Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тың Аризона штатындағы Гила және Марикопа округтеріндегі өзен.
River in Gila and Maricopa counties in Arizona, United States
Курс
Тұзды өзен Гилла округінің шығысындағы Ақ тауларда Ақ өзен мен Қара өзеннің қосылуынан пайда болады. Ақ және Қара өзендер, сондай-ақ Жоғарғы Тұзды өзеннің басқа салалары солтүстіктегі Могольон қапталы мен шығыстағы және оңтүстіктегі Натан таулары және Натан үстірті арасындағы аймақты сумен қамтамасыз етеді. Тұзды өзеннің салалары Сиерра Анча және Мазатзал тауларын да сумен қамтамасыз етеді. Ақ және Қара өзендер Апачи Форт үнді резерватындағы Ақ тауларды кесіп өтеді. Екі өзеннің жалпы су жинау алабы шамамен 4921 шаршы километрді (1900 шаршы миль) құрайды. Гранит риф бөгетінің су бұру мүмкіндігі – 5 миллион кубометр, оның ішінде Аризона каналы үшін және Оңтүстік каналы үшін. Гранит риф бөгетінен төмен Тұзды өзен таулардан шығып, Меса, Темпе және Скоттсдейл қалаларынан өтеді, содан кейін Финикс қаласының оңтүстігіне қарай, Оңтүстік тау паркінің солтүстігінен өтеді. Темпе қалалық көлінен басқа, қалалар арқылы өтетін өзен төсегі әдетте құрғақ болады, бірақ жоғарыдағы қатты жаңбырлар Стьюарт тау бөгетін Гранит риф бөгетінде бұруға болатын көлемнен артық суды босатуға мәжбүр етеді. Тұзды өзен Финикстің оңтүстік-батыс жиегінде, қала орталығынан шамамен 24 километр (15 миль) қашықтықта Гила өзеніне құяды. Монумент төбесі екі өзеннің қосылған жеріне көз салады және Аризона, Гила және Тұзды өзендерінің меридианы үшін бастапқы зерттеу нүктесі орналасқан жер болып табылады.
The Salt River is formed by the confluence of the White River and the Black River in the White Mountains of eastern Gila County. The White and Black rivers, and other tributaries of the upper Salt River, drain the region between the Mogollon Rim in the north and the Natanes Mountains and Natanes Plateau to the east and south. Tributaries of the Salt River also drain the Sierra Ancha and Mazatzal Mountains. The White and Black rivers drain the White Mountains in the Fort Apache Indian Reservation. Together the two rivers drain an area of about 1900 square miles (4,921 km2). The diversion capacity at Granite Reef Diversion Dam is , with for the Arizona Canal, and for the Southern Canal. Below Granite Reef Dam, the Salt River leaves the mountains and flows past the cities of Mesa, Tempe, and Scottsdale, then south of downtown Phoenix, where it passes north of South Mountain Park. With the exception of Tempe Town Lake, the riverbed winding through the cities is usually dry, except when heavy rains upstream force Stewart Mountain Dam to release more water than can be diverted at Granite Reef Dam. The Salt River joins the Gila on the southwestern edge of Phoenix, approximately 15 mile (24 km) from the center of the city. Monument Hill overlooks the confluence of the two rivers and is the site of the Initial Survey point for Arizona, the Gila and Salt River Meridian.
Өзендердегі өзгерістер
Бұрын Тұзды өзен өз ағысын жыл бойы толықтай өтетін. Алайда, еркін ағатын өзен жиі толып, 1891 жылы аса ірі су тасқыны болған. Осы су тасқыны, сондай-ақ басқа да су тасқындары бірнеше бөгет салуға әкелді, бастапқысы – Теодор Рузвельт бөгеті, нәтижесінде өзеннің көп бөлігі уақытша ағысқа ие болды. Өзеннің құрғақ арнасына қарамастан, әсіресе шілде айының соңы мен тамыздың басында болатын муссондық дауыл кезінде қауіпті, кенеттен болатын су тасқындары жиі кездеседі. Су тасқыны жолдарды шайып алып, көпірлерге зиян келтірді, атап айтқанда 1980, 1993 және 2005 жылдары. Тұз өзенінің табиғи ағысы аузында байқалады. Дегенмен, жаңбырдан кейін ғана Тұз өзені құрғақ немесе Гранит Риф бөгеті төменінде шағын ағысқа ие. Бұрын өзен бойымен шағын қайықтармен жүзуге болар еді. Қазіргі уақытта өзен әлі де су ағысы бар көп бөлігінде жүзуге жарамды. Өзенді Колумбтан бұрынғы Хохокам мәдениеті, кейінгі жергілікті американдықтар және 19 ғасырдағы еуропалық қоныс аударушылар суару үшін пайдаланған. Бүгінде Тұз өзені жобасы арқылы Феникс және айналасындағы елді мекендерге суару және ауыз судың маңызды көзі болып табылады. Өзен суы 1609 шақырымнан астам суару каналдары арқылы таратылады, негізінен мақта, люцерна, жеміс-жидек және көкөніс өсіруге қолданылады.
