Кіріспе
Льюис аралындағы қала, Шотландиядағы шотландтық қала. Сторноуэй ( /ˈs//t//ɔr//n//ə//w//eɪ//audio=Stornoway. oga/; Steòrnabhagh;) – Шотландиядағы Льюис және Харрис аймақтарының астанасы, сондай-ақ Сыртқы Гебридтерде немесе Батыс аралдарындағы ең ірі қала. Қаланың халқы шамамен 6 953 адамды құрайды, бұл оны Шотландиядағы үшінші ірі арал қаласы етеді – алғашқы екі орынды Оркнейдегі Киркволл және Шетландтағы Лервик қалалары бөліседі. Тарихи азаматтық Сторноуэй қауымдастығы, жақын маңдағы бірнеше ауылдарды қамтиды, олардың жалпы саны 10 000-нан астам. Comhairle nan Eilean Siar (Батыс аралдар кеңесі) халықты басқа аумақта есептейді: Сторноуэй елді мекені, Лаксдейл, Сэндвик және Ньюмаркет; 2019 жылғы мәліметтер бойынша, осы аумақтың халқы 6 953 адамды құрады. Бұл Льюис аралындағы сенбі күндері енді Оңтүстік аралдардың көп бөлігіндегі – яғни Бенбекула, Оңтүстік Уист, Барра және Ватерсейдегі – және материктік Шотландиядағы күндерге ұқсас бола бастады дегенді білдіреді.
the Scottish town
Stornoway ('/s//t//ɔr//n//ə//w//eɪ//audio=Stornoway. oga/; Steòrnabhagh ; ) is the main town, and by far the largest town, of the Outer Hebrides, or Western Isles, and the capital of Lewis and Harris in Scotland. The town's population is around 6,953, making it the third largest island town in Scotland after Kirkwall in Orkney and Lerwick in Shetland. The historical civil parish of Stornoway, which includes various nearby villages, has a combined population of just over 10,000. The Comhairle nan Eilean Siar (the Western Isles Council) measures population in a different area: the Stornoway settlement area, Laxdale, Sandwick and Newmarket; in 2019, the estimated population for this area was 6,953. mean that Sundays on Lewis now more closely resemble those in most parts of the Southern Isles, i. e. Benbecula, South Uist, Barra, and Vatersay, and on mainland Scotland.
Тарих
Қаланың негізін 9 ғасырдың басында викингтер қалады, оның ежелгі скандинав тіліндегі атауы – Stjórnavágr. Қоныс қорғалған табиғи бейдің маңында өсіп, бүкіл аралдан келген адамдардың жиналатын орнына айналды. Адамдар отбасылық қайықтарымен немесе атпен жүретін көлікпен Сторнуэйге келіп, Шотландияның қалған бөлігімен және одан да алыс елдермен сауда жасау үшін мұнда тоқтасатын. 1500 жылдардың ортасында Сторнуэйдегі ежелгі МакЛеод қамалы «Аргейл герцогының зеңбірек оқтарынан зардап шекті». 1600 жылдардың басында қанағаттандырмайтын сауда соғыстары күшейді, және арал тұрғындары үкіметтің дәстүрлі теңіз жолдарын шектеу әрекеттеріне қатысты түрде қарсылық көрсетті, сондай-ақ Шотландия королі Джеймс VI 1598 жылы аралда «Fife Adventurers» деп белгілі шотланд сауда компаниясын құруға тырысқан әрекетке де қарсы шықты. Осының нәтижесінде Джеймс VI 1610 жылы Льюис аралдарын Сифорт Маккензилеріне берді. 1844 жылы Маккензилер Сторнуэйді және Льюис аралын тұтастай сэр Джеймс Мэтисонға сатты. Ол және оның ұрпақтары Сторнуэй шығанасына қарап тұрған төбеде қазіргі Льюс қамалын салды. Осы уақытқа дейін ескі Сторнуэй қамалының қирандылары сақталған, тіпті Виктория дәуірінде түсірілген суреттерде де көрінеді, бірақ Мэтисон 1882 жылы оларды порты кеңейту үшін бұзды; Сторнуэй қамалының қалдықтары әлі де жағалауға жақын, орталықтан сәл батысқа қарай, 1-ші пирс астында жасырылған күйде сақталған. 1863 жылы қала полиция қалашығына айналды. 1918 жылы Мэтисон аралды Уильям Леверге, 1-ші Леверхулм виконтына сатты. Лорд Леверхулм аралды қысқа мерзімге иеленді. Оның аралға қатысты экономикалық жоспарлары (әртүрлі бизнес сәтсіздіктерімен бірге) оның қаржылық мүмкіндіктерін шектен шығарды. Льюистегі сәтсіздікке бет бұрған ол Сторнуэй ауданын қала тұрғындарына сыйлады. Сторнуэй қоры құрылды және ауданды басқаруды жалғастыруда.
