Кіріспе

Шотландиядағы приходтар мен аймақтар

Кнапдейл Шотландиядағы қырық ұлттық көрікті аймақтың бірі – Кнапдейл ұлттық көрікті аймағына атын берген. Бұл аймақтар ерекше сұлу көріністерді анықтау және оларды тиімсіз құрылыстардан қорғау мақсатымен белгіленген. Аймақтың жалпы ауданы құрайды, оның ішінде құрлықтағы және теңіздегі (яғни, төменгі таяздық деңгейінен төмен) бөліктері бар.

Гейлдер мен норвегтер

Бірінші мыңжылдықтың басында, ирландтық шабуылдан кейін, гаэл халқы айналасындағы жерлерді мекендеп, Дал Риата патшалығын құрды. Бұл патшалық белгілі бір рулық топтардың билігінде болған бірнеше аймаққа бөлінді, олардың ең қуаттысы – Cenél nGabráin Кнапдейл, Кинтайр және Лох Аве мен Лох Файн аралығындағы аймақтар (Крайнш, Ардскотниш, Глассари және Гленнари), Арран және Мойл (Ульстерде) биледі. Дал Риатаның астанасы Дунэдд осы аймақта, қазіргі Кнапдейлдің солтүстігінде, сол кездегі батпақты жерде орналасқан еді. Бұл гаэл патшалығы бірнеше ғасыр бойы гүлденді, бірақ соңында норвег викингтерінің шапқынынан құлап, өздерінің билігін орнатып, материктің солтүстігі мен батысындағы аралдарға кеңірек таратты. Норвегия біріккеннен кейін, олар Норвегияның Аралдар патшалығына айналды, оны Годред Крован жергілікті түрде басқарды және Норвегияда Судрейяр (ескі норвег тілінде, дәстүрлі түрде Содор деп ағылшынша аударылады), яғни Оңтүстік аралдар деп аталды. Дал Риатаның бұрынғы аумағы географиялық тұрғыдан Аргиль (қазіргі Аргилл) деп аталды: гаэл жағалауы. 1093 жылы норвег патшасы Магнус аралдардағы билігін бекіту үшін әскери жорық ұйымдастырды. Шотландия королі Малкольм Магнустың батыс жерлеріне билігін жүргізу құқығын мойындау туралы жазбаша келісімге келді. Нақты емес формулировка Магнусты Тарберттегі тар құмтөбе арқылы қайығын сүйреп, ішінде отырып, осылайша Аран мен Бьют аралдарымен қатар Кинтайрды да иеленуге мәжбүр етті. Дегенмен, Магнустың жорығы Малкольмның кіші інісі Доналбейннің Малкольмға қарсы жасаған қастандығының бір бөлігі болды. Малкольм шайқаста қаза болғаннан кейін, Доналбейн шабуыл жасап, Шотландия патшалығын басып алып, Малкольмның ұлдарын тақтан ығыстырды; патша болғаннан кейін Доналбейн Магнустың жеңістерін растады. Алайда, Доналбейннің осыны жасауға деген ықыласы ақсүйектер арасында оның қолдауын әлсіретті, ал Малкольмның ұлы Дункан оны тақтан түсірді. Бірнеше жылдан кейін, Магнустың аралдардағы билігіне қарсы көтеріліс болғаннан кейін, ол билігін қайта орнату үшін тағы бір, одан да қатал жорық ұйымдастырды. Көтерілісшілердің көп бөлігі және олардың әскерлері пана іздеді; олар Кинтайр мен Кнапдейлге қашуды жөн көрді. 1098 жылы Магнустың қатыгездігін білген жаңа шотланд королі Эдгар (Малкольмның тағы бір ұлы) Магнусқа аралдар және Кнапдейлді қоса алғанда, Кинтайр түбегіндегі барлық биліктің құқығын берді.

Аралдарда

12 ғасырдың ортасында Годред Крованның немересінің күйеуі Сомерлед сәтті төңкеріс жасап, Аралдардың билігін басып алды. Осы ғасырдың соңында Кнапдейлді Суибхне иеленгені белгілі болды, ол Касл Суин мен Максуин руының атасы саналады. 1262 жылы Норвегия мен Шотландия арасындағы қарым-қатынас нашарлағаннан кейін, шотландтар Суибхненің мұрагері Дубхгаллды Кнапдейлді қоса алғандағы жерлерін Ментейт графы Уолтер Стюартқа беруге мәжбүр етті. 1263 жылы Норвегия королі Хакон Хаконарсон Норвегияның билігін қайта орнату үшін Шотландияға жорық жасады. Оның қолдаушыларының бірі Муркхэд Мак Суибн болды, ол қызметі үшін Арран аралымен сыйландырылды. Бірақ, сол жылы Хаконның қайтысынан кейін Норвегия королі Магнус Хаконарсон Перт шарты арқылы Судрейжар аралдарын Шотландия королі Александр III-ге үлкен сомадағы ақшаға берді.

