Кіріспе

Нортумберлендтегі өзен, Англия. Кокет өзені Англияның Нортумберленд графтығы арқылы ағып өтеді. Ол Англия мен Шотландия шекарасындағы Чевиот тауларында бастау алып, ландшафт арқылы ("Кокетдейл") ирек жолмен өтеді. Жоғарғы ағысы Оттерберн оқу полигонымен шектеседі және 20-ғасырда салынған бірнеше көпірлермен кесіледі. Өзен бірнеше кішкентай ауылдар мен шағын елді мекендер арқылы өтеді, Кэстрион табиғи қорығын құрайтын құмшақтарды өндіруден пайда болған көлдердің бірін толықтырады, содан кейін Ротбери қаласына жетеді, онда ол II санаттағы ескерткіш көпірмен кесіледі. Қаланың төменгі жағында Трум Милл орналасқан, оның қайта жаңарту жұмыстары Channel 4 телеарнасында көрсетілді. Өзен 1130 жылдары августин канондары үшін негісталған Бринкберн аббаттығы мен оған байланысты диірменнің айналасынан өтеді. Фелтон қаласында өзен екі көпірмен кесіледі, біреуі 15 ғасырға жатады, ал екіншісі 1927 жылы салынған, екеуі де ескерткіштер тізімінде. Көпірлердің астында 1990 жылдары салынған сарқынды суларды тазарту станциясы орналасқан. Брейншоуда өзен 1775 жылы инженер Джон Смитонның темір және қалайы зауытын қуаттандыру үшін салған үлкен атқосшы бөгетінен өтеді, ол кейіннен жүн тоқу фабрикасына, содан кейін гидроэлектр энергиясымен жұмыс істейтін алғашқы фабрикалардың біріне айналды. Уорквортқа жеткенше өзен тағы бір бөгеттен өтеді, ол қазір Уоркворт су тазарту станциясының су қабылдау бөлігі болып табылады, ол аймақтағы 92 000 тұтынушыға ауыз су жеткізеді. Бөгеттен төмен өзен таяз сулы, ал Уоркворт қамалы Кокет өзенінің иірімдерінде салынған. Өзен Амблдегі Уоркворт портында теңізге құяды, онда Корольдік ұлттық құтқару қайықтары институтының құтқару станциясы орналасқан. Өзен бойында бірнеше диірмендер салынғандықтан, ол қуат көзі ретінде пайдаланылған. Ең ертедегілерінің бірі Хепден Бернде болды, ол жоғарғы ағыстағы саласы, ол 13 ғасырдың басында айтылған, бірақ аймақтағы аласапырандық салдарынан кейін дамытылмады. 2010-2013 жылдар аралығындағы археологиялық зерттеулер Ұлыбританиядағы сақталған ортағасырлық диірмендердің бірін анықтады және су дөңгелегінің дамуын үш ғасырға ықшамдады. Көптеген диірмендер астық ұнтақтау үшін пайдаланылса да, кейбіреулері жүн тоқу үшін, ал Брейншоудағы диірмен өнеркәсіптік процестер үшін қолданылды. Ең ертедегісі Уорквортта болды, одан түскен кіріс 1214 жылы Сент-Кутберт қасиетті орында жарық беруге жұмсалды. Кокет өзені туралы ең ертедегі жазба 8 ғасырға жататын Равенна космографиясында кездеседі. Судың сапасы экологиялық тұрғыдан жақсы, тек төменгі таяз сулы бөлігінде ауыл шаруашылығы жерлерінен ағып келетін су сапаны орташа деңгейге дейін төмендетеді.

