10 ғасырдағы Шотландия (Альба) королі Константин II

Кіріспе

10 ғасырдағы Шотландия (Альба) патшасы

Каусантин мак Áида (қазіргі гель тілінде: Còiseam mac Aoidh, ағылшын тілінде Константин II; 879 жылдан кешіктірілмей туылған; 952 жылы қайтыс болған) – Шотландияның алғашқы патшасы, сол кезде Альба деген атаумен белгілі болған. Альба Корольдігі, алғаш рет Константиннің өмірінде айтылған, қазіргі Солтүстік Шотландияда орналасқан. Корольдіктің негізгі бөлігі Тай өзені маңындағы жерлерді құрады. Оның оңтүстік шекарасы Форт өзені болды, солтүстікке қарай Морей-Фертке, тіпті мүмкін Кейтнесске дейін созылды, ал батыс шекаралары белгісіз. Константиннің әкесі Кеннет I (Cináed mac Ailpín, 858 жылы қайтыс болған) – пиктің алғашқы патшасы ретінде тарихқа енген. «Пиктің патшасынан» «Альба патшасы» атауына өзгеру – Пикландияның кең ауқымды өзгерісінің бір бөлігі және Альба Корольдігінің пайда болуы Константиннің өмірімен байланысты. Оның билігі, алдыңғылары сияқты, Британ аралдарындағы викингтердің, әсіресе Уи Имайрдың («Имардың немерелері/ұрпақтары», немесе сүйексіз Ивар) әрекеттерімен толыққанды болды. Константиннің тұсында Уэссекс пен Мерсия патшалықтарының, кейін Англия Корольдігінің билеушілері өз билігін солтүстікке қарай, даулы Нортумбрия патшалықтарына дейін кеңейтті. Бастапқыда оңтүстік билеушілері викингтерге қарсы одақтас болды, бірақ 934 жылы Этельстан, ешқандай себепсіз, Шотландияға теңіз және құрлықтан, төрт уэльс патшасын қамтыған үлкен әскермен шабуыл жасады. Ол Оңтүстік Альбаны қиратты, бірақ шайқас туралы ешқандай мәлімет жоқ. Қыркүйекке дейін ол кері шегінді. Үш жыл өткен соң, 937 жылы, Альбаға жасаған шабуылға жауап ретінде, король Константин Дублин патшасы Олаф Гутфритсонмен және Стратклайд патшасы Оуэйн ап Дифнуалмен одақтасты, бірақ олар Брунанбур шайқасында жеңілді. 943 жылы Константин тақтан бас тартып, 952 жылы қайтыс болған Сент-Эндрюс монастырына (Céli Dé (Culdee)) кетіп қалды. Оның орнына алдыңғысының ұлы Малкольм I (Máel Coluim mac Domnaill) отырды. Константиннің 43 жылдық билігі, 1603 жылы Тақтар одағына дейін Шотландияда Арыстан патша Вильгельмнің билігінен асып түседі, Пикландияның гаэлдік мәдениетке айналуында маңызды рөл атқарды деп есептеледі, онда оның ирландтық Céli Dé монастырлық реформаторларын қолдауы маңызды фактор болды. Оның тұсында «шотландтар» және «Шотландия» сөздері алғаш рет қазіргі Шотландияның бір бөлігін білдіру үшін қолданылды. Дәуіттің төңкерісіне дейін сақталған шіркеулік және әкімшілік институттардың алғашқы дәлелдері де осы кезеңде пайда болды.

Causantín mac Áeda (Modern Gaelic: Còiseam mac Aoidh, anglicised Constantine II; born no later than 879; died 952) was an early King of Scotland, known then by the Gaelic name Alba. The Kingdom of Alba, a name which first appears in Constantine's lifetime, was situated in modern day Northern Scotland. The core of the kingdom was formed by the lands around the River Tay. Its southern limit was the River Forth, northwards it extended towards the Moray Firth and perhaps to Caithness, while its western limits are uncertain. Constantine's grandfather Kenneth I of Scotland (Cináed mac Ailpín, died 858) was the first of the family recorded as a king, but as king of the Picts. This change of title, from king of the Picts to king of Alba, is part of a broader transformation of Pictland and the origins of the Kingdom of Alba are traced to Constantine's lifetime. His reign, like those of his predecessors, was dominated by the actions of Viking rulers in the British Isles, particularly the Uí Ímair ('Grandsons/Descenants of Ímar', or Ivar the Boneless). During Constantine's reign, the rulers of the southern kingdoms of Wessex and Mercia, later the Kingdom of England, extended their authority northwards into the disputed kingdoms of Northumbria. At first, the southern rulers allied with him against the Vikings, but in 934 Æthelstan, unprovoked, invaded Scotland both by sea and land with a huge retinue that included four Welsh kings. He ravaged southern Alba, but there is no record of any battles. He had withdrawn by September. Three years later, in 937, probably in retaliation for the invasion of Alba, King Constantine allied with Olaf Guthfrithson, King of Dublin, and Owain ap Dyfnwal, King of Strathclyde, but they were defeated at the battle of Brunanburh. In 943, Constantine abdicated the throne and retired to the Céli Dé (Culdee) monastery of St Andrews where he died in 952. He was succeeded by his predecessor's son Malcolm I (Máel Coluim mac Domnaill). Constantine's reign of 43 years, exceeded in Scotland only by that of King William the Lion before the Union of the Crowns in 1603, is believed to have played a defining part in the Gaelicisation of Pictland, in which his patronage of the Irish Céli Dé monastic reformers was a significant factor. During his reign, the words "Scots" and "Scotland" are first used to mean part of what is now Scotland. The earliest evidence for the ecclesiastical and administrative institutions which would last until the Davidian Revolution also appears at this time.

