Солтүстік Англияның Тайн өзенінің тарихы мен географиясы
River Tyne
Солтүстік және Оңтүстік Тайн өзендері: Англияның солтүстік-шығысындағы өзендер, Кielder су қоймасы, Беллингем және Хексэм аудандарынан өтеді. Табиғат көрікті жерлер!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік-шығыс Англиядағы өзен.
River in North East England
Солтүстік Тайн
Солтүстік Тайн Шотландия шекарасында, Килдер су қоймасының солтүстігінде басталады. Ол Килдер орман арқылы ағып өтеді, және шекараның ішінде және сыртында болады. Содан кейін Беллингэм ауылынан өтіп, Хексамға жетеді.
The North Tyne rises on the Scottish border, north of Kielder Water. It flows through Kielder Forest, and in and out of the border. It then passes through the village of Bellingham before reaching Hexham.
Оңтүстік Тайн
Оңтүстік Тайн Альстон Мурда (Кумбрия) басталып, Халтвистл және Хейдон Бридж қалалары арқылы ағып өтеді, көбінесе Тайн қабағы деп аталатын аңғарда. Адриан қабырғасы Тайн қабағының солтүстігінде жатыр. Қызықтай, Оңтүстік Тайнның бастауы Тис және Уэр өзендерінің бастауларына өте жақын орналасқан. Оңтүстік Тайн аңғары Солтүстік Пенниннің көрнекті табиғи сұлулық аймағына (AONB) кіреді – Англия мен Уэльстегі 40 AONB-ның екінші үлкені.
The South Tyne rises on Alston Moor, Cumbria and flows through the towns of Haltwhistle and Haydon Bridge, in a valley often called the Tyne Gap. Hadrian's Wall lies to the north of the Tyne Gap. Coincidentally, the source of the South Tyne is very close to those of the Tees and the Wear. The South Tyne Valley falls within the North Pennines Area of Outstanding Natural Beauty (AONB) – the second largest of the 40 AONBs in England and Wales.
Тайн
Солтүстік және Оңтүстік Тайн өзендерінің Уорден Рок тұсындағы қосылысынан, Хексам қаласының солтүстік-батысына қарай, өзен Тайн және Уэр графтығына кіреді. Ол Клара Вейл (оңтүстік жағалаудағы Гейтсхед ауданында) мен Тайн Риверсайд ауылдық паркі (солтүстік жағалаудағы Ньюкасл-апон-Тайн қаласында) аралығында орналасқан. Бұл жерде өзен 13 мильге (21 км) созылып, Ньюкасл мен Гейтсхедті екіге бөледі және осы бағытта он көпірдің астынан ағып өтеді. Гейтсхед және Ньюкаслдың шығысында Тайн өзені оңтүстік жағалаудағы Хебберн мен Джарроуды солтүстік жағалаудағы Уокер мен Уолсендтен ажыратады. Тайн туннелі өзеннің астынан өтіп, Джарроу мен Уолсендті байланыстырады. Соңында өзен Оңтүстік Шилдс және Тайнемут арасынан Солтүстік теңізіне құяды.
From the confluence of the North and South Tyne at Warden Rock just to the north west of Hexham, the river enters the county of Tyne and Wear between Clara Vale (in the Borough of Gateshead on the south bank) and Tyne Riverside Country Park (in Newcastle upon Tyne on the north bank) and continues to divide Newcastle and Gateshead for 13 mile (21 km), in the course of which it flows under ten bridges. To the east of Gateshead and Newcastle, the Tyne divides Hebburn and Jarrow on the south bank from Walker and Wallsend on the north bank. The Tyne Tunnel runs under the river to link Jarrow and Wallsend. Finally the river flows between South Shields and Tynemouth into the North Sea.
География
Томас Джон Тейлор (1810–1861) өзеннің негізгі ағысы ежелгі заманда қазіргі Team Valley арқылы ағып өткенін, ал тасқын суға шығу жолы Билл Пойнт (Билл Кей аймағында) сарқырамасы арқылы болғанын болжады. Оның теориясы шындықтан көп алшақ емес, себебі соңғы мұз дәуірінен бұрын Wear өзені төменгі Team өзенінің қазіргі бағытын ұстанған және Данстон қаласында Tyne өзенімен біріккен. Мұз Wear өзенінің бағытын қазіргі орнына өзгертіп, Tyne өзенінің арнасымен шығысқа қарай ағызып, Сандерлендте Солтүстік теңізіне құйды. Tyne өзенінің жасы шамамен 30 миллион жыл екені есептеледі.