Курс

Өзеннің ұзындығы шамамен 56 миль (90 км) болып, бастауы Чевиот тауларында, Гриндстон Лоудың шығысында және Рейвенс Ноудің солтүстігінде орналасқан. Англия мен Шотландия арасындағы шекара қысқа ғана кезеңде оның бойымен өтеді, содан кейін Chew Green тұсында солтүстікке бұрылады. Онда өзеннің солтүстік жағалауында римдік лагерьлердің қалдықтары бар, ал жергілікті тұрғындар «Camelspath» деп атайтын Dere Street жолы өзенді кесіп өтеді, сондай-ақ ортағасырлық Kemylpethe ауылының қалдықтары да бар. Өзен солтүстік-шығыс бағытта ағысын жалғастырады, Каршоп плантациясына дейін Fulhope Burn, Buckham’s Walls Burn, Blind Burn және Gable Burn өзендері қосылады. Одан кейін ол шығысқа қарай бұрылып, Carlcroft Burn, Rowhope Burn және Hepden Burn өзендерімен бірігеді. Barrow Law (солтүстік) және Tindale Law (оңтүстік) арасынан өтіп, өзен оңтүстікке қарай бұрылады. Өзеннің оңтүстігіндегі аймақ 1911 жылдан бері әскери оқу полигоны ретінде пайдаланылатын Оттерберн жотасының бөлігін құрайды. Ол Қорғаныс министрлігіне тиесілі, сондықтан қоғамдық кіруге шектеулер қойылған. Deerbush Burn, Dumbhope Burn өзендеріне қосылып, содан кейін Coquet өзеніне құяды. Өзен оңтүстік-шығысқа қарай бұрылып, Croft Sike және Pathlaw Sike өзендерімен бірігеді, олар оңтүстіктегі батпақты жерлерден су жинайды, ал Usway Burn және Wholehope Burn солтүстіктегі төбелі жерлерден су әкеледі. Линбриггс шағын ауылына жеткенде, Ridlees Burn өзеніне қосылып, ол шығысқа қарай ағысады. Алвинтон ауылында Barrow Burn, Hosedon Burn және River Alwin өзендері бірігіп, Coquet оңтүстік-шығысқа қарай Харботтл арқылы ағысын жалғастырады. Шарпертон тұсында 1896 жылы форд көпірмен ауыстырылды, себебі 1897 жылғы картада көпір және одан төмен орналасқан бөгет көрсетілген, ал 1895 жылғы картада форд белгіленген. Көпір 1920 жылы бетон арқалықтарды пайдаланып, алты аралықпен және торлы парапеттермен қайта салынды. Алвинтоннан жоғары орналасқан Coquet өзенінің жоғарғы ағысы арқылы бірнеше көпірлер өтеді, олардың барлығы 20-ғасырдың көпір салу бағдарламасының бөлігі болып табылады, өйткені 1928 жылға дейін осы бөлімде каналды кесіп өтудің негізгі тәсілі фордтар болды. Линбриггс көпірі жаңа көпірлердің алғашқысы болып саналады және 70 фут (21 м) кеңдіктегі ойысты қамтитын бетон аркадан тұрады. Кейінгі көпірлер жазық палубалармен салынды, ал бағдарлама 1968 жылы Маккендон көпірі ашылған кезде аяқталды. 1897 жылғы Ordnance Survey картасында өзен үстінен жаяу жүргіншілерге арналған үш аспалы көпір көрсетілген. Біріншісі Линбригсте, екіншісі Линбригстен төмен, ал үшіншісі Харботтлда орналасқан. Holystone Burn өзеніне Holystone тұсында қосылады. Ауылда Рим дәуірінен қалған тікбұрышты тас резервуармен бірге қасиетті құдық бар, бірақ епископ Паулиннің 627 жылы 3000-ға жуық Нортумбриялықтарды осы жерде шомылдырғаны қазір Беданың жазбаларын дұрыс түсінбегендіктен туындаған қате екені есептеледі. Бұл құдық I дәрежелі құрылым болып табылады, және құдық қоршауынан өтіп, High Rochester бекінісінен Aln өзеніне қарай Coquet арқылы өтетін римдік жол бар. Хепплдің жанында темірден жасалған, 90 фут (27 м) арақашықтығы бар төртінші аспалы көпір болды, ол салынған кезде 30 фунт стерлингке тұрды. 