Константин мак Фергузадан Константин І-ге дейінгі Пктиния

Викинг дәуірінен бұрын Шығыс Шотландиядағы үстемдік құрған патшалық Морэй Ферт жағалауындағы Фортриудің солтүстік пиктік патшалығы болды. 9 ғасырда Дál Риата (Далриада) гаелдері Константин мак Фергузаның (Фергустың ұлы Константин) Фортриу патшаларына бағынышты болды. Константиннің әулеті 789 жылдан кейін Фортриуда үстемдік құрды, ал егер Константин пиктің Оэнгус I-нің (Фергустың ұлы Оэнгус) туысы болса, онда шамамен 730 жылдан бері билік еткен болуы мүмкін. Фортриудің үстемдігі 839 жылы Улстер жылнамаларында тіркелгендей, викинг әскерлерінен жеңіліс тауып, Фортриу патшасы Уен мен оның інісі Бран, Константиннің немерелері, Дál Риата патшасы Áед мак Боанта және «сансыз көп басқалар» қаза тапқанда аяқталды. Бұл қазалар он жылға созылған тұрақсыздық кезеңіне әкелді, өйткені бірнеше әулет Пикландияда өздерінің үстемдігін орнатуға тырысты. 848 жылға қарай Кеннет МакАльпин жеңіске жетті. Кейінгі ұлттық миф Кеннет МакАльпинды Шотландия патшалығының құрушысы етіп көрсетті, оның құрылуы 843 жылға, яғни оның пиктілерді жойған және жаңа дәуірді басталған жылға дейін шегерілді. 9 ғасырдағы Шотландия тарихы туралы мәліметтер аз, бірақ ирландиялық жылнамалар мен 10 ғасырлық Альба патшаларының шежіресі Кеннеттің пиктік патша болғандығымен келіседі және оны қайтыс болғаннан кейін «пиктің патшасы» деп атайды. Осы стиль Кеннеттің інісі Дональд I (Домналл мак Аилпин) және ұлдары Константин I (Константин мак Синаеда) мен Áед (Áед мак Синаеда) үшін де қолданылды. Кеннеттің ұрпақтары билеген патшалық – ертеректегі жазбаларда оларды «Альпин әулеті» деп атаған, бірақ Кеннеттен таралу анықтамалық фактор болды, ирландиялық дереккөздер Clann Cináeda meic Ailpín («Кеннет МакАльпин әулеті») деп атады. Бұл патшалық бұрынғы үстем Фортриу патшалығының оңтүстігінде, Тай өзенінің маңындағы жерлерде орналасқан. Кеннеттің аты аталмаған патшалығының аумағы белгісіз, бірақ ол оңтүстікте Форт Ферттен солтүстіктегі Маунтқа дейін созылғаны анық. Бұл аймақ Ұлыбританияның солтүстігіндегі таулы тізбектен – Druim Alban – тысқары тараған-таралмағаны белгісіз. Патшалықтың ядросы бұрынғы Меарнс, Форфар, Перт, Файф және Кинросс округтеріне ұқсас болды. Жазбаларда аталған маңызды діни орталықтардың ішінде Дункельд, патшалықтың епископының ордасы болуы мүмкін, және Cell Rígmonaid (қазіргі Сент-Эндрюс) бар. Кеннеттің ұлы Константин 876 жылы қайтыс болды, бұл 874 жылы Нортумбриядан солтүстікке келген викинг әскерімен шайқаста қаза тапқан болуы мүмкін. Патшалық тізімдеріне сәйкес, ол кейінірек пиктің 70-ші және соңғы патшасы ретінде есептелді.

The dominant kingdom in eastern Scotland before the Viking Age was the northern Pictish kingdom of Fortriu on the shores of the Moray Firth. By the 9th century, the Gaels of Dál Riata (Dalriada) were subject to the kings of Fortriu of the family of Constantín mac Fergusa (Constantine son of Fergus). Constantín's family dominated Fortriu after 789 and perhaps, if Constantín was a kinsman of Óengus I of the Picts (Óengus son of Fergus), from around 730. The dominance of Fortriu came to an end in 839 with a defeat by Viking armies reported by the Annals of Ulster in which King Uen of Fortriu and his brother Bran, Constantín's nephews, together with the king of Dál Riata, Áed mac Boanta, "and others almost innumerable" were killed. These deaths led to a period of instability lasting a decade as several families attempted to establish their dominance in Pictland. By around 848 Kenneth MacAlpin had emerged as the winner. Later national myth made Kenneth MacAlpin the creator of the kingdom of Scotland, the founding of which was dated from 843, the year in which he was said to have destroyed the Picts and inaugurated a new era. The historical record for 9th century Scotland is meagre, but the Irish annals and the 10th century Chronicle of the Kings of Alba agree that Kenneth was a Pictish king, and call him "king of the Picts" at his death. The same style is used of Kenneth's brother Donald I (Domnall mac Ailpín) and sons Constantine I (Constantín mac Cináeda) and Áed (Áed mac Cináeda). The kingdom ruled by Kenneth's descendants—older works used the name House of Alpin to describe them but descent from Kenneth was the defining factor, Irish sources referring to Clann Cináeda meic Ailpín ("the Clan of Kenneth MacAlpin")—lay to the south of the previously dominant kingdom of Fortriu, centred in the lands around the River Tay. The extent of Kenneth's nameless kingdom is uncertain, but it certainly extended from the Firth of Forth in the south to the Mounth in the north. Whether it extended beyond the mountainous spine of north Britain—Druim Alban—is unclear. The core of the kingdom was similar to the old counties of Mearns, Forfar, Perth, Fife, and Kinross. Among the chief ecclesiastical centres named in the records are Dunkeld, probably seat of the bishop of the kingdom, and Cell Rígmonaid (modern St Andrews). Kenneth's son Constantine died in 876, probably killed fighting against a Viking army that had come north from Northumbria in 874. According to the king lists, he was counted as the 70th and last king of the Picts in later times.

IX ғасырдың аяғында Британия мен Ирландия

899 жылы Уэссекс патшасы Ұлы Альфред қайтыс болып, өзінен кейін ұлы Эдуард Ескіні Темза өзенінің оңтүстігіндегі Англияның билеушісі етіп тағайындады, ал қызы Этельфлэд пен күйеу баласы Этельред Мерсияның батыс ағылшын бөлігін басқарды. Шығыс Англиядағы даниялық патшалықтардағы жағдай одан да түсініксіз. Король Эорик, әлдебір, Шығыс Англияда билік еткен болуы мүмкін, бірақ Нортумбриядағы Йорк графы Гутфриттің мұрагерлерінің қайсысына нақты даталар тағайындалғаны белгісіз. Гутфриттің орнын Сигурд пен Кнут басты, бірақ олардың бірлесіп немесе бірінен кейін бірі билік еткені әлі де даулы. Сол кезде Нортумбрия Йорктегі викинг патшалары мен жергілікті билеушілер арасында бөлінген болуы мүмкін, мүмкін, Бамбургте орналасқан Эадульф солтүстіктегі Тайн немесе Тис өзендерінен Форт өзеніне дейінгі жерлерді басқарған. Ирландияда Константиннің әпкесі Мэйл Муйреге үйленген Фланн Синна үстемдік құрды. 900 жылға жуық жылдар Дублиндегі викингтер мен норвегиялық-гельдердің әлсіреу кезеңін көрсетеді. Олар екі қарсыласатын көшбасшы арасында бөлінген деген хабар бар. 894 жылы бір топ Дублиннің тұрғындары шығып, Мерси өзені мен Клайд шығанағы арасындағы Ұлыбританияның Ирланд теңізі жағалауына қоныстанған болуы мүмкін. Қалған дублиндіктерді 902 жылы Фланн Синнаның күйеу баласы Сербол мак Муйрекейн қуды, одан кейін олар Батыс және Солтүстік Ұлыбританияда пайда болды. Константиннің жерлерінің оңтүстік-батысында Стратклайд патшалығы орналасқан. Ол солтүстікке Леннокске, шығысқа Форт өзеніне және оңтүстікке Оңтүстік жоталарға дейін созылды. 900 жылы бұл аймақты, әлдебір, король Дифнуал билеген. Шотландияның батысындағы Дал Риатаның гельдік патшалықтарының жағдайы белгісіз. Аэд мак Боантадан кейін есімдері белгілі патшалар жоқ. Франк Анналь Бертинианиі 849 жылы нормандықтардың Дал Риатаның теңізге қараған бөлігін – Ішкі Гебрид аралдарын басып алғанын жазды. Бұған қоса, солтүстік және батыс Еуропадан викингтердің жаңа топтары келуі әлі де жиі кездесетін құбылыс болды. Бұл кезде Батыс аралдарында немесе Солтүстік аралдарында викингтердің немесе норвегиялық-гельдердің патшалықтары болды ма, жоқ па, деген мәселе әлі де талқыланып жүр.

