Кіріспе

АҚШ президенті Авраам Линкольннің қауіпсіздік күзетшісі Уорд Хилл Ламон (6 қаңтар 1828 – 7 мамыр 1893) – АҚШ президенті Авраам Линкольннің жеке досы және өз еркімен тағайындалған күзетшісі. Ламон Линкольн 1865 жылғы 14 сәуірде Форд театрында қаныққан түнде болмаған, себебі Линкольн оны Вирджиния штатының Ричмонд қаласына жіберген.

Өмірбаян

Ламонның тегі кейбір туыстары "е" әрпімен, ал енді біреулері "а" әрпімен жазған, бірақ айтылуы орфографиясына қарамастан "лимон" болып келді. Ламонның Линкольнмен арақатынасын Клинт Клей Тилтон "Линкольн және Ламон" кітабында зерттеген. Ламон Вирджиния штатының Винчестер қаласының жанында дүниеге келді, екі жыл медицина оқыды және 19 жасында туыстарымен бірге тұру үшін Иллинойс штатының Дэнвилл қаласына көшіп кетті. Ол Луисвилл университетінде заң білімін алды және 1851 жылы Иллинойс штатының адвокатурасына қабылданды. 1850 жылы ол Вирджинияға қайтып, Анжелина Тернерге үйленді, сосын Иллинойсқа оралып, заңгерлікпен айналысты. Анжелина Эхуд пен Присцилла Строд Тернердің қызы болды, олардың Батыс Вирджиния штатының Беддингтон қаласындағы үйі 2002 жылы Присцилла Строд Тернер үйі деп тарихи ескерткіштердің ұлттық тізіліміне енгізілді. Анжелина 1859 жылдың сәуір айында қайтыс болды, одан Ламонның әпкесі, Уильям Морганның Данвиллде тәрбиелеген Дороти деген қызы қалды. 1860 жылдың қараша айында Ламон судья Стивен Т. Логанның қызы Салли Логанға үйленді. Логан 1851 жылдан 1854 жылға дейін Линкольннің заң серіктесі болған.

Линкольнмен алғашқы жылдары

Лэмонның Линкольнмен кәсіби байланысы 1852 жылы басталды. Ламон Ескі Сегізінші сот округінің прокуроры болды, содан кейін 1858 жылы Иллинойс штатының Блумингтон қаласына көшті. Ламонның Оңтүстікке деген симпатиясы және аболиционизмге деген жеккөрушілігі оны Линкольннен ерекшелендірсе де, екеуі өте әртүрлі болғанына қарамастан, достықтарын сақтап қалды. Ламон сол кезде жас Республикалық партияға қосылып, 1860 жылы Линкольн үшін үгіт жүргізді. Линкольн Республикалық партияның үміткерлігі үшін Нью-Йорк сенаторы Уильям Сьюардқа қарсы күресті, ал Ламон достығын көрсету үшін конвенцияға Линкольн жақтастарымен залды толтыру үшін қосымша билеттер басып шығарды. Линкольн президент болып сайланғанда Ламон шетелдік дипломатиялық қызметке үміттенеді, бірақ досынан "Қымбатты Хилл, мен сені қажет етемін. Мен сенімен бірге Вашингтонға барып, ұзақ уақытқа дайындалуымды қалаймын" деген хат алды. Содан кейін Ламон 1861 жылдың ақпан айында Спрингфилдтен (Иллинойс штаты) Вашингтонға сапарға шықты. Бұл сапар оқиғаларға толы болатыны белгілі болды.

