Кіріспе

Чарльз Булфинч (8 тамыз 1763 – 15 сәуір 1844) – американдық сәулетші, және көптеген адамдар оны практикалық жұмыс істеген алғашқы американдық туған кәсіби сәулетші деп есептейді.

Өмір

Бұлфинч мансабын туған Бостон қаласы (Массачусетс штаты) мен Вашингтон, округ Колумбия арасында бөлісті. Ол Мемлекеттік ғимараттар комиссары қызметін атқарып, АҚШ Капитолийінің аралық ротондасын және күмбезін салды. Оның еңбектері қарапайымдылығымен, үйлесімділігімен және талғампаздығымен, сондай-ақ 19 ғасырдың басында американдық сәулет өнеріне үстемдік еткен классикалық күмбездер, бағандар және әшекейлердің ерекше федералды стилінің бастауы болды.

Ерте өмір

Булфинч Бостонда белгілі дәрігер Томас Булфинч пен оның әйелі, Чарльз Апторптың қызы Сьюзан Апторп отбасында дүниеге келді. 12 жасында ол Чарльз өзенінің Бостон жағындағы үйінен Бункер-Хилл шайқасын бақылады. Ол Бостон латын мектебінде және Гарвард университетінде білім алды, 1781 жылы бакалавр, ал 1784 жылы магистр дәрежесін алды. Содан кейін 1785 жылдан 1788 жылға дейін Еуропаға саяхат жасап, Лондонға, Парижге және Италияның ірі қалаларына барды. Бульфинчқа Ренессанс дәуірінің сәулетшісі Андреа Палладио зор әсер етті. Оған Италиядағы классикалық сәулет және Ұлыбританиядағы сэр Кристофер Рен, Роберт Адам, Уильям Чемберс және басқалардың неоклассикалық ғимараттары да әсер етті. Томас Джефферсон Еуропада оның наставнигіне айналды, кейіннен Роберт Миллс үшін де солай болды. 1787 жылы Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін, ол капитан Роберт Грейдің (1755–1806) басқаруымен «Колумбия Редивива» кемесінің әлемді айналып саяхаттауына қолдау көрсетті. Бұл – әлемді айналып өткен алғашқы американдық кеме. 1788 жылы ол өзінің туысы Ханна Апторпқа үйленді. Олардың ұлдарының арасында «Булфинч мифологиясының» авторы Томас Булфинч (1796–1867) және унитарий дін қызметкері және жазушы Стивен Гринлиф Булфинч (1809–1870) бар.

Мансап

Булфинчтің алғашқы ғимараты Холлис көшесі шіркеуі (1788) болды. Оның басқа ерте туындыларының арасында американдық революцияның алғашқы ескерткіші – Бикон төбесіндегі (1789) ескерткіш бағанасы; Федералдық көшедегі театр (1793); "Тонтин Жарты ай" (1793–1794 ж. салынған, қазір бұзылған), Джон Вудтың Корольдік Жарты айының үлгісімен салынған; Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Ескі штаттық үй (1796); және Массачусетс штаттық үйі (1798). 1791 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Он жыл ішінде Бульфинч Бостон аймағында көптеген жеке тұрғын үйлер салды, оның ішінде Джозеф Барреллдің Плезант Хилл (1793), Харрисон Грей Отиске арналған Бостондағы үш үй (1796, 1800, 1806) және Джон Филлипс үйі (1804). Ол Бостонда бірнеше шіркеу салдырды, олардың ішінде Жаңа Солтүстік (1802–1804 ж. салынған) соңғысы болып табылады. 1791 жылдан 1795 жылға дейін Бостонның сайлау комиссиясында қызмет еткен ол іскерлік қиындықтарға байланысты отставкаға кетті, бірақ 1799 жылы қайтадан оралды. 1799 жылдан 1817 жылға дейін ол Бостонның сайлау комиссиясы төрағасы болды және ақылы полиция бастығы қызметін атқарды, қаланың көшелерін, су өткізгіштерін және жарықтандыруын жақсартты. Оның басшылығымен Бостонның инфрақұрылымы мен азаматтық орталығы тамаша, классикалық стильде өзгертілді. Ол Бостон орталығының дизайны, Фанюил залының (1805) қайта жаңғыртуы мен кеңейтілуі және Индия кемежайының құрылысы үшін жауапты болды. Бостондық жылдары ол Массачусетс штатының түрмесін (1803); Бойлстон базарын (1810); Гарвард университеті үшін Университет залын (1813–1814); Ланкастердегі Бірінші Христиан шіркеуін (1815–1817); және Массачусетс бас ауруханасындағы Эфир күмбезінің үйі болған Бульфинч ғимаратын (1818) жобалады. Бұл ғимаратты Александр Паррис қадағалап отырды, ол архитектор Вашингтонға шақырылған кезде Бульфинчтің кеңсесінде жұмыс істеді. Осы зор қызметіне және қоғамдық қатысуына қарамастан, Бульфинч 1796 жылдан бастап бірнеше рет, тіпті штаттық үйдің құрылысын бастағанда да, қаржылық қиындыққа тап болды және 1811 жылдың шілде айында қарыз үшін түрмеге қамалды (өзі жобалаған түрмеге). Ол сайлау комиссиясы мүшесі ретінде еңбекақы алмады және штаттық үйді жобалау мен құрылысын қадағалау үшін бар болғаны 1400 доллар алды. 1817 жылдың жазында президент Джеймс Монроның сапары кезінде Бульфинчтің сайлау комиссиясы мүшесі, дизайнер және мемлекеттік лауазымдағы рөлдері үйлесті. Екі адам апта бойы бір-бірімен тығыз байланыста болды, ал бірнеше айдан кейін (1818) Монро Бульфинчті Бенджамин Генри Латробтың (1764–1820) орнына Вашингтондағы Капитолийдің сәулетшісі етіп тағайындады (Капитолий ғимараты 1814 жылы британдықтар тарапынан жартылай өртеліп бұзылған еді). Бұл лауазымда ол жылына 2500 доллар жалақы және шығындар алды. Ол сондай-ақ Ауыл шаруашылығын дамыту жөніндегі Массачусетс қоғамының (M.S.P.A.), АҚШ-тағы ең алғашқы ауыл шаруашылығы қоғамдарының бірінің негісқоюшы мүшесі болды. Қоғам 1792 жылдың 7 наурызында Массачусетс штатының заңымен құрылды. Қоғамдық ғимараттар комиссары ретінде Бульфинч Капитолийдің қанаттары мен орталық бөлігін аяқтады, батыс жағы мен портигін жобалады және Капитолийдің бастапқы төмен ағаш күмбезін өз дизайнымен жасады (оны 1860 жылдардың ортасында қазіргі құйма темір күмбез алмастырды). 1829 жылы Бульфинч Капитолийдің құрылысын аяқтады, оның іргетасы салынғанына 36 жыл болды. Вашингтондағы уақытында Бульфинч штаттың Аугуста қаласындағы штаттық үйдің (1829–1832) жоспарларын да жасады, сондай-ақ Вашингтондағы унитариандық шіркеу мен түрмеге арналған жобаларды дамытты. 1827 жылы ол Ұлттық дизайн академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. 1830 жылы Бостонға оралды, 1844 жылдың 15 сәуірінде 80 жасында қайтыс болды және Бостонның Король шіркеуінің жерлеу орнына жерленді. Кейіннен оның қабірі Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Маунт-Оберн бейітіне көшірілді. 1943 жылы "Шарльз Бульфинч" атты АҚШ-тың "Либерти" кемесі суға жіберілді. Кеме 1971 жылы жарамсыз деп танылды.