In 899 Alfred the Great, king of Wessex, died leaving his son Edward the Elder as ruler of England south of the River Thames and his daughter Æthelflæd and son in law Æthelred ruling the western, English part of Mercia. The situation in the Danish kingdoms of eastern England is less clear. King Eohric was probably ruling in East Anglia, but no dates can reliably be assigned to the successors of Guthfrith of York in Northumbria. It is known that Guthfrith was succeeded by Sigurd and Cnut, although whether these men ruled jointly or one after the other is uncertain. Northumbria may have been divided by this time between the Viking kings in York and the local rulers, perhaps represented by Eadulf, based at Bamburgh who controlled the lands from the River Tyne or River Tees to the Forth in the north. In Ireland, Flann Sinna, married to Constantine's aunt Máel Muire, was dominant. The years around 900 represented a period of weakness among the Vikings and Norse Gaels of Dublin. They are reported to have been divided between two rival leaders. In 894 one group left Dublin, perhaps settling on the Irish Sea coast of Britain between the River Mersey and the Firth of Clyde. The remaining Dubliners were expelled in 902 by Flann Sinna's son in law Cerball mac Muirecáin, and soon afterwards appeared in western and northern Britain. To the southwest of Constantine's lands lay the kingdom of Strathclyde. This extended north into the Lennox, east to the River Forth, and south into the Southern Uplands. In 900 it was probably ruled by King Dyfnwal. The situation of the Gaelic kingdoms of Dál Riata in western Scotland is uncertain. No kings are known by name after Áed mac Boanta. The Frankish Annales Bertiniani may record the conquest of the Inner Hebrides, the seaward part of Dál Riata, by Northmen in 849. In addition to these, the arrival of new groups of Vikings from northern and western Europe was still commonplace. Whether there were Viking or Norse Gael kingdoms in the Western Isles or the Northern Isles at this time is debated.

Ерте өмір

Константиннің әкесі Аед 876 жылы Константиннің інісі және атымен бірге Константин І-нің орнын басып, бірақ 878 жылы қаза тапты. Аедтің қысқа билігі көптеген патшалар тізімдерінде маңызсыз деп есептеледі. Оның туған күні ешқандай жерде тіркелмегенімен, Константин ІІ әкесінің қайтысынан кейін бір жылдан ертерек, яғни 879 жылдан кейін тумаған болуы мүмкін емес. Оның аты бірнеше жыл бұрын, әкесінің інісі Константин І патшалық құрған кезде дүниеге келгенін көрсетеді. Аедтің өлімінен кейін 900 жылы Дональд II (Domnall mac Constantín) қайтыс болғанға дейін екі онжылдық үзіліс болды, осы кезеңде ирландиялық жылнамаларда ешқандай мәлімет жоқ. Альба патшаларының жылнамасында Аед пен Дональд II арасындағы билік туралы жазба бұрмаланған, және осы жағдайда жылнама басқа патшалар тізімдерімен қайшы келеді. Жылнамаға сәйкес, Аедтен кейін Кеннет МакАльпиннің немересі Эохайд билік құрды, ол бір жолмен Гирикпен байланысты, бірақ барлық басқа тізімдер Гирик Аедтен кейін билік еткенін және оған үлкен құрмет көрсеткенін айтады. Гирик Кеннеттің туысы болғаны белгісіз, бірақ оның неке арқылы туысқан болуы мүмкін деген болжам бар. Осы шамада Пиктлендияда басталған маңызды өзгерістер Алекс Вулф пен Арчи Дункан Гирик билігімен байланыстырды. Вулф Константин мен оның кіші інісі Дональд Гирик билігінен қашып Ирландияда болған болуы мүмкін деп санайды, онда олардың әпкесі Маэль Муир Ирландияның екі жоғары патшасының әйелі болды – Аед Финдлиат және Фланн Синна. Гирик 889 жылы қайтыс болды. Егер ол жер аударылған болса, Константин Пиктлендияға оралып, оның туысы Дональд II патша болуы мүмкін еді. Дональдтың беделін 11 ғасырдағы Фланн Майнистректің жазбаларында оған таңылған «дасахтах» сөзі көрсетеді, бұл сөз зорлыққа бейім, ақылдан безген адамдар мен ақылсыз бұқаларға қатысты қолданылады, сондай-ақ Берханның болжамындағы оның сипаттамасында «жағымсыз адам, ол мүрделер мен псалмдарды аз бағалайды» деп айтылған. Дональд билік еткен кезде Ұлыбритания мен Ирландиядағы викинг патшаларымен соғыстар жалғасты, және ол 900 жылы Меарн аймағындағы Дунноттарда тағы да викингтермен шайқасып қаза тапқан болуы мүмкін. Константин оның орнын басып патша болды.

Áed, Constantine's father, succeeded Constantine's uncle and namesake Constantine I in 876 but was killed in 878. Áed's short reign is glossed as being of no importance by most king lists. Although the date of his birth is nowhere recorded, Constantine II cannot have been born any later than the year after his father's death, i. e., 879. His name may suggest that he was born a few years earlier, during the reign of his uncle Constantine I. After Áed's death, there is a two decade gap until the death of Donald II (Domnall mac Constantín) in 900 during which nothing is reported in the Irish annals. The entry for the reign between Áed and Donald II is corrupt in the Chronicle of the Kings of Alba, and in this case, the Chronicle is at variance with every other king list. According to the Chronicle, Áed was followed by Eochaid, a grandson of Kenneth MacAlpin, who is somehow connected with Giric, but all other lists say that Giric ruled after Áed and make great claims for him. Giric is not known to have been a kinsman of Kenneth's, although it has been suggested that he was related to him by marriage. The major changes in Pictland which began at about this time have been associated by Alex Woolf and Archie Duncan with Giric's reign. Woolf suggests that Constantine and his younger brother Donald may have passed Giric's reign in exile in Ireland where their aunt Máel Muire was wife of two successive High Kings of Ireland, Áed Findliath and Flann Sinna. Giric died in 889. If he had been in exile, Constantine may have returned to Pictland where his cousin Donald II became king. Donald's reputation is suggested by the epithet dasachtach, a word used of violent madmen and mad bulls, attached to him in the 11th century writings of Flann Mainistrech, echoed by his description in the Prophecy of Berchan as "the rough one who will think relics and psalms of little worth". Wars with the Viking kings in Britain and Ireland continued during Donald's reign and he was probably killed fighting yet more Vikings at Dunnottar in the Mearns in 900. Constantine succeeded him as king.