Шотландияның ертедегі Кнапдейл

13 ғасырда Сомерледтің ұрпақтары үш негізгі әулетке бөлінді: Макдугалл, Макрори және Макдональд. Ғасырдың соңында Джон Баллиол мен Роберт де Брюйс арасында Шотландия тағына талас туды; Максуиндер Кнапдейлді қайтарып алу үмітімен Джонды қолдады, Макдугалдар да Джонның жағына шықты, ал Макдональдтар мен Макрори де Брюйсті қолдады. Де Брюйс Джонды жеңген соң, Макдугалл жерлерін тәркіледі деп жариялады және оларды Макдональдтарға берді; Максуиндер көбінесе Ирландияда галлоглас жалдамалы әскерлеріне айналды. Де Брюйс Максуиннің бұрынғы Кнапдейл жерлерін Уолтердің ұрпақтарына сыйлады. Макдональд әулетінің басшысы Макрори әулетінің мұрагеріне үйленді, осылайша Сомерледтің қалған иелігін біріктіріп, бір ғасырдан астам сақталған Аралдар Лордтығын құрды. 4 жыл және 3 баладан кейін ол Эмиден ажырасып, Шотландия королі Роберт II-нің қызы Маргаретқа үйленді, ол оған Кнапдейлді құдалық сый ретінде берді. Бірақ 1462 жылы сол кездегі Аралдар Лорды Джон ағылшын королімен Шотландияны басып алу жоспарын жасады; Англиядағы азамат соғысы осының анықталуын он жылға кешіктірді. 1475 жылы жоспар ашылған соң, оны тәркілеу туралы талап қойылды, бірақ бір жылдан кейін Джон Росс (Шығыс, Батыс және Скай), Кинтайр және Кнапдейлді Шотландияға беру арқылы мәселені шешті. Ортағасырлық латын тілінде провинция ретінде Кнапдейлге Максуиннің билігінде болған Лох Аве мен Лох Файн арасындағы жақын жерлер де кірді. Әкімшілік тұрғысынан алғанда, Кнапдейлге бастапқыда Перт шерифі қызмет көрсетті; 5 жылдан кейін ол Тарбертширге ауыстырылды. Бірте-бірте, шығыс және солтүстікке қарай Кемпбеллдердің күші арта түскенде, билік орталығы оларға қарай жылды, ал шериф соты сол кездегі Кнапдейлдің солтүстік-шығысындағы Инверарайға көшті. Табиғи түрде, 1633 жылы шерифтік билік Аргилл шерифіне қосылды. Мұрагерлік юрисдикциялар туралы заңмен комитальдық өкілеттіктер жойылған кезде провинциялық Кнапдейл тоқтатылды, ал бұл термин қазіргі ауданды, Лохгилхедтен оңтүстікке қарайғы жерді ғана білдірді. 1899 жылы шотландтық жергілікті басқару туралы заң бойынша округтер ресми түрде шерифтік шекаралар бойынша құрылды; Кнапдейл ауданы – бұрынғы провинцияның қалған бөлігімен бірге Аргилл округінің құрамына кірді.

Қазіргі заман

Кнапдейл орманы 1930 жылдары отырғызылып, аймақтың көп бөлігін жабады. 1930 жылдары Еңбек министрлігі жұмыссыздардың арасынан ер адамдармен қамтамасыз етті, олардың көпшілігі Орталық белдеудің дағдарысқа ұшыраған кен және ауыр индустрия аймақтарынан келген болатын. Олар Министрлік құрған бірнеше оқу орталықтарының бірінде тұрды, олардың көпшілігі Орман шаруашылығы комиссиясына қарасты болды; 1938 жылға қарай Министрліктің бүкіл Ұлыбританияда 38 оқу орталығы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде лагерьде жау тұтқындары сақталды. Кнапдейлдегі барақтар лагері Кринан каналының оңтүстігінде, Кейрнбанда орналасқан, ал сақталған ғимарат Орман және Жерді басқару қызметінің шеберханасы ретінде пайдаланылуда. 20 ғасырдың соңындағы реформалардан кейін Кнапдейл қазір Аргилл және Бьют аймағының құрамына кіреді.