Ламон және Балтиморлық заговор, 1861 жыл

Ламон физикалық жағынан күшті адам болған және президенттігі кезеңінде Линкольнді күзетуді жиі өзіне міндет еткен. 1861 жылдың ақпан айында детектив Аллан Пинкертон Линкольн Вашингтонға инаугурациясына бара жатқанда Балтиморда өлтірілу жоспарын ашты. Пинкертон Линкольнге қаладағы пойыз станциялары арасында жоспарланғандай емес, түн ортасында тікелей Вашингтонға пойызбен баруды кеңес берді. Ламон онымен бірге жүретін жалғыз дос болды. Ламон мен Пинкертон президент сайланған адамды қорғау мәселесінде қатысты дауға түсті. Ламон Линкольнге "револьвер мен Боуи пышағын" ұсынды, бірақ Пинкертон "Линкольн мырзаның ұлттық астанаға қарулы кіргені туралы ешқашан айтылғанын қаламас едім" деп қарсылық білдірді. Екі адам Ламонның Чикаго журналына Вашингтонға ертерек келгендерін хабарлау ниетіне келіспеді, себебі Пинкертон, ақылдырақ болып, жоспарларын өзгертуді жариялауды қаламады. Пинкертонның оқиға туралы баяндамасында ол Ламонды "ақылсыз, өзімшіл ақымақ" деп кемсітетін сөздер келтірді. Пинкертон Уильям Херндонға өзінің баяндамасын көшіруге рұқсат берді, оны Ламон Херндонның қағаздарын сатып алып, «Абрахам Линкольннің өмірі» атты кітабын жазу үшін алды. Алайда, Херндон алғаш рет Пинкертонның баяндамасының көшірмелерін сұрағанда, Пинкертон белгілі бір материалды құпия ұстау шартымен келісті, атап айтқанда Ламон туралы пікірлерін атады. Линкольн түні бойы Балтимордан жасырын өтті. Линкольн ханым мен басқаларды тасымалдаған пойыз келесі күні Балтимор арқылы қауіпсіз өтті, Пинкертонның пойызға шабуыл жасау үшін қол гранаталары мен өрт сөндіру бомбалары қолданылатынын мәлімдегеніне қарамастан. Ламон биографиядағы оқиғаға сенбеуін былай түйіндеді: «Бұл ешқандай қастандық болмады, – жүз, елу, жиырма, үш адамнан тұратын ешқандай қастандық болмады; тіпті бір адамның жүрегінде де Балтиморда Линкольн мырзаны өлтіру үшін нақты мақсат болған жоқ».