Викингтер мен епископтар

Константиннің билік құрған кезінде Альба патшаларының жылнамасында тіркелген ең алғашқы оқиға – викингтердің шабуылы және оның үшінші жылы «барлық Албания» мен Дункельдті тонауы. Бұл «Албания» сөзінің Хроникада алғаш рет қолданылуы, ол көне ирланд тіліндегі «Альба» сөзінің латынша түрі. Бұрын Хроникада Синаэдтің ұрпақтары билік еткен жерлер «Пиктавия» деп сипатталған. Бұл норвегиялықтар 902 жылы Дублиннен қуылғандардың бірі болуы мүмкін, немесе 900 жылы Домналлді жеңген топ болуы да мүмкін. Хроникада солтүстік адамдары Сратх-Эренде қаза тапқандығы айтылады, бұл 904 жылы Фортриу халқының қолынан Имардың немересі Имар мен басқа да көптеген адамдардың қаза тапқандығы туралы Ольстер жылнамаларында расталған. Бұл Имар – Имардың немерелері, Уи Имаирдің алғашқы өкілі болды. Константиннің билігі кезінде Имардың тағы үш немересі танылды. Ирландияның фрагментарлық жылнамаларында бұл шайқасқа қатысты мәлімет бар, онда скандинавтардың жеңілісіне қасиетті Колумбаның ораза және дұғадан кейін араласуы себеп болғандығы айтылады. 904 жылға жатқан «Хроника Скоторум» кітабында осы шайқасқа қатысты бұрмаланған дерек болуы мүмкін. Хроникадағы келесі оқиға 906 жылға жатқызылған. Онда былай делінген: король Константин мен епископ Селах корольдік қала Сконға жақын орналасқан Сенім төбесінде кездесіп, сенімнің заңдары мен ережелері, сондай-ақ шіркеулер мен жазбалардың заңдары «pariter cum Scottis» сақталуы керек деп уәде берді. Бұл жазбаның мағынасы мен маңыздылығы көптеген талқылауларға түрткі болды. Хрониканың латын тіліндегі «pariter cum Scottis» тіркесі әртүрлі жолдармен аударылған. Уильям Форбс Скене мен Алан Орр Андерсон оны «галдардың әдет-ғұрыптарына сәйкес» деп түсіндіруді ұсынды, бұл король тізімдеріндегі Гирик шіркеуді діни биліктен азат етіп, ирландтық әдет-ғұрыптарды қабылдады деген талаптармен байланысты. Оны «галдармен бірге» деп оқуға болады, бұл қоғамдық қатысуды немесе батыс жағалаудағы галдардың, сондай-ақ шығыс жағалаудағы халықтың қатысуын білдіреді. Соңында, бұл келісімдер емес, «галдардың әдет-ғұрыптарына» сәйкес өткен рәсім болды деген пікір де бар. Бұл жиналыстың шіркеуді басқаратын ирланд заңдарын сақтауға келіскені Дрюим Альбаннан шығысқа қарайғы жерлердің галлендірілуіне қатысты маңызды қадам болды деген болжам бар. Басқалары бұл рәсім Константиннің патшалығын бекіткендігін, кейінірек Сконде өткен патшалық инаугурациялардың көрінісі болғандығын айтады. Егер епископ Келлахты Гирик тағайындаған болса, онда бұл жиналыстың мақсаты патша мен шіркеу арасындағы келіспеушілікті жою болған болуы мүмкін.

The earliest event recorded in the Chronicle of the Kings of Alba in Constantine's reign is an attack by Vikings and the plundering of Dunkeld "and all Albania" in his third year. This is the first use of the word Albania, the Latin form of the Old Irish Alba, in the Chronicle which until then describes the lands ruled by the descendants of Cináed as Pictavia. These Norsemen could have been some of those who were driven out of Dublin in 902, or were the same group who had defeated Domnall in 900. The Chronicle states that the Northmen were killed in Srath Erenn, which is confirmed by the Annals of Ulster which records the death of Ímar grandson of Ímar and many others at the hands of the men of Fortriu in 904. This Ímar was the first of the Uí Ímair, the grandsons of Ímar, to be reported; three more grandsons of Ímar appear later in Constantín's reign. The Fragmentary Annals of Ireland contain an account of the battle, and this attributes the defeat of the Norsemen to the intercession of Saint Columba following fasting and prayer. An entry in the Chronicon Scotorum under the year 904 may possibly contain a corrupted reference to this battle. The next event reported by the Chronicle of the Kings of Alba is dated to 906. This records that:King Constantine and Bishop Cellach met at the Hill of Belief near the royal city of Scone and pledged themselves that the laws and disciplines of the faith, and the laws of churches and gospels, should be kept pariter cum Scottis. The meaning of this entry, and its significance, have been the subject of debate. The phrase pariter cum Scottis in the Latin text of the Chronicle has been translated in several ways. William Forbes Skene and Alan Orr Anderson proposed that it should be read as "in conformity with the customs of the Gaels", relating it to the claims in the king lists that Giric liberated the church from secular oppression and adopted Irish customs. It has been read as "together with the Gaels", suggesting either public participation or the presence of Gaels from the western coasts as well as the people of the east coast. Finally, it is suggested that it was the ceremony that followed "the custom of the Gaels" and not the agreements. The idea that this gathering agreed to uphold Irish laws governing the church has suggested that it was an important step in the gaelicisation of the lands east of Druim Alban. Others have proposed that the ceremony in some way endorsed Constantine's kingship, prefiguring later royal inaugurations at Scone. Alternatively, if Bishop Cellach was appointed by Giric, it may be that the gathering was intended to heal a rift between king and church.