Меншік

Кнапдейлдің көп бөлігі Шотландияның Орман және Жер шаруашылығы агенттігінің меншігінде. Екі ірі жеке меншік иелік Лох Каолиспорттың екі жағында орналасқан: Эллари және Лочед иелігі көлдің солтүстік жағында, ал Ормсэри – оңтүстік жағында жатыр. Ормсэри иелігі сэр Уильям Литгоуға тиесілі.

Тарихи орындар

Жергілікті көрікті орындарға Килл шіркеуі жатады, ол Әулие Кормакқа арналған және 1100 жылдары салынған. Шіркеуде ерте христиандық және орта ғасырлық кезеңдерге жататын 40-қа жуық өрнекті тас бар, олардың ең маңыздысы – VIII ғасырға жататын Килл айқасы, ол Ионада табылған бос тұрған айқастарға ұқсас. Шіркеудегі қабір тақтасында қазір Эдинбургтегі Шотландия ұлттық мұражайында сақталатын Королева Мария арфасына ұқсас кларсах бейнесі бейнеленген. Бұл – қазірге дейін сақталған үш орта ғасырлық гель арфасының бірі. Аргилл аймағындағы Батыс Хайленд қабір тастары Кнапдейлдің осы арфаның туған жері екенін көрсетеді. Килберриде және XIII ғасырға жататын Килмори Кнап шіркеуінде де ерте христиандық және орта ғасырлық өрнекті тастарды кездестіруге болады. Лох-Свин жағалауында XII ғасырда салынған Свин қамалы – Шотландия материгіндегі ең көне қамалдардың бірі, оның құрылыс мерзімі анық белгілі.

Қоршаған орта

Кнапдейлдің төрт көлі (Loch nan Torran, Loch Fuar Bheinne, Dubh Loch және Loch Clachaig) қара мойынды су құстарын көбейту маңыздылығына байланысты арнайы қорғалатын аймақ ретінде белгіленген. Loch Sween теңіз көлі Табиғатты сақтаудың теңіз қорғалатын аймағы (NCMPA) мәртебесіне ие болды. Ішкі көлде маерл төсектері мен қазылған лай бар, сондай-ақ вулкан құрттарының колониясын қамтиды, ал Loch Sween аузындағы күшті тасқын су аймақтарындағы теңіз түбі ірі шөгінділерден тұрады. Бұдан өзге, көлде Шотландиядағы ең маңызды острица популяциясы кездеседі. Taynish ұлттық табиғи қорығы Солтүстік Кнапдейлдің ішінде, Loch Sween-нің батыс жағындағы Tayvallich ауылының оңтүстік-батысында орналасқан. Қорық Taynish түбегінің дерлік барлық бөлігін қамтиды, ол шамамен сондай ұзын және соншалық кең. Taynish-тегі орманды алқаптар көбінесе «температты ылғалды ормандар» деп сипатталады, олар Гольфстрім әкелген жұмсақ және ылғалды климаттың арқасында пайда көреді. Taynish NatureScot-қа тиесілі және басқарылады, ал 1977 жылы Ұлттық табиғи қорық деп жарияланды. Тәжірибе Шотландияның жабайы табиғат қоры және Шотландия Корольдік зоологиялық қоғамы тарапынан бес жыл бойы жүргізілуі тиіс болды, ал Шотландияның табиғи мұрасы (SNH) жобаны бақылаумен айналысты. Алғашқы бобърлар 2009 жылдың мамырында босатылды, бірақ алғашқы жылы 11 жануарды табиғатқа жіберу екі жануардың жоғалуымен және үшіншісінің заңсыз атылғаны туралы дәлелсіз айыптамалармен қиындыққа тап болды. Қалған популяция 2010 жылы қосымша босатылымдар арқылы артты, ал 2016 жылдың қарашасында Шотландия үкіметі бобърлардың тұрақты болатынын және Шотландиядағы жергілікті түр ретінде қорғалатын мәртебеге ие болатынын жариялады. Бобърларға Кнапдейлден (және жеке, Тей өзені бойында) табиғи түрде таралу аймағын кеңейтуге рұқсат етіледі; алайда, бұл процеске көмектесу және популяцияның денсаулығы мен төзімділігін арттыру үшін 2017 мен 2020 жылдар аралығында Кнапдейлге тағы 28 бобър жіберіледі.