Экономика
Isle of Lewis веб-сайтында қаланың "экономикасы балық аулау, Харрис Твиди және шаруашылық сияқты дәстүрлі кәсіптердің қоспасы, сондай-ақ туризм, мұнай өнеркәсібі және сауда сияқты соңғы жылдарығы жаңа ықпалдар" екені айтылған. Қорғалған порты ғасырлар бойы маңызды болып келді; оны жиі келіп-кетіп тұратын викингтер "Стиринг Бей" деп атаған. 2018 жылғы есепте балық шаруашылығының негізгі бағыты аквакультура (балық шаруашылығы) екені көрсетілген. Жағалаудағы қабықшалы моллюскаларды аулайтын кемелерден тұратын дәстүрлі балық аулау да әлі де бар, олар аралдардың және Минч бұғазының айналасында креветка, қабылдақ және лобстер аулайды.
Порт және теңіз саласы
1919 жылғы 1 қаңтарда Iolaire портың кіреберісінде батып кетті, бұл Шотландия немесе Ұлыбритания суларындағы ең ауыр теңіз апаттарының бірі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан үйіне оралған 205 адам қаза тапты. Бүгінде портта балық аулау флоты (және оған байланысты жағалаудағы қызметтер) бар, ол өзінің гүлдену кезеңінен біршама төмендеді, шағын кемежай және демалыс кемелеріне арналған тұрақтар, шағын кеме жасау зауыты мен шығыр, коммерциялық көлік үшін үш үлкен пирс және RNLI басқаратын Stornoway Lifeboat станциясы орналасқан. Оның Ұлылығының Жағалау күзеті порттың жанындағы ғимараттан теңіздегі құтқаруды үйлестіру орталығын басқарады. Арниш нүктесінде, порттың аузында маяк, теңіз балдырларын өңдеу зауыты және жаңартылатын энергияны өндіру кемежайы орналасқан және олар көзбен шолып келеді. AMEC Льюис жел қуаты жел фермасынан өндірілген электр энергиясын экспорттайтын жеке теңіз асты кабелі үшін Арниш нүктесін құрлық ретінде ұсынады. Шотландия үкіметіне 181 турбинаны салу туралы өтініш берілді, бірақ 2008 жылы Шотландия үкіметі бұл жоспарды қабылдамады. Содан бері Lewis Windpower компаниясы Stornoway Trust Estate компаниясының жерінде Stornoway-тің батысына 36 жел турбинасын орналастыруға рұқсат алды. Арниш аймағын SSE екінші теңіз асты кабелі үшін де зерттеді, бірақ оңтүстікке қарай орналасқан Gravir пайдасына артықшылықты орын ретінде жоғалтты. SSE 2016 жылдан бастап Арниш нүктесін артықшылыққа ие болды. Өндірістік кемежай бастапқыда 1970 жылдары мұнай өнеркәсібі үшін өндіріс зауыты ретінде құрылған, бірақ тұрақты өсім мен құлдырау циклдерін бастан кешірді. Соңғы жылдары Солтүстік теңіз мұнай өнеркәсібінің бизнесі құлдырағандықтан, бұл нарыққа қызмет көрсетуден бас тартуға әкелді. Және кемежай бүкіл Арниш Пойнт өнеркәсіптік аймағын дамытудың басты бизнесі ретінде ұсынылып отыр және соңғы жылдары үлкен қаржыландырылды. 