Кіріспе

Ауғанстандағы ұлттық тас жол

Кабул–Кандаһар тас жолы (NH0101) – Ауғанстанның ең ірі екі қаласы, Кабул мен Кандаһарды байланыстыратын ұзын жол. Ол Кабулдағы Даште Барчиден басталып, Майдан Шар, Сайдабад, Газни және Калат арқылы өтіп, Кандаһардағы Айно Минаға жетеді. Қазіргі уақытта жолдың әртүрлі учаскелерінде жөндеу жұмыстары жүргізілуде. Бұл Кеңес Одағы мен АҚШ-тың Ауғанстанда ықпалын күшейткен кезең болатын. Сол жылдары тас жолды көбінесе жүк көліктері мен автобустар пайдаланған, себебі жеке көліктер қазіргідей көп емес еді. 1980 жылдары жүк көліктері мен жеке көліктерге қоса, Кабул мен Кандаһар арасында Совет Одағының әскери колонналары да жиі кездесетін. 1990 жылдары тас жолдың жағдайы нашарлай бастады. 2002 жылдың соңында немесе 2003 жылдың басында Хамид Карзай президенттігі кезінде АҚШ жолды жөндеуге және қайта құруға қаржы бөлді (шамамен 190 миллион доллар), ал Жапония көмектесті. Жөндеу жұмыстарына дейін жолдың шамамен жартысы ғана пайдалануға жарамды болды. Қайта құру жобасын Луи Бергер тобы басқарды, ал жобалау және жоспарлау жұмыстарында түрік және үнді инженерлері көмектесті. 2003 жылдың желтоқсанында жолдың бірінші кезеңін асфальттау аяқталып, қозғалысқа ашылды. Кандаһардан Кабулға сапар әдетте 18 сағатқа созылса, қайта құрудан кейін шамамен 6 сағатқа дейін қысқарды. 2022 жылы Ауғанстан Үкіметі тас жолды қайта құру және жөндеу жұмыстарын жүргізуге шешім қабылдады. Жұмыс жолдың өтетін елдің әртүрлі провинцияларында басталды. 2022 жылдың соңында Кабул облысында жол төлемақысы жиналатын бекеттің құрылысы басталды. Кандаһар облысында да мұндай бекет салу жоспарлануда. Даште Барчи автобус терминалы Майдан Вардақ, Бамян, Газни, Дайкунди және Гор провинцияларына көлік қызметтерін ұсынады. Кандаһардағы Айно Минада да осындай терминал бар, ал қаланың батыс жағында Лашкар Га, Заранж, Фарах және Герат қалаларына автобуспен қатынайтын тағы бір терминал орналасқан. Автобус терминалдары Ауғанстанның Көлік және Азаматтық авиация министрлігінің бақылауында.

Бағыт

Кабул–Қандаһар тас жолы Кабулдың батыс бөлігіндегі Даште Барчиден басталады. Ол Кабул, Майдан Вардак, Газни, Забул және Қандаһар облыстарынан өтеді.

Үлкен апаттар мен қауіпсіздік мәселелері

2004 жылдың басында талибандар дәлізді бақылауда алып, жолаушыларды мазалап тұрды. Жол бойында афған күзетшілері, солдаттар, жалдамалылар мен жұмысшылар қаза болды. 2003 жылдың қазан айында олар түрік подрядшысын, ал желтоқсан айында екі үнді жұмысшысын ұрлады. 2004 жылдың ақпан айында талибан көтерілісшілері Луис Бергер тобына тиесілі тікұшақты атып түсіріп, үш адамды өлтірді. 2004 жылдың наурыз айында көтерілісшілер түрік инженері мен афған күзетшісін өлтірді. Тағы бір түрік инженері мен аудармашы ұрланды. Бұл оқиға АҚШ-ты маршрут бойындағы үш жерде шағын азаматтық-әскери топтар құруға мәжбүр етті. Бұл топтар қазір жоқ. 2016 жылдың 8 мамырында Газни провинциясының Мокор ауданындағы Кабул-Кандаһар тас жолында ірі көлік апаты болды, салдарынан кем дегенде 73 адам қаза тауып, 50-ден астам адам жарақат алды. Кабулдан Кандаһарға бағыт алған екі автобус жанар-жағар май құятын цистернамен соқтығысып, өрт шықты. Хабарға қарағанда, көліктер талибандардың шабуылынан қашу үшін жоғары жылдамдықпен келе жатқан. 2016 жылдың қыркүйек айында жанар-жағар май тасымалдайтын цистерна жолаушылар автобусына соқтығысып, кем дегенде 35 адам қаза тапты.