Жұмыртқа салуға арналған анатомиялық құрылым – овипозитор. Көмекші мүшелерден тұрады, жұмыртқаны орналастыру, тікелей салуға бейімделген. Кейбір түрлері тесіп салуға да қабілетті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жұмыртқа салудың анатомиялық құрылымы
Anatomical structure for laying eggs
Жұмыртқа салушы – кейбір жануарлар, әсіресе жәндіктер, жұмыртқа салу үшін пайдаланатын түтік тәрізді мүше. Жәндіктерде жұмыртқа салушы ең көп дегенде үш жұп қосымшадан тұрады. Жұмыртқа салушының құрылысы мен морфологиясы әртүрлі, бірақ көбінесе оның пішіні жұмыртқаға орын дайындау, жұмыртқаны жеткізу және оны тиісті жерге орналастыру сияқты функцияларға бейімделген. Көптеген жәндіктер үшін бұл мүше жұмыртқаны бір бетке жабыстыру үшін ғана қолданылады, бірақ көптеген паразиттік түрлерде (көбінесе аралар мен басқа да қанаттыларда) ол тесіп кіретін мүше болып табылады. Кейбір жұмыртқа салушылар қолданылмаған кезде толық кері тартылмайды, ал сыртқа шығып тұратын базальдық бөлігі скейп, немесе дәлірек айтқанда овискап деп аталады, скейп сөзі латын тіліндегі scāpus сөзінен шыққан, ол «сабақ» немесе «оське» деген мағынаны білдіреді.
The ovipositor is a tube like organ used by some animals, especially insects, for the laying of eggs. In insects, an ovipositor consists of a maximum of three pairs of appendages. The details and morphology of the ovipositor vary, but typically its form is adapted to functions such as preparing a place for the egg, transmitting the egg, and then placing it properly. For most insects, the organ is used merely to attach the egg to some surface, but for many parasitic species (primarily in wasps and other Hymenoptera), it is a piercing organ as well. Some ovipositors only retract partly when not in use, and the basal part that sticks out is known as the scape, or more specifically oviscape, the word scape deriving from the Latin word scāpus, meaning "stalk" or "shaft".
Бөжәктерде
Шегірткелер жұмыртқаларын салу үшін жерге қазба ойыс жасайды. Шиқылдақтар жұмыртқаларын енгізу үшін бұтақтардың ағаш тінін жұмыртқа салатын мүшесімен тесіп жарады. Тісті шегірткелердің кейбір түрлері де жұмыртқа салатын мүшесі арқылы өсімдіктердің тіндерін кесіп жарады. Мегархисса тұқымдас қоңыздарының аналықтары бірнеше сантиметрлік ұзындықтағы жіңішке жұмыртқа салатын мүшеге (теребра) ие, оны ағаш діңдеріне тесік ашу үшін пайдаланады. Бұл қоңыздар личинка кезінде қоңыздың дернәсілдеріне паразиттік болып келеді, сондықтан жұмыртқа қоректену кезінде тікелей қожайынның денесіне салынуы керек. Мегархиссаның жұмыртқа салатын мүшелері (денесінің өлшеміне қатысты) ең ұзын жұмыртқа салатын мүшелердің қатарына жатады. Акулеаттардың (қоңыздар, кәдімгі ара, ара және құмырсқа) шаншарлары – бұл жұмыртқа салатын мүшелер, олар өзгертілген және у бездерімен байланысты. Олар жемтікті парализдеу үшін немесе қорғану құралы ретінде қолданылады. Шаншардың уы және тесіп кіруі қоңызға жұмыртқа салу кезінде жарақат алу қаупін азайтады. Кейбір жағдайларда инъекция вирустық бөлшектерді де енгізеді, олар қожайынның иммундық жүйесін басады және оның жұмыртқаларды жоюына кедері келтіреді. Дегенмен, тітіркендіргіш гименоптералардың көпшілігінде жұмыртқа салу үшін жұмыртқа салатын мүше қолданылмайды. Бір ерекшелік – Chrysididae тұқымдасы, гименоптера құрамына кіретін, олардың Chrysis ignita сияқты түрлері шаншар аппаратын және функционалды жұмыртқа салатын мүшені азайтады. Жүзім бұзауларының жұмыртқа салатын мүшелері жемістерге ену үшін арнайы тісті тістерге ие, ал өт бұзауларының жұмыртқа салатын мүшелерінде біркелкі тістері немесе тістері жоқ, яғни мүшенің морфологиясы тіршілік тарихымен байланысты. Diptera (шыбық) тұқымдастарының Tephritidae және Pyrgotidae мүшелерінде жақсы дамыған жұмыртқа салатын мүшелері бар, олар қолданылмайтын кезде ішінара кері тартылады, ал сыртқа шығып тұрған бөлігі – oviscape. Diptera құрамындағы тағы бір тұқымдас – Oestridae, көбінесе қысқа, түкті жұмыртқа салатын мүшелері болады, ал Cuterebra fontinella түрінің тұқымдас ішіндегі ең қысқаларының бірі бар. Жұмыртқа салатын мүшелер қанатты жәндіктерде ғана емес, сонымен қатар Apterygota-да кездеседі, онда жұмыртқа салатын мүше жұптасу кезінде сперматофорды жинау үшін қосымша функция атқарады. Бұл жәндіктердің жабайы табиғаттағы жұмыртқа салу әдеттері туралы көп мәлімет жоқ.