2007 жылы Арниш кемежайы үшінші жалға алушымен бірге сатылып алынды. Cambrian Engineering компаниясы, сондай-ақ Аббердиннің Camcal Ltd компаниясы салыстырмалы түрде үлкен көлемде жұмыстан босатылды. Екі компания да тапсырыстардың тұрақты ағынының болмауынан зардап шекті және жергілікті жеткізушілерге әсер ететін үлкен қарыздар тізбегін қалдырды. Altissimo Ltd - бұл швейцариялық және голландтық инвесторлар тобы қолдаған жаңа компания, ол Camcal атауын бұрынғы оператордан сатып алды. 2007 жылдың желтоқсанында кемежай Түркияда жел турбиналары үшін 49 мұнараны салу келісімшартын жеңіп алды. Бұл шамамен 70 қызметкерге алты ай бойы жұмыс орнын қамтамасыз етеді. 2021 жылдан бастап кемежай қазір Harland and Wolff компаниясымен жұмыс істейді. 2020 жылдың қыркүйегінде Сторноуэй порт басқармасы 49 миллион фунт стерлинг болатын жаңа терең су терминалының дамуы, Шотландия теңізінің теңіз лицензияларын мақұлдағаннан кейін жалғасатынын мәлімдеді. Жаңа көп мақсатты терминал 360 метрге дейінгі ұзындығы бар кемелерді, карталық беткейден 10 метр тереңдікте, паромды және 6,5 гектар жерді түсіру, сақтау және өнеркәсіптік мақсаттар үшін қамтамасыз етеді. 2022 жылдың сәуірінде Сторноуэй порт басқармасы жаңа Терең су терминалы үшін 49 миллион фунт стерлингке құрылыс келісімшартына қол қойғанын жариялады. Келісім-шарт McLaughlin and Harvey құрылыс және азаматтық-техникалық фирмасына берілді. Жұмыс 2023 жылдың соңына дейін аяқталады деп күтілуде.
Жел электр станциясы
Ұлыбританияның ең ірі қоғамдық меншіктегі жел электр станциясы, 9 МВт Beinn Ghrideag, Сторнуэйдің сыртында орналасқан және Point and Sandwick Trust (PST) ұйымы басқарады. 2021 жылдың ақпан айында бұл ұйым Шотландияның Таулы Жерлері мен Аралдарындағы Жаңартылатын Энергия Сыйлығындағы «Үздік Қоғамдық Энергия Жобасы» аталымына іріктеуден өтті. 2021 жылдың ақпан айындағы есепте бұл жоба «бұған дейін бірнеше марапатқа ие болған және көптеген номинацияларға ұсынылған» делінген. Point and Sandwick Trust «Beinn Ghrideag» жел электр станциясынан түсетін кіріс есебінен қоғамдық шараларды қаржыландыруға көмектеседі. 3 турбиналық, 9 МВт-тық жоба Льюис аралындағы жалпы жайылымдық жерге салынған.