1874 жылы салынған іргетастарда орналасқан заманауи болат арқалықтардан тұратын Хеппл көпіріне жеткенде, өзеннің деңгейі 330 футтан (101 м) төмен түседі. Ол солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, екі үлкен көлі бар Caistron шағын ауылынан өтеді. Өзен арнасы 1925 жылы карьерге жол ашу үшін оңтүстікке қарай бұрылып, инженерлік жолмен түзетілген. Ал бірінші көлдің солтүстік-шығысында өзенмен толықтырылатын екінші кіші көл орналасқан. Жоғарғы көлге су Bickerton Burn арқылы жеткізіледі. Ротбериден төмен өзен ағымын өлшейтін жылдамдық өлшеу станциясы орналасқан. Оның дәлдігін төмен орналасқан диірменге қосу жақсартады және ол 1972 жылдан бері ағынды деректерді жинау үшін қолданылады. 1972-2005 жылдар аралығындағы орташа ағым , ал осы кезеңдегі ең жоғары ағым 1992 жылдың 1 сәуірінде тіркелді. Шығысында Thrum Mill, II дәрежелі, XVIII-XIX ғасырларға жататын үш қабатты диірмен ғимараты орналасқан, оның қалпына келтіруі Channel 4 телеарнасының "The Restoration Man" бағдарламасында көрсетілген. 1870 жылдан бастап Нортумберленд орталық темір жолының Ротбери бөлімшесі өзеннің оңтүстік жағалауымен өтіп, соңғы аялдамасына жетті. Жолаушылар қызметі 1952 жылы тоқтатылды, ал жүк қызметі 1963 жылы тоқтатылды. Өзен Пауперхау ауылы арқылы жалғасады, онда үш сегментті аркасы бар көпір және төменгі жағында бөгет орналасқан. Содан кейін ол жердің саусағын айналдырады, оны оның иесі Митфордтың лорды Уильям Бертрам 1130 және 1135 жылдар аралығында Бринкберн монастырына негізін қалаған августиндік канондарға берді. Монастырлар таратылғаннан кейін негізгі ғимарат 1858 жылға дейін бос қалды, содан кейін ол қайта жапсырылып, жартылай қайта салынды, содан кейін ол приход шіркеуі ретінде пайдаланылды. Түпнұсқа ғимараттардың бөліктері манор үйіне енгізілді, ол 1953 жылға дейін үзіліспен пайдаланылды, содан кейін ол Қоғамдық ғимараттар және жұмыстар министрлігіне берілді. Шіркеу де, үй де қазір English Heritage басқарады және қоғамдық көруге ашық. Жақын жерде 18-ғасырда салынған, бірақ ортағасырлық тас қаптамасын қайта пайдаланған Бринкберн диірмені орналасқан. Диірменшіге арналған коттедж шамамен 1830 жылы салынған. Дөңгелек және тастар сақталған, бірақ қазір ол демалыс орталығы ретінде пайдаланылады. Weldon арқылы өтіп, 1760 жылы салынған үш аркалы көпір және инженер Джон Смитонның жобалаған деп есептелетін диірмен бар, Coquet өзені A1 тас жолымен кесіліседі. Felton тұсында бөгет орналасқан, одан солтүстік жағалаудағы Felton дәнді диірменін қамтамасыз ететін ұзын тас жол салынған. Ол алғаш рет 13-ғасырда айтылған, бірақ қазіргі ғимарат 18- және 19-ғасырларға жатады. Төменгі дөңгелек дән диірменін қамтамасыз еткен төрт жиын тастарды пайдаланды, ал екінші