Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Маэль Колюйм мак Домнаилл (англисше Малькольм I; 954 жылы қайтыс болды) – Альбаның патшасы (943 жылға дейін – 954), оның туысы Константин II монах болу үшін тақтан бас тарғанда патша болды. Ол Дональд II-нің ұлы болды.
Máel Coluim mac Domnaill (anglicised Malcolm I; died 954) was king of Alba (before 943 – 954), becoming king when his cousin Constantine II abdicated to become a monk. He was the son of Donald II.
Өмірбаян
Малкольм 897 жылы дүниеге келді, ол 889 жылдан 900 жылға дейін билік құрған Дональд II-нің ұлы болды. 940 жылдарға қарай ол жас емес еді, және тақты күтуде шыдамсыздық танытқан болуы мүмкін. Қалаумен немесе қалаусыз – 11 ғасырға жататын Берханның болжамы, өлең түріндегі тарихи жыр, Константин II 943 жылы өз еркімен тақтан бас тартып, монастырьға кіргенін және патшалықты Маэль Колуимге қалдырғанын айтады. Жеті жыл өткен соң, «Альба патшаларының жылнамасы» былай деп жазады: «Малкольм I инглистерді Тис өзеніне дейін шапты, көптеген адамдар мен мал-мүлікті тартып алды». Бірақ басқалар Константин бұл шабуылды Малкольмнан, патшадан, бір аптаға патшалық билікті беруін сұрап жасады дейді, осылайша ол инглистерді көруге мүмкіндік алады. Шындығында, шабуылды Малкольм жасады, бірақ Константин оны ынталандырды, мен айтқандай. Вулф Константиннің шабуылмен байланысы кейінірек қосылған, қазір жоғалған сага немесе өлеңнен алынған деп санайды. Ол қалқан қабырғасында өз серіктерімен бірге қаза тапты. Маэль Колуим өз отбасынан үшінші болып зорлықпен өлді, оның әкесі Дональд II және атасы Константин I де 54 жыл бұрын, 900 жылы және 77 жыл бұрын, 877 жылы осыған ұқсас тағдырға ұшыраған. 945 жылы Англияның Эдмунд I Амлайб Куаранды (Олаф Сихтрикссонды) Нортумбриядан қуды, Камбрияны қиратты және Стратклайд патшасы Домналь мак Эогейннің екі ұлын соқыр етті. Содан кейін ол Маэль Колуимге «Стратклайдты» «тапсырды» немесе «ұсынып берді». «Тапсыру» немесе «ұсыну» сөздерінің мағынасы белгісіз, бірақ бұл Маэль Колуим Стратклайдтың билеушісі болғанын және Эдмунд Оңтүстік Камбриядағы жерлерді өзіне алғанда оны мойындағанын білдіруі мүмкін. «Альба патшаларының жылнамасы» Маэль Колуимнің Морейге әскерімен кіріп, «Келлакты өлтіргенін» жазады. Келлақтың есімі Морей билеушілерінің сақталған шежірелерінде кездеспейді, сондай-ақ оның кім болғаны белгісіз. Маэль Колуим Англияның қайтыс болған королімен жасасқан келісімін сақтаған сияқты, ол жаңа корольмен де жаңартқан болуы мүмкін, Эдмунд 946 жылы өлтіріліп, оның орнына ағасы Эдред келді. Эрик Харальдсон 948 жылы Йоркті басып алды, бірақ Эдред оны қуды, ал Амлайб Куаран 949-950 жылдары Йоркті қайта басып алғанда, Маэль Колуим Нортумбрияға, Тиске дейін шабуыл жасап, «көптеген адамдар мен мал-мүлікті» тартып алды, делінген жылнамада. 952 жылғы Ольстер жылнамасы «Альбаның адамдары мен британдар [Стратклайд] және ағылшындар» шетелдіктерге, яғни норвегтерге немесе норвегиялық гаэлдерге қарсы соғысқандығы туралы хабарлайды. Бұл шайқас туралы англосаксондық жылнамада айтылмаған, және оның Амлайб Куаранның Йорктан қуылғанымен немесе Эриктің оралуымен байланысты болуы керек пе, белгісіз. Ольстер жылнамасы Маэль Колуимнің 954 жылы қаза тапқанын хабарлайды. Басқа дереккөздер оның қазасын, ең болмаса, Меарн аймағында, Хроника бойынша Феттерессода немесе Берханның болжамы бойынша Дунноттарда болғанын көрсетеді. Ол Айонода жерленген. Хрониканың кейбір нұсқалары мен Мельрозе жылнамасы Маэль Колуимнің өлімі Форреске жақын Блервидеде болғанын көрсетеді.
Malcolm was born in 897, the son of Donald II, who had reigned from 889 until 900. By the 940s, he was no longer a young man, and may have become impatient in awaiting the throne. Willingly or not—the 11th century Prophecy of Berchán, a verse history in the form of a supposed prophecy, states that it was not a voluntary decision that Constantine II abdicated in 943 and entered a monastery, leaving the kingdom to Máel Coluim. Seven years later, the Chronicle of the Kings of Alba says:[Malcolm I] plundered the English as far as the River Tees, and he seized a multitude of people and many herds of cattle: and the Scots called this the raid of Albidosorum, that is, Nainndisi. But others say that Constantine made this raid, asking of the king, Malcolm, that the kingship should be given to him for a week's time, so that he could visit the English. In fact, it was Malcolm who made the raid, but Constantine incited him, as I have said. Woolf suggests that the association of Constantine with the raid is a late addition, one derived from a now lost saga or poem. He died in the shield wall next to his men. Máel Coluim was the third in his immediate family to die violently, his father Donald II and grandfather Constantine I both having met similar fates 54 years earlier in 900 and 77 years earlier in 877, respectively. In 945, Edmund I of England, having expelled Amlaíb Cuarán (Olaf Sihtricsson) from Northumbria, devastated Cumbria and blinded two sons of Domnall mac Eógain, king of Strathclyde. It is said that he then "let" or "commended" Strathclyde to Máel Coluim in return for an alliance. What is to be understood by "let" or "commended" is unclear, but it may well mean that Máel Coluim had been the overlord of Strathclyde and that Edmund recognised this while taking lands in southern Cumbria for himself. The Chronicle of the Kings of Alba says that Máel Coluim took an army into Moray "and slew Cellach". Cellach is not named in the surviving genealogies of the rulers of Moray, and his identity is unknown. Máel Coluim appears to have kept his agreement with the late English king, which may have been renewed with the new king, Edmund having been murdered in 946 and succeeded by his brother Eadred. Eric Haraldsson took York in 948, before being driven out by Eadred, and when Amlaíb Cuarán again took York in 949–950, Máel Coluim raided Northumbria as far south as the Tees taking "a multitude of people and many herds of cattle" according to the Chronicle. The Annals of Ulster for 952 report a battle between "the men of Alba and the Britons [of Strathclyde] and the English" against the foreigners, i. e., the Northmen or the Norse Gaels. This battle is not reported by the Anglo Saxon Chronicle, and it is unclear whether it should be related to the expulsion of Amlaíb Cuarán from York or the return of Eric. The Annals of Ulster report that Máel Coluim was killed in 954. Other sources place this most probably in the Mearns, either at Fetteresso following the Chronicle, or at Dunnottar following The Prophecy of Berchán. He was buried on Iona. Some versions of the Chronicle, and the Chronicle of Melrose, are read as placing Máel Coluim's death at Blervie, near Forres.