Климат
Британ аралдарының көп бөлігі сияқты, Сторнуэйде де мұхиттық климат басым, жыл бойы температураның айтарлықтай өзгермейтіні және ылғалды жағдай сақталады. Қыстары солтүстік орналасқан жер үшін ерекше жұмсақ; қаңтар мен ақпан айларындағы (ең суық айлар) түнгі орташа ең төменгі температура 2 °C (36 °F) жоғары, ал күндізгі орташа температура шамамен 7 °C (45 °F) құрайды. Жазда Атлант мұхитының әсерінен салқын болады; шілде мен тамыз айларында күндізгі орташа ең жоғары температура 16 °C (61 °F) шамасында болады. Жауын-шашын көбінесе жаңбыр түрінде жауады (бірақ қыста кейде қар да жауады), ал қазаннан қаңтарға дейін Солтүстік Атлантикадан жиі, кейде күшті дауылдардың салдарынан жауын-шашын көп болады, бұл дауылдар қатты жаңбыр мен жел әкелуі мүмкін. Сәуірден шілдеге дейін дауылдардың жиілігі мен қарқындылығы айтарлықтай төмендеп, құрғақ маусым басталады. Маусым айы Сторнуэйдегі ең құрғақ ай болып есептеледі, орташа жауын-шашын мөлшері ал эми қаңтар айы ең жауын-шашынды ай, орташа жауын-шашын мөлшері .
Көлік
Caledonian MacBrayne компаниясының паромдары 2015 жылдан бері Сторнуэй портынан Шотландия материгіндегі Уллапулға 2 сағат 30 минуттық сапармен жүзеге асырылуда. Күніне орташа екі рет барып-қайтатын рейстер бар: жазда қысқа қарағанда көбірек. Бұл бағыттың бұрынғы негізгі кемесі (1995) жүк тасымалын жүргізетін, бірақ қазір CalMac оны басқа жаққа жіберді. Осының салдарынан MV Loch Seaforth, әсіресе жаз айларында, көбінесе тығырылады. Льюис және Харрис аралдарын Шотландия материгімен байланыстыратын теңіз асты туннелі идеясы 2007 жылдың басында ұсынылды. Мүмкін болатын маршруттардың бірі, Сторнуэй мен Уллапул арасындағы, 40 мильден (64 км) аса ұзын болады – бұл әлемдегі ең ұзын автомобильдік туннель. Сторнуэй Льюис аймағындағы автобус бағыттарының орталығы болып табылады: автобустар Пойнт, Несс, Бэк және Толста, Уиг, Батыс жағалауы, Лохтар және Тарберт, Харриске қатынайды. Бұл автобустар Comhairle nan Eilean Siar және бірнеше жеке операторлармен басқарылады. Сторнуэй әуежайы Мелбост ауылының жанында, қаладан шығысқа қарай 2 миль (3 км) қашықтықта орналасқан. Эдинбург, Инвернесс және Глазго қалаларына Loganair авиакомпаниясы рейстер ұйымдастырады, ал Benbecula қаласына Hebridean Air Services рейстер жасайды. Әуежай сонымен қатар HM Coastguard Search & Rescue Sikorsky S 92 тікұшағының базасы болып табылады және бұрын RAF Stornoway орналасқан жер болды. 1898 жылы Сторнуэйде аялдамасы бар Hebridean Light Railway компаниясы ұсынылды, бірақ теміржол желісі ешқашан салынбады. Круиздік кемелер қалаға келіп, шығанақта тоқтайды, ал жолаушылар жағалауға шағын қайықтармен (тендерлер) жеткізіледі.
Білім
Сторноуэйде Николсон институты орналасқан: 1873 жылы құрылған, бұл Батыс аралдарындағы ең үлкен мектеп және Льюистегі жалғыз орта мектеп, ол алты жылдық оқу бағдарламасын ұсынады. Онда 1000-ға жуық оқушы бар. Екі жылдық қайта құру жобасы 29 миллион фунт стерлингке созылып, жаңа мектеп ғимараты 2012 жылдың қазан айында ресми түрде ашылды. Сторноуэйдегі бастауыш білім 1969 жылдың тамыз айында ашылған Сторноуэй бастауыш мектебінде беріледі. Мектеп Джеймисон драйвте орналасқан және шамамен 400 оқушы оқиды. Мектеп директоры – Аннет Мюррей. 1953 жылы құрылған және қазір Таулы және аралдар университетінің құрамына кіретін "Льюс Касл колледжі" жоғары білім беру колледжі бар. Льюс Касл колледжінде 140-тан астам курс бар және 2700 студент оқиды. Сонымен қатар, Стерлинг университетінің Сторноуэйдегі шағын кампусы бар, ол Батыс аралдар ауруханасында орналасқан және медбикелерді даярлайды. Ол ересектерге арналған медбикелік мамандығы бойынша бакалавриат бағдарламаларын ұсынады және аспиранттарды қолдайды, олар әртүрлі жоғары деңгейдегі курстарды таңдай алады.