жоғары дөңгелек қайнатқыштарды және екі жиын тастарды, айналмалы пешті және жемісті баққа арналған машинаны қамтамасыз етті. Бір кезде үшінші дөңгелекпен қуаттандырылатын ара зауыты болған. Объект 1970 жылға дейін жұмыс істеді, бірақ кейіннен үйлерге айналдырылды, ал дөңгелектер бұзылды. Felton тұсында өзен солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, екі көпірмен кесіліседі. Біріншісі 15-ғасырға жатады және үш аркасы бар. Ол 19- және 20-ғасырларда кеңейтілді, бірақ 1927 жылдан кейін пайдаланылмады, осы кезде Considere Constructions компаниясы салған үш аралықты жаңа бетон көпір оны ауыстырды. Ол компанияның өндірген алғашқы көпірлерінің бірі болғандықтан II дәрежелі тізімде тұр. Көпірлерден тыс, солтүстік жағалауда 1991 жылы рұқсат етілген жаңа сарқырама тазалау қондырғысы салынды. Ол күніне өзенге шамамен тазартылған ағынды су шығаруға арналған және Felton, Longframlington, Swarland және Thirston қалаларындағы ескі тиімсіз қондырғыларды ауыстырды. Brainshaugh жанында 1775 жылы Acton-дағы Джон Арчболд және Brainshaugh-дағы Эдвард Кук үшін Джон Смитон салған жылқы тәрізді бөгет орналасқан. Ол шаршы тастан салынған және 1926 жылы жөнделіп, өзгертілген. Бөгеттің төменгі жағы тік, ал су 8 фут (2 м) биіктіктен құлайды. Иілген бөгеттің радиусы 170 фут (52 м) және өзеннің оңтүстігіндегі диірменге су жеткізеді. Бұл бастапқыда темір және қалай қорыту зауытын қамтамасыз еткен, кейіннен 1791 жылы жүн диірменіне айналдырылып, 1884 жылы құлап қалған. 1915 жылдан бастап ол гидрат алюминий деп аталатын ақ пигментті өндіру үшін пайдаланылды және гидроэлектрлік турбинасы диірменге орнатылған кезде елдегі алғашқы зауыттардың бірі болды. Зауыт 1930 жылы жабылды, өйткені оның жалға алу мерзімі өзеннің ластануына байланысты жаңартылмады. Диірмен ғимараты 1968 жылы пәтерлерге айналдырылды. Объектінің шығыс жағында 1865 жылы тас бетінен салынған үш сегментті аркасы бар Factory Bridge орналасқан. 20-ғасырда қоршаулар қосылды.

Төменгі өзен

Гвизанс маңындағы өзен бойымен төмен қарай 1147 жылы Ричард Тисон Премонстрат монахтары үшін құрған Брейншоу монастырының қираған қалдықтары орналасқан. Қоғам 1500 жылы таратылды, бірақ шапель сақталған және II* санаттағы ескерткіш болып табылады. Батыс жағалаудағы Гвизанс диірменіне сумен жабдықтауды тағы бір үлкен бөгет қамтамасыз еткен. Бас ғимарат үш қабатты, ал су астындағы дөңгелек диірмен ғимараттың ішінде орналасқан, бірақ бастапқыда сыртында болған болуы мүмкін. Кейбір механизмдер мен тастар өз орнында қалған. Шығыс жағалаудың негізгі теміржол желісі өзенді тоғыз аркалы виадукпен кесіп өтеді, оны Роберт Стивенсон жобалаған және 1849 немесе 1850 жылы аяқтаған. Өзен Морвик диірменінің бөгетінен өтеді, ал одан сәл төмен қарай 1963 жылдан бері деректер жинап келе жатқан Морвик өлшеу станциясы орналасқан. Ол жылдамдық-ауданы технологиясын қолданады және 1973 жылдан бері 112 фут (34 метр) ені бар бетон бөгет бар. Станция Гвизанстағы станцияның орнына салынды, ал өлшемдер жылдың көп бөлігінде дұрыс болғанымен, Морвик диірменінің бөгеті жылына бір рет тазартылып, суы құйылып жатқанда қысқа мерзімге дұрыс емес болады. 