Кіріспе
Ұзын ауыз бөлігі – пробоскис (/p//r//oʊ/'/b//ɒ//s//ɪ//s//, // //k//ɪ//s/) – омыртқалы немесе омыртқасыз жануарлардың басындағы созылған мүше. Омыртқасыз жануарларда бұл термин көбінесе тамақтану және соруға арналған түтік тәрізді ауыз мүшелерін білдіреді. Омыртқалы жануарларда пробоскис – ұзын мұрын немесе тұмсық.
A proboscis (/p//r//oʊ/'/b//ɒ//s//ɪ//s//, // //k//ɪ//s/) is an elongated appendage from the head of an animal, either a vertebrate or an invertebrate. In invertebrates, the term usually refers to tubular mouthparts used for feeding and sucking. In vertebrates, a proboscis is an elongated nose or snout.
Этимология
Алғаш рет 1609 жылы ағылшын тілінде латын тілінен алынған proboscis сөзі кездеседі, ол латын тілінде ежегі гректің προβοσκίς (proboskis) сөзінің латыншасы, ол πρό (pro) "алға, ілгері, бұрын" + βόσκω (bosko) "тамақтандыру, қоректендіру" сөздерінен құралған. Грек тілінен туындаған көпше түрі – proboscides, бірақ ағылшын тілінде proboscises көпше түрі жиі қолданылады.
Омыртқасыздар
Ең көп таралған қолданысы – жәндіктер (мысалы, көбелектер, қос қанаттылар және масалар), құрттар (соның ішінде Акантоцефала, сопақша құрттар) және гастропод ұлулары сияқты кейбір омыртқасыздардың түтікшелі тамақтану және сору мүшесін атау үшін қолданылады.
Акантоцефала
Акантоцефалалар немесе тікенбас құрттар, немесе ұшты басты құрттар тікендермен қаруланған, иі қабырғасын тесіп, иесінің ішек қабырғасын ұстап тұруға арналған қайтарылатын бассүйекке ие болуымен сипатталады.
Лепидоптерлердің ауыз бөліктері
Лепидоптерлердің (көбелектер мен мотыльдардың) ауыз мүшелері негізінен сору түрінен тұрады; бұл бөлік сосачок немесе 'haustellum' деп аталады. Сосачок екі түтікшенің ілгектермен біріктіріліп, тазалау үшін бөлінетін құрылысынан тұрады. Сосачок ішінде оны жұмыс істеуге қажетті бұлшық еттер орналасқан. Әрбір түтікше ішке қарай ойысқан, осылайша ылғалды соруға арналған орталық түтік пайда болады. Сору процесі бастың ішіндегі қаптың жиырылуы мен кеңеюі арқасында жүзеге асады. Сосачокпен тамақтанудың нақты мысалы – Deilephila elpenor түрі. Бұл түрде мотыль гүлдің алдында қалықтап, тамағына жету үшін ұзын сосачоғын созады. Кейбір лепидоптер түрлерінде ауыз мүшелері болмайды, сондықтан олар ересек күйінде (imago) тамақтанбайды. Басқалары, мысалы Micropterigidae тұқымдасы, шайнау түріндегі ауыз мүшелеріне ие. Жәндіктердің ауыз мүшелерін зерттеу, көбелектердің (Lepidoptera) сосачогының функционалдық механизмін түсінуге және жаңа формалардың функциясының эволюциясын анықтауға көмектесті. Көбелектердің сосачогын зерттеу, нектар, өсімдік шырыны, ағаш шырыны, жануар қалдықтары сияқты әртүрлі сұйық тағамдарға бейімделудің және Heliconius көбелектерінде тозаңды қосымша тағам ретінде пайдаланудың таңғаларлық мысалдарынан хабар береді. Өте ұзын сосачок гүлге келетін жәндіктердің әртүрлі топтарында кездеседі, бірақ салыстырмалы түрде сирек.
Қарыншалылар
Гастроподтардың кейбір эволюциялық тармақтары сопақшаны (тұмсықты) дамытқан. Гастроподтарда сопақша – бұл денеге қайтарыла алатын тұмсықтың ұзаруы; ол тамақтану, қоршаған ортаны сезу және кейбір жағдайларда жемтікті ұстау немесе иесіне жабысу үшін қолданылуы мүмкін. Сопақшаның үш негізгі түрі анықталды: плевремболиялық (ішінара қайтарылатын), акремболиялық (толық қайтарылатын) және интраэмболиялық (құрылымы бойынша өзгеше). Акремболиялық сопақшалар көбінесе паразиттерде кездеседі.