екінші жағынан, Күн мен Айдың екеуі де Қараша белгісінде болған адам, сол белгінің ерекшеліктерін өз мінезінде айқын көрсетеді.

Күн белгісі бойынша астрология

Газеттерде астрология туралы мақалалар жиі жарияланады. Олар адамның туған кезде күн орналасқан зодиак белгісіне байланысты күні қалай өтетінін болжауға тырысады. Астрологтар мұны "күн белгісі" деп атайды, бірақ көбінесе "жұлдыз белгісі" деп аталады. Бұл болжамдар өте жалпылама болады, сондықтан тіпті тәжірибелі астрологтар да оларды жеке өзіндік құндылығы жоқ деп есептейді. Тәжірибелер көрсеткендей, адамдарға өз белгісі үшін газеттен алынған гороскоп пен басқа белгі үшін газеттен алынған гороскоп бірге көрсетілгенде, олардың екеуі де шамамен бірдей дәлдіктегі екенін айтады. Кәсіби астрологтар жасаған толық, жекеленген гороскоптар бойынша да сынақтар жүргізілді, бірақ гороскоптың нәтижелері мен оған қатысты адам арасында ешқандай байланыс табылған жоқ.

Планеталар

Қазіргі батыс астрологиясында планеталар адам психикасындағы негізгі күштерді немесе ұмтылыстарды көрсетеді. Бұл планеталар астрономиядағы планета анықтамасынан өзгеше, себебі Күн, Ай және соңғы кезде Плутон да астрологиялық мақсаттар үшін планеталар саналады. Әрбір планета сонымен қатар бір немесе екі зодиак белгісінің билеушісі деп есептеледі. Астрологтар үш сыртқы планетаның (Уран, Нептун, Плутон) әрқайсысына зодиак белгісін басқару құқығын берген. Дәстүр бойынша, Птолемейдің сөзіне сүйенсек, белгілерді басқару маусымдық ерекшеліктер мен астрономиялық өлшемдерге негізделген. Яғни, жылдың ең жарқын айлары ең жарқын планеталарға, ал ең суық классикалық планета Сатурн – жылдың ең суық айларына берілген, ал қалған белгілер астрономиялық өлшемдерге сәйкес басқа планеталармен басқарылған. Қазіргі заманғы басқарудың сол логиканы ұстанбайтыны байқалады.

Сидериялық және тропикалық астрология

Батыс астрологтары арасында зодиактағы 0 градус Қошқар белгісі – бастапқы нүкте туралы екі түрлі пікір бар. Сидериялық астрология жұлдыздар фонындағы бекітілген бастапқы нүктені пайдаланады, ал тропикалық астрология, батыс астрологтарының көпшілігі қолданатыны, жыл сайын солтүстік жартышардағы көктемгі күн мен түннің теңелу кезінде жұлдыздар фонындағы Күннің орнын бастапқы нүкте ретінде таңдайды (яғни, Күннің аспандағы орны оңтүстік жартышардан солтүстік жартышарға өтетін сәт). Тропикалық тәсілдің салдарынан, егер Күн немесе планета белгілі бір зодиак белгісінде деп айтсақ, аспандағы байқаулар көрсетіп береді, ол тіпті сол шоқжұлдызда орналаспаған. Жер өзінің осімен айналғанда, ойыншық қозғалтқыш сияқты "тейіліп", көктемгі күн мен түннің теңелуінің жұлдыздар фонына қарсы біртіндеп артқа жылғауына себеп болады (бұл теңелулердің прецессиясы деп аталатын құбылыс), жылдамдығы шамамен 30 градусқа (бір зодиак белгісінің ұзындығына) әр 2160 жыл сайын жетеді. Осылайша, екі зодиак 26 000 жыл сайын бір рет ғана бір бағытта болады. Олар шамамен 2000 жыл бұрын, зодиак алғаш құрылған кезде бірге келген. Осы құбылыс бізге Су құбылысы дәуірінің тұжырымдық негізін береді, оның "басталуы" жұлдыздар фонындағы Балықтардан Су құбылысына көктемгі күн мен түннің теңелуінің қозғалысымен сәйкес келеді.