Grasshoppers use their ovipositors to force a burrow into the earth to receive the eggs. Cicadas pierce the wood of twigs with their ovipositors to insert the eggs. Sawflies slit the tissues of plants by means of the ovipositor and so do some species of long horned grasshoppers. In the ichneumon wasp genus Megarhyssa, the females have a slender ovipositor (terebra) several inches long that is used to drill into the wood of tree trunks. These wasps are parasitic in the larval stage on the larvae of horntail wasps, hence the egg must be deposited directly into the host's body as it is feeding. The ovipositors of Megarhyssa are among the longest egg laying organs (relative to body size) known. The stingers of the Aculeata (wasps, hornets, bees, and ants) are ovipositors, highly modified and with associated venom glands. They are used to paralyze prey, or as defensive weapons. The penetrating sting plus venom allows the wasp to lay eggs with less risk of injury from the host. In some cases, the injection also introduces virus particles that suppress the host's immune system and prevent it from destroying the eggs. However, in virtually all stinging Hymenoptera, the ovipositor is no longer used for egg laying. An exception is the family Chrysididae, members of the Hymenoptera, in which species such as Chrysis ignita have reduced stinging apparatus and a functional ovipositor. Fig wasp ovipositors have specialized serrated teeth to penetrate fruits, but gall wasps have either uniform teeth or no teeth on their ovipositors, meaning the morphology of the organ is related to the life history. Members of the Dipteran (fly) families Tephritidae and Pyrgotidae have well developed ovipositors that are partly retracted when not in use, with the part that sticks out being the oviscape. Oestridae, another family within Diptera, often have short hairy ovipositors, the species Cuterebra fontinella has one of the shortest within the family. Ovipositors exist not only in winged insects, but also in Apterygota, where the ovipositor has an additional function in gathering the spermatophore during mating. Little is known about the egg laying habits of these insects in the wild.
Балықтарда
Родеус тұқымдасының аналықтарының жыныс тесігінен түтікшелі ұзарту түріндегі жұмыртқа салу құрылғысы шығады. Көбейту маусымында олар осы құрылғыны тұщы сулы моллюскалардың қабыс қуысына жұмыртқа салғанда пайдаланады, онда олардың жұмыртқалары қауіпсіз жағдайда жетіледі. Теңіз жылқыларында жұмыртқаларын аталықтың жұмыртқа сақтағыш қабына енгізуге арналған жұмыртқа салу құрылғысы болады, ол оларды ашық суда шабақтарды қолайлы жағдайға жібергенге дейін көтеріп жүреді.
Female bitterlings in the genus Rhodeus have an ovipositor in the form of a tubular extension of the genital orifice. During breeding season, they use it when depositing eggs in the mantle cavity of freshwater mussels, where their eggs develop in reasonable security. Seahorses have an ovipositor for introducing eggs into the brood pouch of the male, who carries them until it is time to release the fry into a suitable situation in the open water.
Екі жүзділерде
Мәрмәр тритонның (Triturus marmoratus) аналары жұмыртқаларын салу арқылы ұрпаққа қамқорлық жасайды. Олар оларды су өсімдіктерінің жапырақтарына мұқият орап, жыртқыштардан қорғау үшін көлге шашыратады. Аналықтар жұмыртқа салу кезінде тыныс ала алмайды, сондықтан жұмыртқаларды ораудың пайдасы, демді ұстап тұрудың қиындығынан артық.
The marbled newt, or Triturus marmoratus, females participate in parental investment by ovipositing their eggs. They carefully wrap them in aquatic leaves as a form of protection, scattering them throughout a pond to avoid predation. Females are not able to breathe during the oviposition process; therefore, the benefit to wrapping the eggs outweigh the cost of holding their breath.