Уимайрдың қайтарылуы

Скон оқиғасынан кейін он жыл бойы маңызды жаңалықтар аз болды. Ирландияның фрагментарлық жылнамасында, шамамен 911 жылдан кейін болған оқиға туралы айтылады: Мерсияны билеген королева Этельфледа, ирландиялықтар мен солтүстік билеушілерімен бірігіп, Ирландия теңізінің жағалауындағы Нортумбриядағы норвегиялықтарға қарсы күрескен. Ольстер жылнамасы осы шамада Улайд патшалығының ирландиялық флотының «Англия жағалауында» викингтерден жеңілгенін жазды. Осы кезеңде Альба патшаларының жылнамасында Константиннің билігінің сегізінші жылында Мюнстер патшасы Кормак мак Куилленнайнның қайтыс болғаны туралы хабар бар. Одан кейін датасы көрсетілмеген жазба келеді, бұрын «Оның кезінде [Стратклайд] британдарының патшасы Домналл [яғни Дифнуал] қайтыс болды, ал Аэдтің ұлы Домналл сайланды» деп оқылған. Бұл Домналлдың Константиннің ағасы ретінде Стратклайд британдарының патшалығына сайланғанын көрсетеді және Альба патшаларының Стратклайдқа үстемдік еткенінің ерте дәлелі ретінде қарастырылды. Аталған жазба қазір «Дифнуал және Аидтың ұлы Домналл, Айлех патшасы қайтыс болды» деп оқылады, бұл Домналл 21 наурызда қайтыс болған Аид Финдлиаттың ұлы еді. Соңында Фланн Синна мен Ниалл Глундюбтың өлімі туралы мәліметтер келтіріледі. 914 жылдан бастап Ирландия теңізінде викингтер флоты туралы көбірек хабарлар пайда болды. 916 жылға қарай Сихтрик Каэч пен Рагналлдың басқаруындағы флоттар, олар Имардың немерелері деп есептелді (яғни 904 жылы өлтірілген Имармен бір туысқандық байланыста болды), Ирландияда өте белсенді болды. Сихтрик Лейнстер әскерін ауыр жеңіліске ұшыратты және 917 жылы Дублинді қайта басып алды. Келесі жылы Рагналл Ирландия теңізінен өтіп, Йоркта патша болып орналасуға ниеттенгендей көрінді. 918 жылдың жазындағы нақты даталанған жалғыз оқиға – королева Этельфледаның 12 маусымда Стаффордширдегі Тамворт қаласында қайтыс болғаны. Этельфледа нортумбриялықтардың бағынуын алу үшін келіссөздер жүргізіп жатқан, бірақ оның өлімі бұл процеске тоқтатты және оның мұрагері, ағасы Эдуард Ескісі, Мерсияны бақылауға алумен айналысты. Нортумбрияның солтүстік бөлігі, және мүмкін, бүкіл патшалық, 913 жылдан бері Эалдред, Эадульфтің ұлының билігінде болды. Рагналлдың шабуылына тап болған Элдред солтүстікке қарай Константиннен көмек сұрады. Екеуі оңтүстікке қарай Рагналлға қарсы жорық жасады, бұл Тине өзенінің жағалауында, шамамен Дере көшесі өзенді кесіп өтетін Корбриджде шайқасқа әкелді. Корбридж шайқасы шешілмей қалған сияқты; Альба патшаларының жылнамасы Константиннің жеңісін жариялауда жалғыз болды. Ольстер жылнамасындағы шайқас туралы мәліметте Альба халқының патшалары мен мормаерлерінің ешқайсысы өлмегені айтылады. Бұл мормаер сөзінің сақталған алғашқы қолданылуы; Константиннің патшалығының өзінің епископы немесе епископтары және патшалық сарайлары болғаны туралы білімнен басқа, бұл патшалықтың институттары туралы жалғыз меңзеу. Корбриджден кейін Рагналл қысқа ғана демалыс алды. Оңтүстікте Альфредтің ұлы Эдуард Мерсияны тез арада бақылауға алды және оның әскерлері солтүстікке оңай шабуылдай алатын Пик округіндегі Бекуэллде бурх салды. 919 жылы Рагналлдың туысы Сихтрик басқарған Дублин әскері Мерсияның солтүстік-батысына шабуыл жасады, бірақ 920 немесе 921 жылы Эдуард Рагналлмен және басқа патшалармен кездесті. «Англосаксон жылнамасы» бұл патшалар «Эдуардты әке және тәлімгер ретінде таңдады» деп мәлімдейді. Константин, Эдульфтің ұлы Элдред және Стратклайд патшасы Оуэйн ап Дифнуал да бұл кездесуге қатысқан патшалардың қатарында болды. Осы жерде, тағы да, жаңа термин пайда болады, англосаксондық жылнама алғаш рет шотландтарды сипаттау үшін скотс сөзін қолданады, бұл Константиннің патшалығының тұрғындары туралы осы оқиғалар туралы баяндамасында қолданылды. Эдуард 924 жылы қайтыс болды. Оның жерлері Батыс саксондармен бөліскен сияқты, ал мерсиялықтар Этельстанды таңдады, ол Этельфледаның сарайында тәрбиеленген. Эльверд әкесінің қайтысынан кейін бірнеше аптадан кейін қайтыс болды және 925 жылы Этельстан Эдуардтың барлық жерлерінің патшасы болып жарияланды.

Following the events at Scone, there is little of substance reported for a decade. A story in the Fragmentary Annals of Ireland, perhaps referring to events sometime after 911, claims that Queen Æthelflæd, who ruled in Mercia, allied with the Irish and northern rulers against the Norsemen on the Irish sea coasts of Northumbria. The Annals of Ulster record the defeat of an Irish fleet from the kingdom of Ulaid by Vikings "on the coast of England" at about this time. In this period the Chronicle of the Kings of Alba reports the death of Cormac mac Cuilennáin, king of Munster, in the eighth year of Constantine's reign. This is followed by an undated entry which was formerly read as "In his time Domnall [i. e. Dyfnwal], king of the [Strathclyde] Britons died, and Domnall son of Áed was elected". This was thought to record the election of a brother of Constantine named Domnall to the kingship of the Britons of Strathclyde and was seen as early evidence of the domination of Strathclyde by the kings of Alba. The entry in question is now read as " Dyfnwal and Domnall son Áed king of Ailech died", this Domnall being a son of Áed Findliath who died on 21 March 915. Finally, the deaths of Flann Sinna and Niall Glúndub are recorded. There are more reports of Viking fleets in the Irish Sea from 914 onwards. By 916 fleets under Sihtric Cáech and Ragnall, said to be grandsons of Ímar (that is, they belonged to the same Uí Ímair kindred as the Ímar who was killed in 904), were very active in Ireland. Sihtric inflicted a heavy defeat on the armies of Leinster and retook Dublin in 917. The following year Ragnall appears to have returned across the Irish sea intent on establishing himself as king at York. The only precisely dated event in the summer of 918 is the death of Queen Æthelflæd on 12 June 918 at Tamworth, Staffordshire. Æthelflæd had been negotiating with the Northumbrians to obtain their submission, but her death put an end to this and her successor, her brother Edward the Elder, was occupied with securing control of Mercia. The northern part of Northumbria, and perhaps the whole kingdom, had probably been ruled by Ealdred son of Eadulf since 913. Faced with Ragnall's invasion, Ealdred came north seeking assistance from Constantine. The two advanced south to face Ragnall, and this led to a battle somewhere on the banks of the River Tyne, probably at Corbridge where Dere Street crosses the river. The Battle of Corbridge appears to have been indecisive; the Chronicle of the Kings of Alba is alone in giving Constantine the victory. The report of the battle in the Annals of Ulster says that none of the kings or mormaers among the men of Alba were killed. This is the first surviving use of the word mormaer; other than the knowledge that Constantine's kingdom had its own bishop or bishops and royal villas, this is the only hint to the institutions of the kingdom. After Corbridge, Ragnall enjoyed only a short respite. In the south, Alfred's son Edward had rapidly secured control of Mercia and had a burh constructed at Bakewell in the Peak District from which his armies could easily strike north. An army from Dublin led by Ragnall's kinsman Sihtric struck at north western Mercia in 919, but in 920 or 921 Edward met with Ragnall and other kings. The Anglo Saxon Chronicle states that these kings "chose Edward as father and lord". Among the other kings present were Constantine, Ealdred son of Eadwulf, and the king of Strathclyde, Owain ap Dyfnwal. Here, again, a new term appears in the record, the Anglo Saxon Chronicle for the first time using the word scottas, from which Scots derives, to describe the inhabitants of Constantine's kingdom in its report of these events. Edward died in 924. His realms appear to have been divided with the West Saxons recognising Ælfweard while the Mercians chose Æthelstan who had been raised at Æthelflæd's court. Ælfweard died within weeks of his father and Æthelstan was inaugurated as king of all of Edward's lands in 925.