Ай түйіндері

Астрологияда айдың түйіндері де маңызды. Түйіндер – айдың жолы эклиптикамен қиылысатын жерлер. Солтүстік немесе Көтерілетін түйін айдың оңтүстіктен солтүстікке өтуін (немесе көтерілуін) көрсетеді, ал Оңтүстік немесе Төмендеу түйін айдың солтүстіктен оңтүстікке өтуін (немесе төмендеуін) көрсетеді. Батыстық астрологтар айдың түйіндерін планеталар сияқты маңызды фактор деп санамаса да, олар назар аударуға лайық сезімтал аймақтарды белгілейді деп есептейді. – Солтүстік немесе Көтерілетін түйін. Сондай-ақ, Жолдар мен Таңдаулардың билеушісі. – Оңтүстік немесе Төмендеу түйін. Сондай-ақ, Карма мен Өткеннің билеушісі.

Қадір-қасиеттің маңызы

Астрологияда "негізгі қадір-қасиет" – планетаның немесе нүктенің зодиак бойынша орналасуының күші, ол тек белгісі мен градусы бойынша бағаланады. 17 ғасырдың көрнекті астрологы Уильям Лилли оны "планеталардың [немесе] көрсеткіштердің күші, мықтылығы немесе әлсіздігі" деп атаған. Басқаша айтқанда, негізгі қадір-қасиет планетаның немесе нүктенің күшті жақтарын туған шақ картасының аспанындағы басқа факторлардан тәуелсіз қарастыруға тырысады. Дәстүр бойынша бес қадір-қасиет бар: мекен және зиян, биіктік және құлау, үштік, термин және бет. Дегенмен, соңғы екеуінің қолданылуы азайған. Планетаның мекені – оның билік ететін зодиак белгісі.

Гороскоп

Батыс астрологиясы негізінен гороскоп құрастыруға негізделген, ол нақты бір сәттегі аспанның картасы немесе схемасы болып табылады. Таңдалған сәт – гороскоптың нысанының пайда болуының басталуы, себебі сол сәттен бастап нысан өмірі бойы аспанның осы үлгісін өздерімен бірге алып жүреді деп саналады. Гороскоптың ең көп таралған түрі – адамның дүниеге келген сәтіне сүйенген туған шарт картасы; алайда, теориялық тұрғыдан алғанда, кез келген нәрсенің басталуына – бизнес жобасынан бастап, мемлекет құруға дейін – гороскоп жасауға болады.

Негізгі бұрыштар

Гороскопта төрт негізгі бұрыш бар (бірақ кейбір астрологтар үйлердің шекараларын маңызды бұрыштар ретінде де қарастырады). Көтерілу белгісі немесе асцендент – эклиптика мен горизонт қиылысатын шығыс нүктесі. Күн ішінде Жердің айналуына байланысты эклиптиканың бүкіл шеңбері асцендент арқылы өтеді және шамамен 1°-қа ығысады. Осыдан "көтеріліп келе жатқан белгі" термині пайда болды, ол – гороскоп немесе туған күн картасы есептелетін дәл уақытта шығыста көтерілген зодиак белгісі. Гороскоп құру кезінде асцендент дәстүрлі түрде картаның сол жақ бөлігінде орналасады. Көптеген үй жүйелерінде асцендент гороскоптың 1-ші үйінің шекарасында жатады. Көтерілу белгісін көптеген астрологтар гороскоптағы ең маңызды және жекеленген бұрыш деп санайды. Ол адамның ояну санасын көрсетеді, дәл сол сияқты күннің шығыста пайда болуы жаңа күннің басталуын білдіреді. Асцендент нақты уақыт пен орынға байланысты болғандықтан, ол адамның өсіп-жетілу кезінде алатын жеке ортасын және жағдайларын, сондай-ақ балалық шағының мән-жайларын көрсетеді. Осы себепті, асцендент адамның өзін әлемге, әсіресе қоғамда және бейресми жағдайларда қалай ұсынуға үйренгенін де көрсетеді. Асцендентке қарама-қарсы батыс нүктесі – десцендент, ол адамның басқалармен қарым-қатынаста қалай әрекет ететінін көрсетеді. Сондай-ақ, ол бізге қандай адамдар тартылатынын және романтикалық байланыстар құру қабілетімізді көрсетеді. Көптеген үй жүйелерінде десцендент гороскоптың 7-ші үйінің шекарасында орналасқан. Mc Орта аспан немесе медиум цели – эклиптикадағы горизонт жазықтығынан ең биік нүкте. Эклиптика мен горизонт жазықтықтары сәйкес келген жағдайларда, осы нүктелердің шекті орны асценденттен 90° қашықтықта орналасқан. Астрологтар үшін орта аспан дәстүрлі түрде адамның мансабын, мәртебесін, өмірлік мақсатын, ұмтылыстарын, қоғамдағы беделін және өмірлік жолын көрсетеді. Квадранттық үй жүйелерінде орта аспан гороскоптың 10-шы үйінің шекарасында жатады. Орта аспанға қарама-қарсы нүкте – иммум цели деп аталады. Астрологтар үшін надир немесе IC дәстүрлі түрде адамның өмірінің басы мен соңындағы жағдайларды, олардың ата-аналарын және ата-ана үйін, сондай-ақ олардың жеке тұрмысын көрсетеді. Квадранттық үй жүйелерінде ол гороскоптың 4-ші үйінің шекарасында орналасқан.