Ламон АҚШ Маршалы және Линкольнмен қарым-қатынасы 1861-1865

1861 жылы инаугурациядан кейін көп ұзамай Линкольн Ламонды Колумбия округінің АҚШ маршалы етіп тағайындады; ол 1865 жылғы маусымда қызметтен кетті. Ламонның маршал ретінде алғашқы ісінің бірі 1861 жылғы наурыз айында Форт Самтерге, Оңтүстік Каролинаға барып, форттың қолбасшысы майор Роберт Андерсонмен және губернатор Фрэнсис Пикенспен кездесу болды. Ламонның бұл сапарға қатысты міндеттері туралы әртүрлі мәліметтер бар. Бір дерек бойынша, Ламон Линкольн жіберген бірнеше өкілдің бірі ғана болған, алғашқысы – капитан Густав Фокс, ол Форт Самтерді теңіз арқылы көмектесуге болатынын анықтау үшін барған. Ламон Линкольннің тағы бір Иллинойс досы Стивен Хёрлбутпен бірге жіберілді, Ламонның сапары Хёрлбуттың Чарльстондағы Одаққа қарсы көңіл-күйді өлшеу мақсатынан назар аудару үшін болған (ол жоғары екенін анықтады). Ламон губернатор Пикенспен кездесіп, үкіметтің Форт Самтерден кетуге ниетті екенін хабарлағандықтан Линкольннің наразылығына ұшырады. Тағы бір мәліметте Ламон Линкольннің толық сенімімен сапар шеккені айтылады: «Бұл батылдық талап етті және сапар Секретар Сьюардтың қарсылығына қарамастан жасалды. «Мырза Хатшы, – деді Линкольн, – Мен көп қиын жағдайларда болғанымды білемін және ол ешқайсысынан шыға алмаған жоқ. Әй, құдай-ау! Мен тәуекел етемін. Бар, Ламон, және Құдай сені құрметтесін!» Тағы бір мәліметте Ламон Сьюардтың ықпалында болғаны және Линкольнді ашуландырғаны айтылады: «Сьюардтың ықпалымен ол губернатор Пикенске гарнизонды шығаруды ұйымдастыру үшін келгенін айтты және қайтып келгеннен кейін губернаторға бірнеше күннен кейін эвакуацияға көмектесу үшін қайта келетінін жазды. Сондай-ақ, ол майор Андерсонға ешқандай көмек көрсетілмейтінін түсіндірді. Бұл өте қайсаңдық еді, және Линкольн Ламонның Пикенске жазған хаты туралы естігенде, ол адамның мұндай мәлімдеме жасауға ешқандай құқығы жоқ екенін ашуланып жоққа шығарды». Форт Самтерге жасалған сапарларды есептемегенде, маршалдың лауазымы қиын болған жоқ және Ламонға Президентке тікелей қол жеткізуге мүмкіндік берді. Алайда, Ламон өзін Линкольннің күзетшісі ретінде көрсетуді өз мойнына алды, бұл оның лауазым талаптарынан емес, достығынан туындады. Ламон бұған соншалықты мән бергендіктен, оның досы Леонард Свет 1864 жылдың күзінде Ламонмен бірге болған үш айда, Ламонның әр түнде Ақ үйге барып, аумақты күзеткенін көргенін айтты. Президенттік хатшы Джон Хей осы адалдық бейнесіне осылай қосты: бір түні ол Ламонның плащына оранып, Линкольннің жатын бөлмесінің есігінің алдында ұйықтап жатқанын байқады. Ламон Линкольнның қаза болған түні Вашингтонда болған жоқ, ол Ричмондта тапсырмада болды. «Абрахам Линкольн туралы естеліктер» атты еңбегінде Ламон Ричмондқа барар алдында президенттен «оның кеткеннен кейін, әсіресе театрға бармау үшін түнде сыртқа шықпауын» өтінгенін айтады. Қаза болғаннан кейін Ламон Спрингфилдке, Иллинойс штатына жерлеу процессиясына қатысты.

Кейінгі өмір және өлім

Ламон 1865 жылғы маусым айында Колумбия округінің маршалы лауазымынан отставкаға кетті. 1866 жылғы сәуірде Ламон Линкольннің мәйітін Спрингфилдке (Иллинойс штаты) жеткізген жерлеу вагонын сатып алды. Ол теміржол вагоны үшін 10 000 доллардан аспайтын сома төледі. Оған Пошта бас директоры лауазымы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Ол Еремия Блэкпен (жоғарыда аталған) заңгерлік серіктестік құрды, ал Блэктің ұлы Чонси жазған «Линкольннің өмірі» кітабына нашар пікірлер туғандықтан заңгерлік практика 1879 жылы таратылды. 1879 жылы Ламон әйелі Саллимен бірге Боулдерге, Колорадоға, кейін Денверге көшіп барды, онда ол ақын Юджин Филдпен достық қарым-қатынас орнатты. Ламон мен Саллидің денсаулығы нашарлағандықтан, олар 1886 жылы Вашингтонға оралды, ал 1889 жылы емделу үшін Еуропаға сапар шекті, содан кейін Салли 1892 жылы Брюссельде қайтыс болды. Ламон Мартинсбургке (Батыс Вирджиния) көшіп барды, онда оны 7 мамырда 1893 жылы қайтыс болғанға дейін қызы Дороти күтіп баптады. Ол 65 жаста болды. Ламон Батыс Вирджиния штатының Геррардстаун қаласындағы Пресвитериан зиратына жерленді. (Салли Иллинойс штатының Спрингфилд қаласында жерленген.) Ламонның туысы Джозеф салған үй Иллинойс штатының Денвилл қаласында мұражайға айналды.

Портреттер

Ламонды 2013 жылы түсірілген «Линколнды құтқару» фильмінде актриса Лия Коко сомдады. Ламонды 2015 жылғы «Геттисбургтік үнқатысу» деректі фильмінде актер Сэм Эллиотт сомдады.