Этельстан

926 жылы Сихтрик Этельстанды жоғары билеуші ретінде мойындап, христиан дінін қабылдады және Тамвортта Этельстанның қарындасына үйленді. Бір жылдың ішінде ол жаңа дінінен бас тартып, әйелімен ажырасып кеткендей көрінеді, бірақ Этельстан жауап қайтарарға үлкермей, Сихтрик 927 жылы күрт қайтыс болды. Оның туысы, мүмкін інісі, Дублинде өкілі қалған Гофрайд, Ирландиядан Йоркке билікке ие болуға келді, бірақ сәттілікке жете алмады. Этельстан жылдам қимыл жасап, Нортумбрияның көп бөлігін басып алды. Он жыл ішінде ағылшын мемлекеті Ұлыбритания мен Ирландиядағы ең қуатты күшке айналды, мүмкін, Солтүстікке Форт Фертке дейін созылған. Джон Вурчестердің жылнамасы Этельстан Константин, Оуэйн және Уэльс патшаларынан қарсылық көргенін көрсетеді. Вильгельм Малмсбери Гофрайд пен Сихтриктің жас ұлы Олаф Куаранның солтүстікке қашып, Константиннің қорғауына ілінгенін, бұл Этельстанмен соғысқа әкелгенін жазады. 927 жылғы 12 шілдеде Эмонт көпірінде өткен кездесуде Константин, Оуэйн, Хайвел Дда және Элдред «барлық бейімділіктен бас тартамыз» деп келісті, яғни викингтермен одақтаспайды. Вильгельм Этельстанның конференцияда Константиннің ұлы Идульфтің (Ildulb mac Constantín) тәрбиешісі болғанын айтады. Этельстан солтүстіктегі табыстарын жалғастырып, Уэльс патшаларының мойындауын алды. Келесі жеті жылдың ішінде солтүстіктегі оқиғалар туралы ешқандай мәлімет жоқ. Этельстанның сарайына Уэльс патшалары келді, бірақ Константин мен Оуэйн келген жоқ. Бұл деректердің жоқтығы 934 жылы Этельстанның Константинге қарсы солтүстікке аттанғанының себептерін түсіндіруді қиындатады. Этельстанның жорығы туралы «Англосаксон жылнамасы» қысқаша баяндайды, ал кейінгі жылнамашылар, мысалы Джон Вурчестер, Вильгельм Малмсбери, Генрих Гантингдон және Дурхамдық Симеон осы қарапайым мәліметтерге толықтырулар қосты. Этельстанның әскері 934 жылғы 28 мамырда Винчестерде жинала бастады және 7 маусымда солтүстікке Нотингхэмге қарай жол тартты. Оған Уэльс патшалары Хайвел Дда, Идвал Фоел және Морган ап Оуэйн сияқты көптеген көшбасшылар еріп жүрді. Мерсиядан әскер Честер-ле-стритке дейін жетті, содан кейін кемелер флотымен бірге жорығын жалғастырды. Оуэйн жеңіліске ұшырады, ал Симеон әскердің солтүстікке Дуннотар мен Фортриуге дейін жеткенін айтады, ал флоттың Кейтнесске шабуыл жасағаны хабарланды, бұл, әдетте, Сазерлендті қоса алғанда, одан да кеңірек аумақты қамтыды. Константиннің жеке билігі осылайша солтүстікке дейін жетпегендіктен, шабуылдар оның одақтастарына бағытталған, қарапайым тонау экспедициялары болған болуы мүмкін. Клонмакноаз жылнамасы «шотландтықтар [Этельстанды] үлкен жеңіске жетпей қайтаруға мәжбүрледі» дейді, ал Генрих Гантингдон ағылшындарға ешқандай қарсылық көрсетілмегенін мәлімдейді. Келіссөздер арқылы келісімге қол жеткізілген болуы мүмкін: Джон Вурчестердің айтуынша, Константиннің ұлы Этельстанға кепіл ретінде берілді және Константин өзі ағылшын патшасымен оңтүстікке оралғанда бірге жүрді. Ол 13 қыркүйекте Бэкингемде Этельстанмен жасалған хартаға куә болды, онда ол субрегулус деп сипатталды, яғни Этельстанның жоғары билігін мойындаған патша, мұндай сипаттаманың тіркелген жалғыз жері. Алайда Константиннің Этельстанның жоғары билігіне мойынсұнғанына немесе өзін солай санағанына ешқандай дәлел жоқ. Келесі жылы Константин тағы да Англияда, Этельстанның сарайында болды, бұл жолы ол куәгер ретінде көрінді, Оуэйн мен Хайвел Ддадан кейін дипломға қол қойған бірнеше патшалардың біріншісі ретінде. 935 жылғы Рождествода Оуэйн Уэльс патшаларымен бірге Этельстанның сарайына тағы да келді, бірақ Константин келген жоқ. Екі жылдан кейін Англияға оралғанда ол мүлдем басқа жағдайда болды.