Thomas John Taylor (1810–1861) theorised that the main course of the river anciently flowed through what is now Team Valley, its outlet into the tidal river being by a waterfall at Bill Point (in the area of Bill Quay). His theory was not far from the truth, as there is evidence that prior to the last ice age, the River Wear once followed the current route of the lower River Team and merged with the Tyne at Dunston. Ice diverted the course of the Wear to its current location, flowing east the course of the Tyne) and joining the North Sea at Sunderland. The River Tyne is estimated to be around 30 million years old.
Қорғау
Тайн өзенін сақтау жұмысы соңғы 500 жыл бойында әртүрлі мекемелердің қарауында болды. Сақтау мекемелері: Ньюкасл Тринити Хаус. 1968 жылдан бері таяз су ағысы Тайн порты басқармасымен басқарылуда.
The conservation of the Tyne has been handled by various bodies over the past 500 years. Conservation bodies have included: Newcastle Trinity House,
The tidal river has been managed by the Port of Tyne Authority since 1968.
Тайн порты
Тин өзенінің маңындағы көмір кен орындарына жақын орналасуы XIII ғасырдан бастап XX ғасырдың екінші жартысында Солтүстік-Шығыс Англияда көмір өндіру өнеркәсібінің төмендеуіне дейін көмір экспорттаудың маңызды арнасы болды. Ең ірі көмір стайтхестері (көмірді кемелерге тиеу құрылысы) Гейтсхедтегі Данстон, Хебберн және Оңтүстік Шилдс қаласындағы Тайн докта орналасқан. 1890 жылы салынған Данстонның ағаш стайттері сақталған, бірақ олар 2006 жылы өрттен зардап шекті, ал 2020 жылдың мамырындағы тағы бір өрт салдарынан стайттер вандализмге көбірек ұшырап, оны сақтау және қорғау үшін ауқымды қаржыландыру қажеттігі туды. 2016 жылы Тайн док, Оңтүстік Шилдс әлі де көмірмен айналысып, жылына 2 миллион тонна көлемде импорт жүзеге асырды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Тине өзенінің төменгі ағысы әлемдегі ең маңызды кеме жасау орталықтарының бірі болды, және Оңтүстік Шилдс және Хеббернде кеме жасаушылықтар әлі де жұмыс істеп тұр. Тинесайдтың кеме жасау және экспорт өнеркәсібін қолдау мақсатында, өзеннің төменгі ағысы 19 ғасырдың екінші жартысында кеңінен қайта жаңартылды, аралдар (соның ішінде ең ірісі – Кингс Медоу) алынып тасталды және өзендегі иректер түзетілді.
With its proximity to surrounding coalfields, the Tyne was a major route for the export of coal from the 13th century until the decline of the coal mining industry in North East England in the second half of the 20th century. The largest coal staithes (a structure for loading coal onto ships) were located at Dunston in Gateshead, Hebburn and Tyne Dock, South Shields. The wooden staithes at Dunston, built in 1890, have been preserved, although they were partially destroyed by fire in 2006 and then a further fire in May 2020 means that the Staithes is becoming more vulnerable to vandalism and would need extensive financing to preserve it and make it secure. In 2016, Tyne Dock, South Shields was still involved with coal, importing 2 million tonnes of shipments a year. The lower reaches of the Tyne were, in the late 19th and early 20th centuries, one of the world's most important centres of shipbuilding, and there are still shipyards in South Shields and Hebburn to the south of the river. To support the shipbuilding and export industries of Tyneside, the lower reaches of the river were extensively remodelled during the second half of the 19th century, with islands (including Kings Meadow, the largest) removed and meanders in the river straightened.
Атауы мен этимологиясы
Тин атауының шығу тегі туралы нақты ештеңе белгісіз, және сакс дәуіріне дейін өзен осы атпен танылмаған: Тайнемут англосаксон тілінде Tinanmuðe (вероятно, dative case) деп тіркелген. Ұлыбританияның римдік картасындағы Ведра өзені Тин немесе Уэр болуы мүмкін. Птолемейдің Тинасы осы өзенге немесе Шығыс Лотиандағы Тайнға қате сілтеме болуы мүмкін. Жергілікті кельт тілінде немесе кельттер келгенге дейін Англияда сөйленген тілдерде "өзен" деген мағынаны білдіретін сөз болған деген теория бар: Тардебиггемен салыстырыңыз. Тин және осы атпен аталған өзендердің этимологиялық түсіндірмесі ретінде "еру, ағу" мағынасын білдіретін *tei деген келттік түбір ұсынылған, сондай-ақ *teihx деген индоевропалық сөздің бриттондық туындысы "ластану" (уэльс тілінде tail, "тыңайтқыш") деген мағынаны білдіреді.