1963-2005 жылдар аралығындағы орташа ағын болды, ал 1 сәуір 1992 жылы ең жоғары деңгейге жетті. Уоркворттан батысқа қарай өзен үлкен бөгеттен өтеді, одан кейін су тасқынға ұшырайды. Оңтүстік жағалауда Уоркворт су тазарту станциясы орналасқан, ол өзеннен суды күнделікті алып, Аленвик, Морпет, Эшингтон және айналасындағы 92 000 тұтынушыға ауыз сумен қамтамасыз етеді. 2015 жылы станцияны 2,2 миллион фунт стерлингке жаңарту жұмыстары аяқталды. Бөгеттің солтүстік жағалауында 14- және 15-ғасырлардың басында салынған үңгір шалғыры бар. Ол 1567 жылы тасталған, бірақ Британ аралдарындағы осы типтегі ең жақсы сақталған және әсем ескерткіштердің бірі болып табылады және I санаттағы ескерткіш болып табылады. Тасқынды бөлігінде солтүстікке қарай созылатын иірім Уоркворттың орталығын, оның ішінде ортағасырлық қамал мен шіркеуді қамтиды. Бөгеттен төмен канал кеңейіп, Уоркворт портын құрайды, оның оңтүстік жағалауында Амбл қаласы орналасқан. Мұнда қайық тұрақты тоқтау орны және Royal National Lifeboat Institution (RNLI) құтқару қайықтары станциясы бар, онда екі құтқару қайығы бар: су реакторларымен қозғалатын Шаннон класындағы барлық жағдайға арналған қайық және жағалаудағы жұмыс үшін D класындағы үрмелі қайық. Экипаж бірлесіп 18 ерлік орденін алды, соның ішінде жағалаудағы қайықпен құтқару операциясы үшін алғашқы орденді алды. Соңында өзен Солтүстік теңізіне құяды, ол Кокет аралының қарсы жағында орналасқан, ол теңізге 2 шақырым қашықтықта орналасқан. 1895 жылғы картада үлкен бөгет, диірменге су жеткізетін шлюз және шығу тегі көрсетілген, бірақ 1897 жылға дейін тек ғимараттар көрсетілген. Ол Холистон монастырының жеріне салынған және 1887 жылға дейін пайдаланылмаған көрінеді. Ротбериден жоғары орналасқан тағы диірмендер туралы ерте Ordnance Survey карталарынан дәлелдер жоқ болғанымен, 1623 жылы Альвинтонда екі диірмен болған, олардың бірі толықтай диірмен болған болуы мүмкін, өйткені 1654 жылы сэр Эдвард Виддрингтоннан толықтай диірмен тәркіленді. Виддрингтон сонымен қатар 1655 жылы сатылған Харботтлдегі жүгері және толықтай диірмендерін жоғалтты, бірақ кейін қалпына келтіруден кейін қайтарып алды. Холистонда екі диірмен болған: 1539 жылы Холистон монастыры таратылған кезде аталған жүгері диірмені және 1765 жылғы картада көрсетілген Холистон шеру диірмені. Каистрондағы толықтай диірмен Ньюминстер Шартулярында аталған Кокеттегі басқа диірмен болды, ал Тоссонда кем дегенде бір диірмен болды, өйткені жүгері диірмені 1290 және 1436 жылдары құжатталған, бірақ толықтай диірмен 1622 жылы аталды. Ротбериде әр түрлі уақытта төрт диірмен болған. Дебдон диірмені Дебдон өзеніндегі жүнді диірмен болды және ол алғаш рет 1762 жылы құжатталған. Шығыс диірмені - бұл Thrum диірменінің орнынан жоғары орналасқан, күні белгісіз жүгері диірмені. Трум диірменінің өзі 1841 жылға дейін болғандығы белгілі, ал Литтл диірмені 1827 жылдан басталады және Уиттон өзеніне қосылғаннан кейін орналасқан. Екеуі де жүгері диірмендері еді. Бринкберн монастырының меншігіндегі Бринкберн диірмені 1535 жылы тіркелген, оның негізгі қызметі жүгері ұнтақтау болса да, ол 20-ғасырда электр энергиясын өндіру үшін де қолданылған болуы мүмкін. 