By 926 Sihtric had evidently acknowledged Æthelstan as overlord, adopting Christianity and marrying a sister of Æthelstan at Tamworth. Within the year he appears to have forsaken his new faith and repudiated his wife, but before Æthelstan could respond, Sihtric died suddenly in 927. His kinsman, perhaps brother, Gofraid, who had remained as his deputy in Dublin, came from Ireland to take power in York, but failed. Æthelstan moved quickly, seizing much of Northumbria. In less than a decade, the kingdom of the English had become by far the greatest power in Britain and Ireland, perhaps stretching as far north as the Firth of Forth. John of Worcester's chronicle suggests that Æthelstan faced opposition from Constantine, Owain, and the Welsh kings. William of Malmesbury writes that Gofraid, together with Sihtric's young son Olaf Cuaran fled north and received refuge from Constantine, which led to war with Æthelstan. A meeting at Eamont Bridge on 12 July 927 was sealed by an agreement that Constantine, Owain, Hywel Dda, and Ealdred would "renounce all idolatry": that is, they would not ally with the Viking kings. William states that Æthelstan stood godfather to a son of Constantine, probably Indulf (Ildulb mac Constantín), during the conference. Æthelstan followed up his advances in the north by securing the recognition of the Welsh kings. For the next seven years, the record of events in the north is blank. Æthelstan's court was attended by the Welsh kings, but not by Constantine or Owain. This absence of record means that Æthelstan's reasons for marching north against Constantine in 934 are unclear. Æthelstan's invasion is reported in brief by the Anglo Saxon Chronicle, and later chroniclers such as John of Worcester, William of Malmesbury, Henry of Huntingdon, and Symeon of Durham add detail to that bald account. Æthelstan's army began gathering at Winchester by 28 May 934, and travelled north to Nottingham by 7 June. He was accompanied by many leaders, including the Welsh kings Hywel Dda, Idwal Foel, and Morgan ab Owain. From Mercia the army continued to Chester le Street, before resuming the march accompanied by a fleet of ships. Owain was defeated and Symeon states that the army went as far north as Dunnottar and Fortriu, while the fleet is said to have raided Caithness, by which a much larger area, including Sutherland, is probably intended. It is unlikely that Constantine's personal authority extended so far north, so the attacks were probably directed at his allies, comprising simple looting expeditions. The Annals of Clonmacnoise state that "the Scottish men compelled [Æthelstan] to return without any great victory", while Henry of Huntingdon claims that the English faced no opposition. A negotiated settlement might have ended matters: according to John of Worcester, a son of Constantine was given as a hostage to Æthelstan and Constantine himself accompanied the English king on his return south. He witnessed a charter with Æthelstan at Buckingham on 13 September 934 in which he is described as subregulus, i. e., a king acknowledging Æthelstan's overlordship, the only place there is any record of such a description. However, there is no record of Constantine having ever submitted to Æthelstan's overlordship or that he considered himself such. The following year, Constantine was again in England at Æthelstan's court, this time at Cirencester where he appears as a witness, as the first of several kings, followed by Owain and Hywel Dda, who subscribed to the diploma. At Christmas of 935, Owain was once more at Æthelstan's court along with the Welsh kings, but Constantine was not. His return to England less than two years later would be in very different circumstances.

Брунанбурх және одан кейінгі

935 жылдан кейін Этельстанның сарайынан кеткен соң Константин туралы 937 жылға дейін ешқандай мәлімет жоқ. Сол жылы Константин Дублиннің Оуэйн және Олаф Гутфритсонмен бірге Англияға жорық жасады. Нәтижесінде болған Брунанбурх шайқасы – Дún Брунде – Ульстер жылнамасында былай деп сипатталған: «Үлкен, қайғылы және қорқынышты шайқас қатысты, онда есепсіз мыңдаған солтүстіктер қаза тапты. Ал екінші жағынан, сакстардың көптеген адамы қаза болды; бірақ сакстардың патшасы Этельстан үлкен жеңіске жетті». Бұл шайқас Англияда бір буын өткен соң «Ұлы шайқас» деп еске алынды. Ағылшын-саксондық жылнамасы шайқас туралы баяндағанда әдеттегі қысқа стильден бас тартып, ұлы жеңісті мақтан тұтатын батырлық өлеңге көшті. Онда шамамен 60 жастағы «ақсақал» Константин шайқаста ұлын жоғалтты делінеді, бұл туралы Альба патшаларының жылнамасы да куәландырады. Клонмакноаз жылнамасында оның есімі Селлах деп жазылған. Атағына қарамастан, шайқастың орны нақты емес, бірнеше нұсқа ұсынылды, соның ішінде Виралдағы Бромборо ең ықтимал деп саналады. Брунанбурх, әйгілі және қанды шайқас болғанына қарамастан, ештеңе шешпеді. 939 жылдың 27 қазанында «Ульстер жылнамасының» сөздерімен айтқанда, «батыс әлемінің мәртебесінің тірегі» Этельстан Малмсбериде қайтыс болды. Оның орнын 18 жастағы інісі Эдмунд басты. Брунанбурх жеңісімен қауіпсіздікке ие болғандай көрінген Этельстанның мемлекеті, Амлайб Ирландиядан оралып, Нортумбрия мен Мерсия Данелауын басып алғаннан кейін, оның өлімінен кейін бір жылдан астам уақыт өтпей құлап кетті. Эдмунд Константиннің билігінің қалған уақытын мемлекетін қайта құруға жұмсады. Константиннің патшалықтың соңғы жылдары туралы Альба патшаларының жылнамасында аз ғана мәлімет бар. Этельстанның өлімі хабарланды, сондай-ақ тағы екі адамның өлімі тіркелді. Олардың біріншісі, 938 жылы, Ангустың мормайы немесе мормайдың ұлы Дубакан еді. 918 жылғы хабарламадан айырмашылығы, осы жолы мормай атағы географиялық аймаққа байланысты, бірақ 938 жылғы Ангус кейінгі мормайлыққа немесе графтыққа ұқсас болды ма, әлде жоқ па белгісіз. Екінші өлім, Этельстанның өлімімен бірге тіркелген, – Эохайд мак Айльпиннің өлімі, оның аты Константиннің туысы болуы мүмкін.