Спорт
Футбол – ең танымал әуесқой спорт түрі, ал Гоатхилл паркі – 1000 орындық Сторнуэй Юнайтед клубының үй алаңы. Сторнуэй Юнайтед Льюис және Харрис футбол лигасынде ойнайды. Шинти Льюис Каманачд командасының қаладағы қызметінің арқасында қайта дами бастады. Регби де танымал, Сторнуэй RFC ерлер және әйелдер командалары ұлттық лигалар мен кубоктерде үнемі өнер көрсетеді. Қалада жыл сайын спорт фестивальдерінде қатысатын өте танымал гимнастика тобы да бар. Сторнуэй гольф клубы – Сыртқы Гебрид аралдарындағы жалғыз 18 лункалы гольф алаңы. Ол Льюс қамалының төбелі беткейлерінде орналасқан. Николсон институтының жанында Льюис спорт орталығы (Ionad Spors Leòdhas) орналасқан, онда спорт залы, фитнес-сауыты, альпинизм қабырғасы, бассейн және басқа да әртүрлі жабдықтар бар. Сондай-ақ, жүгіру жолы мен жасанды шөппен жабдықталған футбол алаңы да бар. Халықаралық Жапония Каратэ қауымдастығының мүшесі – Сторнуэй Каратэ клубы да бар.
Мәдениет және БАҚ
2011 жылғы санақ бойынша, Үлкен Сторнуэй аймағында 5,492 шотланд гаэль тілінде сөйлейтін адам (43%) бар. Жыл сайынғы Гебрид аралдарының кельт фестивалі – 4 күндік, қауымдастық ұйымдастыратын фестиваль, ол әр шілде айында 10,000-нан астам келушіні тартады. Корольдік Ұлттық Мод Сторнуэйде бірнеше рет өткізілді, соңғы рет 2005, 2011 және 2016 жылдары. Осы сияқты іс-шараларға байланысты келушілердің көп болуы қаланың тұру орындарының мүмкіндіктерін шектеуі мүмкін. Сторнуэй – Оңтүстік Каролина штаты, Андерсон округіндегі Пендлтон қаласымен бауырлас қала.
Лантанэйр
Lanntair (The Lantern) - Сторнуэйдің жағалауындағы көп мақсатты өнер орталығы. Бұл арнайы салынған нысан 2005 жылдың қазан айында ашылды. Бұрын өнер орталығы Сторноуэй қалалық әкімшілік үйінің жоғарғы қабатында орналасқан еді. Бұл орын көркемсурет галереясын, театрды, кинотеатрды, би студиясын және концерт залын қамтиды, сонымен қатар поэзия мен әдебиет үшін өнер тамашалау алаңы ретінде қызмет етеді.
Хабар тарату
Isles FM радиостанциясы Сторнуэйде орналасқан және 103FM жиілігінде гаэль және ағылшын тілдерінде хабарлар таратады. Бұл радиостанция сонымен қатар BBC Radio nan Gàidheal студиясына да үй иесі. 19 қыркүйек 2008 жылы іске қосылған, гаэль тіліндегі мемлекеттік телеарна BBC Alba Сторнуэйде орналасқан.