The Salt River formerly flowed through its entire course year round. However, the free flowing river would frequently flood, including a massive flood in 1891. This flood, as well as others, led to the construction of several dams, beginning with the Theodore Roosevelt Dam, have caused the river to become intermittent in many parts. Despite the dry river bed, or arroyo, dangerous flash floods occasionally occur, especially during monsoon storms in late July and early August. Flood waters can wash out roads. Bridges have been damaged, notably in 1980, 1993, and 2005. The natural flow of the Salt is at its mouth. However, except after rainfall, the Salt is dry or a small stream below Granite Reef Dam. The river was formerly navigable throughout its course by small craft. The river is still navigable in the majority of the area where it still carries water. The river was used for irrigation by the pre Columbian Hohokam culture, by later Native Americans, and by early Euro American settlers in the 19th century. It currently provides a major source of irrigation and drinking water for Phoenix and surrounding communities through the Salt River Project. The river's water is distributed over more than 1000 mile (1609 km) of irrigation canals, used primarily for the growing of cotton, alfalfa, fruit, and vegetables.
Экология
Солтүстік Америка бобры (Castor canadensis) бұрын өзенде кеңінен таралған. 1863 жылдың 1 ақпанында Патти экспедициясының терішісі Джордж Юнт тарихи жазбасында былай деп жазды: "Біз Қара өзенге (Солтүстік өзенге) қарай көтеріле бастадық. Онда бобрлар көп екенін байқадық. Біз бұл өзенді тауларда екі салаға бөлінетін жерге дейін жоғары көтерілдік; яғни, оның құйылысынан шамамен 80 мильдей жерге." 2022 жылы үш көлде балық қырылуы алтын балдырдың салдарынан болды.
North American beavers (Castor canadensis) historically flourished on the river. In an historical account, George C. Yount, a fur trapper with the Pattie expedition, wrote on 1 February 1863, " we began to ascend the Black River [Salt River] We found it to abound with beavers We followed up this stream to where it forks in the mountains; that is to say, about 80 miles from its mouth." 2022 fish kill in three lakes has been caused by golden algae.
Су сапасы
Солт-Ривер алабындағы көптеген өзен участаларында лайлы су проблемалары бар; олар мал жаюды басқару, демалыс, кен өндіру, құм және қиыршық тас өндірісі және басқа да көздермен байланысты.
There are turbidity problems along many stream reaches in Salt River's watershed; these are related to rangeland management, recreation, mining, sand and gravel operations, and other sources.
Қайықпен жүзу орындары
Cherry Creek Roosevelt көліне дейін: Тас жолмен, қиыршық таспен және жаяу жолмен кіруге болады, тірі жем балық (шектеулер қолданылады), моторларға рұқсат жоқ, қарапайым тұрақ, кемпингке рұқсат етіледі, аймаққа көбінесе қол жеткізу қиын. Сагуаро көлінің төменгі жағы: Тас жолмен және топырақ жолмен кіруге болады, тірі жем балық, жүзуге болады, моторларға рұқсат жоқ, тұрақ, үстелдер, дәретханалар, кемпингке рұқсат етіледі. Бірнеше кемпинг және пикник аймақтары бар, қыста кеуекті. Жоғарыда аталған мүмкіндіктерді Тонто ұлттық орманы қамтамасыз етеді. Темпе қалалық көліндегі Темпе қайықтарды жалға алу: кішкентай жолаушылар қайықтары, оның ішінде каяктер, педальді қайықтар, электрмен жүретін понтондық қайықтар және балық аулауға арналған қайықтар. Бұл тәуелсіз мердігер, және оны Темпе қаласы басқармайды.
Cherry Creek to Roosevelt Lake: Paved, gravel and trail access, live bait fish (restrictions in effect), no motors allowed, primitive parking area, camping allowed, area mostly inaccessible. Below Saguaro Lake: Paved and dirt access, live bait fish, swimming, no motors allowed, parking area, tables, restrooms, camping allowed. Several camp and picnic areas, drained in winter. The above facilities are maintained by the Tonto National Forest. Tempe Boat Rentals at Tempe Town Lake: Small passenger boats including kayaks, pedal boats, electric powered pontoons and fishing boats. This is an independent contractor and not managed by the City of Tempe.