Following his departure from Æthelstan's court after 935, there is no further report of Constantine until 937. In that year, together with Owain and Olaf Guthfrithson of Dublin, Constantine invaded England. The resulting battle of Brunanburh—Dún Brunde—is reported in the Annals of Ulster as follows:a great battle, lamentable and terrible was cruelly fought in which fell uncounted thousands of the Northmen. And on the other side, a multitude of Saxons fell; but Æthelstan, the king of the Saxons, obtained a great victory. The battle was remembered in England a generation later as "the Great Battle". When reporting the battle, the Anglo Saxon Chronicle abandons its usual terse style in favour of a heroic poem vaunting the great victory. In this, the "hoary" Constantine, by now around 60 years of age, is said to have lost a son in the battle, a claim which the Chronicle of the Kings of Alba confirms. The Annals of Clonmacnoise give his name as Cellach. For all its fame, the site of the battle is uncertain and several sites have been advanced, with Bromborough on the Wirral the most favoured location. Brunanburh, for all that it had been a famous and bloody battle, settled nothing. On 27 October 939 Æthelstan, the "pillar of the dignity of the western world" in the words of the Annals of Ulster, died at Malmesbury. He was succeeded by his brother Edmund, then aged 18. Æthelstan's realm, seemingly made safe by the victory of Brunanburh, collapsed in little more than a year from his death when Amlaíb returned from Ireland and seized Northumbria and the Mercian Danelaw. Edmund spent the remainder of Constantín's reign rebuilding his kingdom. For Constantine's last years as king, there is only the meagre record of the Chronicle of the Kings of Alba. The death of Æthelstan is reported, as are two others. The first of these, in 938, is that of Dubacan, mormaer of Angus or son of the mormaer. Unlike the report of 918, on this occasion, the title mormaer is attached to a geographical area, but it is unknown whether the Angus of 938 was in any way similar to the later mormaerdom or earldom. The second death, entered with that of Æthelstan, is that of Eochaid mac Ailpín, who might, from his name, have been a kinsman of Constantín.

Абдикация және ұрпақ

940 жылдардың басында Константин 60-70 жастағы қарт адам еді. Альба патшалығы әлі дәстүрлі мұрагерлік ережесіне ие емес еді, бірақ пиктік және ирландтық үлгілері Кеннет МакАльпин ұрпағынан тараған ересек мұрагерді жақтады. Константиннің аман қалған ұлы Индульф, шамасы 927 жылы крещение алған, 940 жылдардың басында патшалыққа үміткер болу үшін тым жас еді, ал нақты мұрагер Константиннің жүрегі туысы Малкольм I болды. Малкольм 901 жылға дейін дүниеге келгендіктен, 940 жылдары ол жас болмады, және ынтасы жоқ болуы мүмкін. Еркек немесе ерікті емес – 11 ғасырлық Берханның болжамы, пайғамдық түріндегі тарихи өлең, бұл ерікті шешім болмағанын айтады. Константин 943 жылы тақтан бас тарды және монастырьға кірді, патшалықты Малкольмға қалдырды. Зейнеткерлігі ерікті болмағанмен, Катроның өмірі және Берханның болжамы Константин діншіл патша ретінде бейнелейді. Константин зейнеткерлікке шыққан және абат болған монастырь, әлде Сент-Эндрюс монастырі болды. Ол оның билігінде қайта құрылып, жаңартқыш Céli Dé (Culdee) қозғалысына тапсырылды. Кейіннен Céli Dé Альба патшалығында көптеген монастырьларға сенім білдіріп, 12 ғасырда Франциядан әкелінген жаңа ордендермен алмастырылды. Жеті жылдан кейін Альба патшаларының жылнамасы былай деді: [Малкольм I] Тисс өзеніне дейін ағылшындарды тонады, көптеген адамдар мен малдың көп бөлігін тартып алды: және шотландтар бұл шабуылды Альбидосорум шабуылы деп атады, яғни, Nainndisi. Бірақ басқалары Константин бұл шабуылды жасады дейді, патша Малкольмнан ағылшындарға бір аптаға патшалықты беруін сұрады, осылайша оларға баруға болатын болар еді. Шындығында, шабуылды Малкольм жасады, бірақ Константин оны ынталандырды, мен айтқандай. Вулф Константиннің шабуылмен байланысы кейінірек қосылған, қазір жоғалған сага немесе өлеңнен алынған деп болжайды. Константиннің 952 жылы қайтыс болғаны туралы ирланд жылнамаларында жазылған, олар оны дін қызметкерлерінің қатарына енгізді. Оның ұлы Индульф Малкольмның өлімінен кейін патша болады. Альбада патша болған Константиннің белгілі ұрпақтарының соңғысы оның шөбересі Константин III (Constantín mac Cuiléin) еді. Тағы бір ұлы Брунанбурда қайтыс болды, ал Джон Ворстердің айтуынша, Амлайб мак Гофрейд Константиннің қызына үйленді. Константиннің басқа балалары да болған болуы мүмкін, бірақ оның әйелінің немесе әйелдерінің аты сияқты, бұл да жазылмаған. Константиннің билігінде пайда болған патшалық формасы 12 ғасырлық Давидтік революцияға дейін шамамен сол күйінде сақталды. Оның шіркеу реформалары сияқты, оның саяси мұрасы оның өлімінен кейін екі ғасыр бойы сақталған Шотландия патшалығының жаңа формасын құру болды.

By the early 940s Constantine was an old man in his late sixties or seventies. The kingdom of Alba was too new to be said to have a customary rule of succession, but Pictish and Irish precedents favoured an adult successor descended from Kenneth MacAlpin. Constantine's surviving son Indulf, probably baptised in 927, would have been too young to be a serious candidate for the kingship in the early 940s, and the obvious heir was Constantine's nephew, Malcolm I. As Malcolm was born no later than 901, by the 940s he was no longer a young man, and may have been impatient. Willingly or not—the 11th century Prophecy of Berchán, a verse history in the form of a supposed prophecy, states that it was not a voluntary decision—Constantine abdicated in 943 and entered a monastery, leaving the kingdom to Malcolm. Although his retirement might have been involuntary, the Life of Cathróe of Metz and the Prophecy of Berchán portray Constantine as a devout king. The monastery to which Constantine retired, and where he is said to have been abbot, was probably that of St Andrews. This had been refounded in his reign and given to the reforming Céli Dé (Culdee) movement. The Céli Dé were subsequently to be entrusted with many monasteries throughout the kingdom of Alba until replaced in the 12th century by new orders imported from France. Seven years later the Chronicle of the Kings of Alba says:[Malcolm I] plundered the English as far as the river Tees, and he seized a multitude of people and many herds of cattle: and the Scots called this the raid of Albidosorum, that is, Nainndisi. But others say that Constantine made this raid, asking of the king, Malcolm, that the kingship should be given to him for a week's time so that he could visit the English. In fact, it was Malcolm who made the raid, but Constantine incited him, as I have said. Woolf suggests that the association of Constantine with the raid is a late addition, one derived from a now lost saga or poem. Constantine's death in 952 is recorded by the Irish annals, who enter it among ecclesiastics. His son Indulf would become king on Malcolm's death. The last of Constantine's certain descendants to be king in Alba was a great grandson, Constantine III (Constantín mac Cuiléin). Another son had died at Brunanburh, and, according to John of Worcester, Amlaíb mac Gofraid was married to a daughter of Constantine. It is possible that Constantine had other children, but like the name of his wife, or wives, this has not been recorded. The form of kingdom which appeared in Constantine's reign continued in much the same way until the Davidian Revolution in the 12th century. As with his ecclesiastical reforms, his political legacy was the creation of a new form of Scottish kingship that lasted for two centuries after his death.