Кіріспе

Тұтқындарды босатудан заңсыз пайда табу – қылмыстық практика.

Қорқыту арқылы алынатын төлем – тұтқынды немесе затты ұстап, оларды босату үшін ақша немесе мүлік талап ету, сондай-ақ мұндай іс-әрекетке байланысты төленген сома. "Қорқыту арқылы алынатын төлем" сөзі көне француз тілінен келген, латын тіліндегі "redemptio" – "қайта сатып алу" деген сөзден шыққан; "құтқару" сөзімен салыстырыңыз.

Төлемге қатысты істер

Юлий Цезарь Фармакуза аралының жанында қарақшыларға түсті және оны босату үшін 50 талант төленгенше тұтқында болды. Орта ғасырлардағы Еуропада, алым – рыцарьдық соғыстың маңызды дәстүріне айналды. Көкейтесті рыцарь, әсіресе ақсүйек немесе патша, тұтқындалған жағдайда зор сомаға тұратын, ал өлтірілген жағдайда құны болмайтын. Осы себепті алым жасау практикасы геральдиканың дамуына үлкен үлес қосты, ол рыцарьларға өздерін тануларын және, тиісінше, алым төлеу мөлшерін жариялауға мүмкіндік берді, соның салдарынан оларды дереу өлтіруден сақтады. Мысалдарға Ричард Арыстан жүрек және Бертран дю Гесклин жатады. 1532 жылы Франсиско Писарро Инка империясынан бір бөлмеге толы алтынмен алым алды, содан кейін ол өз құрбаны Атауальпаны жалған сотта өлім жазасына кесті. Пизарро алған алым – бір жеке тұлғаға төленген ең ірі сома ретінде танылған, қазіргі экономикалық нарықта бұл 2 миллиард доллардан асып түседі.

Қазіргі заманғы

Чарли Ростың 1874 жылғы 1 шілдеде ұрлануы, ақша төлеу үшін жасалған алғашқы американдық ұрлық ретінде қарастырылады. Шығыс Германия, эмиграцияны тоқтату мақсатында Ішкі Германия шекарасын тұрғызған, адамдарды ақшаға сатуды да жүзеге асырды. Шығыс Германия азаматтары Батыс Германия үкіметінің төлеген құны арқылы, «Фрейкауф» (сөзбе-сөз – «еркіндік сатып алу») деп аталатын жартылай құпия жолмен елден шығу мүмкіндігіне ие болды. 1964 жыл мен 1989 жыл аралығында 33 755 саяси тұтқын ақшаға сатылды. Батыс Германия 3,4 миллиардтан астам DM – 1990 жылғы бағамен шамамен 2,3 миллиард доллар – сомасында тауарлар мен валюта төледі. Ақшаға сатылғандардың құны жылжымалы шкала бойынша бағаланды, жұмысшы үшін шамамен 1875 DM, ал дәрігер үшін шамамен 11 250 DM құрады. Бір кезде төлемдер апельсин, банан, кофе және дәрі-дәрмек сияқты Шығыс Германияда тапшы болған тауарлармен жасалған. Орташа тұтқынның құны шамамен 4000 DM-ға бағаланған тауарларға тең болды.

Төлем туралы жазбалар

Адамды ұрлаушылар талапты жазба арқылы жеткізеді, бұл құжат ұрлаушылардың талаптарын көрсетеді. Алайда, кейбір жағдайларда, мұндай жазбаның өзі сот-сараптамалық дәлел ретінде қолданылып, белгісіз ұрлаушылардың кім екенін анықтауға немесе оларды сотта айыптауға мүмкіндік береді. Мысалы, егер талап жазбасында қателер болса, күдіктіден мәтін үлгісін жазу сұралып, олардың сол қателерді қайталағаны тексерілуі мүмкін. Осыдан "талап жазбасы әсері" деген термин пайда болды, ол әртүрлі стильдегі қаріптердің үйлеспеуін көрсететін құжаттарды сипаттау үшін қолданылады. Бұл тәсілді кинода алғаш рет 1952 жылғы "Атомдық қала" фильмінде қолданған. Кейде адам, ұрлаушымен тікелей байланысы болмаса да, талап ақшасын алу үшін жалған талап жазбасын жасауы мүмкін. Басқа жағдайларда, талап жазбасы отбасы мүшелерін алдау үшін қолданылады, яғни адамның ұрланғаны туралы сендіру үшін жіберіледі, бірақ шындығында ол адам өз еркімен кеткен немесе жазба жіберілгенге дейін қайтыс болған болуы мүмкін.

Вариациялар

Көптеген қалалар тонаудан сақтану үшін ақша төлеген, мысалы, Париж Лодрон басшылығымен Сальцбург қаласы Оттыз жылдық соғыс кезінде Баварияға тонаудан қорғану үшін құн төлеген. Пенисула соғысы (1808–14) кезінде ағылшын сарбаздары, шабуылмен алынған қала үш күн бойы тонауға жарамды деп сенген, және олар осы сенімдеріне Ciudad Rodrigo, Badajoz және San Sebastian қалаларында сәйкес әрекет етті. 18 ғасырдың басында, тұтқынға алынған кеме капитаны кепілдік беріп, кеме экипажының біреуін "кепілгер" ретінде тұтқын алған тарапқа қалдыратын болды. Француз жеке қаруланушыларын ұстау туралы жиі айтылады, олардың ішінде он немесе он екі кепілгер болған. Иесі кепілдік бойынша сотқа тартылуы мүмкін. Ұлыбритания Парламенті 1782 жылы құн төлеуге тыйым салды, бірақ бұл тыйым 1864 жылы алынып тасталды. Басқа елдер мұны рұқсат етті. Ресей-Жапон соғысында құн төлеу туралы тізімде болмаса да, басып кірген әскерлер жинаған салықтарды осы атаумен дәл сипаттауға болады. Көбінесе құн төлеу адамды ұрлағаннан кейін ғана талап етілсе де, ұрылар жансыз затты немесе дене мүшесін қайтару үшін құн талап етуі сирек емес. 1987 жылы ұрылар Аргентина президенті Хуан Перонның мазарына еніп, оның қолын кесіп алды, кейін оны қайтару үшін 8 миллион АҚШ долларын талап етті. Құн төленбеді. Көліктерді сүйреу және босату үшін сүйреу ақысын алу тәжірибесі, көліктерді сүйреуге қарсылар тарапынан жиі "құн сұрау" деп кемсіртеді. Шотландияда жеке меншікке орналасқан көліктерді бұғаттау қылмыстық құқық бұзушылық болып саналады. Англияда көліктерді бұғаттау теориялық тұрғыдан "мүлікті құнға ұстау" деген ортақ құқық бұзушылық болып табылады. Соғысқан халықаралық әскери топтар өздерінің қарсыластарынан немесе олардың қолдаушыларынан тұтқындаған кез келген адам үшін құн талап етуі мүмкін. Осы топтарға төленген құн, одан да көп адамдарды ұстауға ынталандыруы мүмкін.