Сторнуэйдің қоғамдық кітапханасы
Кромвелл көшесіндегі Сторноуэй кітапханасы аптасына төрт күн жұмыс істейді. Ол кітаптарды қарызға алу, Wi-Fi-ға тегін қол жеткізу және интернетке компьютерлік қол жеткізу қызметтерін ұсынады. Кітапхананың қорында ғаиль тіліндегі материалдардың кең ауқымы бар, соның ішінде Gairm, Inverness Gaelic Society Transactions, Scottish Gaelic Studies және Guth сияқты кітаптар мен мерзімді басылымдардың үлкен жинағы, сондай-ақ жарықтан тыс қалған An Gaidheal және Guth na Bliadhna басылымдары бар. Газеттер бөлімінде Alba және Mac Talla, сондай-ақ 1960 жылдардағы Шотландияның жалғыз екі тілді газеті – Sruth газеттері сақталған. Кітапхана мүшелігі арқылы An Stòr dàta Stuthan Gàidhlig, яғни, гэль тіліндегі білім беру ресурстарының дерекқорына қол жеткізу мүмкіндігі бар. Сторноуэй кітапханасы зерттеу мақсатында жергілікті тарихты зерттеу жинағына да ие. Осы жинақтың бір бөлігі ретінде кітапханада жергілікті газеттердің мұрағаты сақталған, соның ішінде 1917 жылдан бергі Сторноуэй газеті, 1883 жылдан бергі Highland News, 1972 жылдан бергі West Highland Free Press, 1861 жылдан бергі Oban Times, 1817 жылдан бергі Inverness Courier, 1849 жылдан бергі Inverness Advertiser және 1885 жылдан бергі Inverness Courier and Advertiser газеттері бар. Басқа ресурстарға жергілікті аймақтың Ordnance Survey карталары мен Admiralty навигациялық карталары, ескі приходтық тіркелімдер, 19 ғасырға қатысты халық санағы мәліметтері, бұрынғы Сторноуэй қалалық кеңесінің хаттамалары, сондай-ақ қазіргі Comhairle nan Eilean Siar және мектеп журналдары кіреді. Кітапханада сондай-ақ 18 ғасырдан бастап сақталған Seaforth Muniments (Seaforth Estate Papers), жергілікті шаруалардың тарихы және жалға алу және бағалау тізімдері де бар. 2018 жылы Сторноуэй кітапханасы өздерінің кофеханасын жалпы жұртшылыққа қолжетімді жасайтын жасаушылар орталығына айналдыру жоспарларын жариялады, онда 3D басып шығару және виртуалды шындық сияқты тақырыптар бойынша білім беру шаралары өткізіледі.
Газеттер
Сторноуэйдегі ең ірі жергілікті газеттер – Stornoway Gazette және EVENTS.
Сторнуэйдің медиа орталығы
Stornoway Media Centre – Intermedia Services Ltd. компаниясының және оның түрлі басылымдарының, соның ішінде 2005 жылы құрылған тегін ай сайынғы журнал «EVENTS»-тің негізгі орны. Компания бұрын Ригс-роудта орналасқан, бірақ Джеймс-стриттегі қайта жаңартылған шіркеу ғимаратын иеленді. Бұл ғимаратта бұрын ND Macleod's Electrical компаниясы ұзақ жылдар бойы орналасқан. Church House ғимараты, бастапқыда 19 ғасырдың соңында салынған Біріккен пресвитериан шіркеуі, қазір баспа, веб-сайттар, жарнама және соңғы кезде сыртқы жарнамалар саласын қамтитын медиа орталыққа айналды.
Тамақ пен сусын
Сторноуэй қара пудингі (шотланд тілінде marag dhubh) – таңдаулы қара пудинг. 2013 жылы Еуропалық комиссия басқа жерде жасалған сапасы төмен пудингтерді «Сторноуэй» немесе «Сторноуэй стилінде» деп сатуға жол бермеу мақсатымен ПГИ статусын берді. Сторноуэй киперлері және Сторноуэй ысталған лососі қалада өндіріледі. Олар Ұлыбританиядағы соңғы жұмыс істейтін кірпіш пештерінің біріне ие, ол Шелл көшесіндегі Сторноуэй Балық Темекілеушілер мекемесінде орналасқан.
Дін
Сторнуэйде әртүрлі христиан және христиан емес діндердің бірнеше шіркеуі бар. Қауымдық шіркеу 1794 жылы салынған.