Nothing definite is known of the origin of the designation Tyne, nor is the river known by that name until the Saxon period: Tynemouth is recorded in Anglo Saxon as Tinanmuðe (probably dative case). The Vedra on the Roman map of Britain may be the Tyne, or may be the River Wear. Ptolemy's Tína could be a "misplaced reference" to either this river or the Tyne in East Lothian. There is a theory that tīn was a word that meant "river" in the local Celtic language or in a language spoken in England before the Celts came: compare Tardebigge. A supposed pre Celtic root *tei, meaning 'to melt, to flow' has also been proposed as an etymological explanation of the Tyne and similarly named rivers, as has a Brittonic derivative of Indo European *teihx, meaning 'to be dirty' (Welsh tail, 'manure').
Ньюкасл-апон-Тайн
Өзен 1968 жылы жаңа Азаматтық орталықтың (Ньюкасл қалалық кеңесінің орны) ашылуымен бірге ашылған мүсінде бейнеленген және жандырылған. Дэвид Уинннің салған алып қоладан жасалған "Тайн" өзенінің құдайы мүсінінде ағын су элементі бар.
The river is represented, and personified, in a sculpture unveiled in 1968 as part of the new Civic Centre (seat of Newcastle City Council). Sculpted by David Wynne, the massive bronze figure River God Tyne incorporates flowing water into its design.
Сальмон жолы
Қазіргі уақытта Экологиялық агенттік архитекторлар мен мәдени кеңесші xsite компаниясымен, Солтүстік комиссиясымен бірлесіп, Тайн өзені бойындағы жылжымалы мүсіндер жолын құруда. "Тайн лосось жолы" өзеннің, оның тарихының және оның күнделікті кеңейіп келе жатқан экожүйесінің мерекесі болып табылады. Англияның Солтүстік-Шығысының аймақтық ерекшелігінің тарихи символы саналатын бұл өзенде түрлі жануарлар мен өсімдіктердің көптеген түрлері бар, олардың саны өзеннің денсаулығы жақсаруымен жыл сайын артып келеді. Бұл жол аймаққа келіп жатқан тұрғындар мен туристердің қиялын оятуды көздейді – оларға Солтүстік-Шығыста лосостің жылдам қозғалысын көрсететін, білім алуға арналған ерекше дизайн тәжірибесін сыйлайды. FINS, REFLECTION және JOURNEY – оннан тұратын топтан 2007 жылдың желтоқсан айында ұшырылған алғашқы үш текше. Әрбір текшенің дизайны лосостің текстурасы, түстерінің өзгеруі, қозғалысы және сапарынан шабыттандырылған. Олардың әрқайсысы Bluetooth арқылы жіберілетін хабар түріндегі "қазіргі заманғы естелік" сыйлығын ұсынады. Қалған текшелер 2008 жылдың жазында Килдерден Тайнның сағасына дейінгі әртүрлі жерлерге бір жылдан астам уақыт бойы Тайн өзенімен жылжып, содан кейін туған жеріне ұзақ сапар бастайды.
The Environment Agency is currently working with architects and cultural consultancy xsite, in collaboration with Commissions North, to create a travelling sculpture trail along the River Tyne. The Tyne Salmon Trail will serve as a celebration of the river, its heritage and its increasingly diverse ecosystem. Historically a major symbol in the regional identity of the North East of England, the river plays host to a plethora of different species, the number of which is growing year on year in line with the rivers improving health. The trail looks to capture the imagination of residents and tourists visiting the area – providing them with the ultimate 'fact finding' design experience, which celebrates the salmon's migratory journey in the Northeast of England. FINS, REFLECTION and JOURNEY were the first three cubes to be launched in December 2007 from a family of ten. Each cube is inspired by the textures, changing colours, movement and journey of the salmon. With each offering a 'modern day keepsake' to take away, in the form of a designed Bluetooth message. The other cubes will be moving along the River Tyne over one year visiting different locations from Kielder to the Mouth of the Tyne in the summer 2008 before starting their long journey back to their birthplace.
Бамбук көпірі
Үш күн бойы, 2008 жылдың 18-20 шілдесі аралығында, Тайн өзенінің Гейтсхед Мыңжылдық Көпіріне жақын жерінде уақытша бамбуктан жасалған өнер туындысы орнатылды. Бамбуко Көпірі сол жылғы "SummerTyne" фестивалінің бөлігі ретінде жасалған.
For three days, from 18 to 20 July 2008, a temporary bamboo artwork was installed over the Tyne close to the Gateshead Millennium Bridge. The Bambuco Bridge was created as part of that year's 'SummerTyne' festival.