Үйлер

Астрологтар жылдызды 12 бөлімге бөліп, оларды "үйлер" деп атайды. Гороскоптағы үйлер 12 түрлі өмірлік сала немесе қызмет аясы ретінде түсіндіріледі. Гороскоптағы немесе туылған күннің картасындағы үйлерді есептеудің әртүрлі тәсілдері бар. Дегенмен, олардың мағынасы туралы пікір таласы жоқ, және 12 үй.

Көптеген қазіргі астрологтар үйлердің оларға сәйкес келетін белгілермен байланысты екенін болжайды, яғни бірінші үйдің бірінші белгі – Қошқармен (Аries) табиғи байланысы бар, және т.с.с.

Қатысуы

Аспекттер – бұл планеталардың бір-біріне қатысты жасайтын бұрыштары, сондай-ақ аспирантқа, зенитке, десцендентке және надирге қатысты бұрыштар. Аспекттер екі нүкте арасындағы аспан бойлықтарының градустары мен минуттарындағы бұрыштық қашықтықпен өлшенеді, бұл өлшем Жерден қарағанда еклиптика бойымен жүзеге асырылады. Олар гороскоптағы энергиялардың күшейтіліп берілетін ошақтарын көрсетеді. Бұрыш неғұрлым дәл болса, аспект соғұрлым күшті болады, бірақ аспекттің әр жағындағы бірнеше градустық шешім, «орб» деп аталады, интерпретация үшін рұқсат етіледі. Маңыздылығы бойынша келесі аспекттер: Конъюнкция 0° (орб ±10°). Конъюнкция – картадағы маңызды нүкте, ол қатысты планеталарға ерекше назар аударады. Планеталар сыртқы факторларға бірлесіп әрекет етеді және бір-біріне ықпал етеді. Астрологияға сенушілердің «олардың сенімдерінің ғылыми негізі жоқ, тіпті керісінше дәлелдер бар» деген пікірлері айтылған. Астрология бақыланатын зерттеулерде тиімділігін көрсетпеді және ғылыми жарамдылығы жоқ, сондықтан ол псевдонаука ретінде қарастырылады. Жұлдыздар мен планеталардың орналасуы мен қозғалысының адамдар мен Жердегі оқиғаларға қалай әсер ететінін түсіндіретін, биология мен физиканың негізгі принциптеріне қайшы келмейтін әрекет ету механизмі ұсынылмаған. Астрология жасаған болжамдар теріс нәтиже берген жағдайларда, олар жалған болып шықты. Ең танымал тестті Шон Карлсон басқарды, онда ғалымдар мен астрологтардан тұратын комиссия қатысты. Бұл тест туылған сәттегі астрологияның кездейсоқ нәтижелерден жақсырақ емес екенін көрсетті.