1668 жылы алғаш рет тіркелген тағы бір жүгері диірмені - Уэлдон диірмені. Бұл Уэлдон көпірінен жоғары орналасқан, ал төмендегі диірмендер өзенге көпірден төмен қарай қосылған. Фелтон қаласында көпірлерден жоғары орналасқан, 1970 жылға дейін жұмыс істеген диірмен бар, ал көпірден төмен орналасқан диірменнің іздері жоқ. Грейндж өзенінде, Уоркворт диірменінің орнынан жоғары қосылатын саласында да екі диірмен болған. Грейндж диірмені ортағасырлық Лоу Бастон ауылының жанында орналасқан, ал Хаундиан диірмені өзен үстіндегі теміржол көпірінің шығыс жағында орналасқан. Бұл шамамен "Қызыл өзен" деп аударылуы мүмкін, мұнда көптеген қызыл порфириттік тастар табылған. Басқа жақындағы теория өзеннің атының аңызындағы Кокет және Уансбек өзендері арасындағы "Кокуду" деген жердің атынан шыққандығын айтады, яғни "тауық орманы", сондықтан өзен атын кері қалыптастыру арқылы алған. Бұл аймақ Уильям Гибсонның "Теңізші немесе Кокет коттеджі" поэмасының фонын құрайды. Осы және басқа поэмалар, кейбіреулері шотланд диалектінде, 1828 жылы жарияланды. Осы өте сирек кітаптың көшірмелері Британ кітапханасында және Аленвик қамалындағы Нортумберленд герцогінің кітапханасында сақталған.

Су сапасы

Қоршаған орта агенттігі Англиядағы өзен жүйелерінің су сапасын өлшейді. Әрқайсысына жалпы экологиялық жағдай беріледі, ол бес деңгейдің бірі болуы мүмкін: жоғары, жақсы, орташа, нашар және өте нашар. Мұны анықтау үшін бірнеше компоненттер қолданылады, соның ішінде омыртқасыздардың, гүлді өсімдіктердің және балықтардың саны мен түрлеріне қарайтын биологиялық жағдай. Химиялық жағдай, әртүрлі химиялық заттардың концентрациясын белгілі қауіпсіз деңгейлермен салыстыратын, жақсы немесе қанағаттандырмайтын деп бағаланады. 2019 жылы Кокет өзені жүйесінің су сапасы төмендегідей болды.

Бөлім | Экологиялық жағдай | Химиялық жағдай | Ұзындығы | Су алабы | Арна
------- | -------- | -------- | -------- | -------- | --------
10.0 миль (16 км) | | | 24.11 шаршы миль (62 км²) | | 7.8 миль (13 км)
8.07 шаршы миль (21 км²) | | | 15.1 миль (24 км) | 24.51 шаршы миль (63 км²) | 19.4 миль (31 км)
25.33 шаршы миль (66 км²) | | | | | қатты өзгертілген

Таяулық бөлігінің жақсы емес болу себептері – арнаның физикалық өзгертілуі және ауыл шаруашылығы жерлерінен келетін қоректік заттардың ағыны. Ұлыбританиядағы көптеген өзендер сияқты, 2019 жылы полибромдалған дифенил эфирлері (PBDE), перфтор-октана сульфонаты (PFOS) және сынап қоспаларының анықталуына байланысты химиялық жағдай жақсыдан қанағаттандырмайтынға өзгерді, бұлардың ешқайсысы бұрын бағалауға енгізілмеген.