Кіріспе

Англиядағы Яре өзені – Англияның Норфолк графтығындағы өзен. Төменгі ағысында ол Бродстың (The Broads) маңызды кеме жүретін су жолдарының бірі болып табылады және осы желінің қалған бөлігімен байланысады. Өзен Дерхемнің оңтүстігінен басталып, батысқа қарай Шипдам ауылына дейін ағады. Гарвестоннан келген қосымша су арнасымен біріккен жерінен жоғары қарай ол Блэкуотер өзені деп аталады. Одан әрі ағып, Барнхам Брумды өтіп, Баубургке жеткенше Тиффи өзенімен қосылады. Содан кейін Норвич қаласының оңтүстік жағынан өтеді, Колни, Кринглфорд, Лейкенхэм және Троузеден ағып өтеді. Уитлингхемде оған Уэнсум өзені қосылады, бірақ Уэнсум олардан үлкенірек және ұзынырақ болса да, олардың қосылған жерінен кейін өзен Яре деп аталады. Шығысқа қарай ағып, Бродс аймағына қарай беттейді. Хардли Кросс (1676 жылы орнатылған) тұсында Ридхэмге жақындап Чет өзенімен бірігеді. Бұл крест Норвич қаласы мен Ұлы Ярмут ауданы арасындағы ежелгі шекараны көрсетеді. Ридхэмнен кейін өзен, Брейдон Вотердің сулы көліне құярмас бұрын, Берни Армс атты әйгілі, шалқыған батпақты елді мекеннен өтеді. Осы жерде Яреге Уэвени және Буре өзендері қосылады, содан кейін Горлстон, Ұлы Ярмут қалаларында Солтүстік теңізіне құяды. Яре – 19 ғасырдың басындағы Норвич мектебінің суретшілерінің пейзаждық картиналарында жиі кездесетін тақырып. Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында Джон Кромның «Яредегі айшырақ» атты майлы картинасы сақталуда. Джозеф Станард өзенді «Торп суының мерекесі, түстен кейін» (1824) және «Брамертон маңындағы Яредегі қайықтар» (1828) картиналарында бейнелеген, бұл картина Кембридждегі Фицвильям мұражайында сақталуда. Өзен Норвичтен теңізге дейін шағын жағалау кемелері үшін кеме жүруге қолайлы, ал бұрынғы кезде бұл қалаға маңызды сауда көлігі жеткізілген. Ридхэмде өзенге Хаддиское каналы қосылады, ол Брейдон Вотерді айналып өте отырып, Хаддискодегі Уэвени өзенімен тікелей кеме қатынасын қамтамасыз етеді.

Навигация

Өзен Норвич пен Солтүстік теңіз арасында кеме қатынасын қамтамасыз етеді, бірақ саздық ұзақ жылдар бойы проблема болып келді. 1698 жылы Парламент актісі өзен арқылы көмір тасымалы үшін салық жинауға рұқсат берді. Жиналған қаражат өзеннің арнасын және Ұлы Ярмут портын жақсартуға жұмсалуға тиіс болды, бірақ оның көп бөлігі портты жақсартуға кетті, ал өзеннің жағдайы көтерілген жоқ. Тағы үш акт жағдайды түзетуге тырысты, бірақ өзенге күтім жасалмады. 1772 жылы қабылданған бесінші акт проблеманы басқаша шешуге бағытталды және жол ақысын қалай пайдалану керектігін нақтылады. 15 пайызы Норвичке қала мен Хардли Кросс арасындағы өзенді жақсартуға, 25 пайызы Ярмутқа Хардли Кросс пен қала арасындағы төменгі өзенді жақсартуға берілді, ал қалған 40 пайызы Ярмут портын күтіп ұстауға бөлінді. Басқа өзендерге қалған 20 пайызы жұмсалды. Норвичке жететін кемелердің мөлшері Брейдон суын кесіп өтетін жағалаудың тар арнасымен шектелді, сондықтан Солтүстік теңізден келген барлық тауарлар Ярмуттағы кіші кемелерге ауыстырылуға тиіс болды. Жағдайды жақсарту үшін Норвич саудагерлері 1814 жылы Уильям Кубиттің шешім іздеуін сұрады. Оның ұсынысы Брейдон суының оңтүстік жағына жаңа арна қазудан және өзенге түрлі жақсартулар енгізуден тұрды. Бұл жобаға 35 000 фунт стерлинг жұмсалмақ, бірақ 1818 жылы жарияланғаннан кейін Ярмут кеңесі оған қарсы шықты. Кеңес атынан әрекет еткен Джон Ренни жоспардың портты саздануына әкелуі мүмкін деген қорытындыға келді, сондықтан Кубитт Яре өзенін Лоустофтпен байланыстыратын балама ұсыныс жасады. Ярмут кеңесі бұл жобаға да қарсы болды, бірақ құны екі еседен астам болса да, Томас Телфорд пен Джеймс Уокер Норвичке кеме қатынасын жақсарту Ярмутқа зиян келтірмейді деген сенімділігін білдірді. Ақырында, 1826 жылы Парламент қарауына осы жоба ұсынылды. Норвич қаласы 1848 жылы кеме қатынасын сатып алуға тырысты, бірақ Ярмут қайтадан қарсылық танытты және заң жобасын Парламенттен кері қайтарып алды. Лотинг көлінің саздануы қиындық туғызды, соның салдарынан көліктер бірте-бірте Ярмут арқылы өтетін жолға қайта оралды. 1908 жылы ұсынылған Уитлингемдегі коммерциялық док және Рокленд Броудтағы әскери-теңіз базасы бар Ярмут пен Норвич арасындағы кеме каналын салудың жоспары іске аспады, бірақ бу тіркемелері 1960 жылдарға дейін Норвичке көмір баржаларын сүйреуді жалғастырды. Бүгінде коммерциялық көліктердің орнын демалыс үшін пайдаланылатын қайықтар басты. Птолемей шамамен 150 жылы осы атаудың латынша нұсқасын Gariennos деп жазған. Эйлерт Экуолл өзен атауының Ярмуттан туындағанын айтатын басқа да болжамдарды келтіреді.

Уэррименнің жолы

2005 жылы ашылған, 35 мильге созылған Уэрриман жолы Норвич пен Ұлы Ярмут арасындағы тарихи Броудс сауда кемелері жүрген жолмен өтеді. Ол Яре өзенінің жағалауындағы жаяу жолдар, ашық батпақтар, қамыс шалғындары, жайылымдық далалар және өзен жағасындағы ауылдар арқылы иіліп өтеді. Жол бойында жолдың тарихы мен кейіпкерлерін жаңғыртуға арналған көптеген ақпараттық тақталар, мүсіндер және аудио бекеттер орналасқан.