Кіріспе

Ағылшын туған американдық сарбаз және шляпник, Джон Уилкс Бутты өлтірген (1832–1888)

Сержант Томас Х. "Бостон" Корбет (1832 жылдың 29 қаңтары – шамамен 1888 жылдың 26 мамырында жоғалып кетті) – 1865 жылдың 26 сәуірінде президент Абрахам Линкольнге жасаған қастандығы үшін Джон Уилкс Бутты өлтірген ағылшын туған американдық сарбаз және шляпник. Тебінген діни сенімдерімен және ерекше мінез-құлқымен белгілі Корбет жақсы сарбаз болған және Андерсонвилл түрмесінде соғыс тұтқыны болған. Корбеттің жасаған әрекеттері үшін американдық БАҚ және қоғам оны қаһарман деп санады. Корбет 1887 жылы ақылсыз деп танылып, Топека психиатриялық ауруханасына жатқызылғанға дейін АҚШ-та шарлап жүрді. Корбет 1888 жылы қашып, із-жайсыз жоғалып кетті.

Ерте өмір және білім

Корбет 1832 жылғы 29 қаңтарда Лондонда дүниеге келді. 1840 жылы отбасымен Нью-Йорк қаласына көшіп келді. Корбеттер отбасы жиі көшіп-қонып, ақырында Нью-Йорк штатының Троя қаласында қоныстанды. Жасөспірім шағында Корбет шляпник ретінде оқуға түсті, осы мамандықты өмірі бойы үзіліспен атқара берді. Шляпник ретінде Корбет сынап(II) нитратының түтініне үнемі ұшырады, ол шапкаларда қолданылатын киіз жасау үшін теріні өңдеуде қолданылатын. Бұл затқа шамадан тыс әсер ету галлюцинацияларға, психозға және эретизмге алып келуі мүмкін. Тарихшылар Корбеттің Азамат соғысына дейін және кейін пайда болған психикалық мәселелері осы әсердің салдары деп санайды.

Отбасы және дін

Трояда шапаншы болып жұмыс істегеннен кейін Корбет Нью-Йоркке оралды. 1850-ші жылдардың басында Корбет өзінен он үш жас үлкен Сьюзан Ребеккамен танысып, олар үйленді. Жұбайлар көшіп кетті және 9 маусымда 1855 жылы Корбет британдық азаматтығынан американдыққа ауысып, Троя сотында ант берді. Корбеттің Ричмондта жұмыс табуы және оны ұстауы қиын болды, себебі ол құлдыққа қарсы күресті. Әйелі ауырып қалды, ал олар Нью-Йоркке кемемен қайтып келе жатқанда, 1856 жылдың 18 тамызында Сюзан теңізде қайтыс болды. Денесі Нью-Йоркке жеткізілді, онда қайтысы тіркеліп, Сюзан жерленді. Оның өлімінен кейін ол Бостонға көшіп барды. Корбет әйелінің қазасына қатты қайғырып, достарының айтуынша, ішімдікке салынып кетті. Ол жұмыс таба алмады және ақырында үйсіз қалды. Бір түнді көп ішіп өткеннен кейін, ол көшеде уағыз айтатын адаммен кездесті, оның сөзі оны Методшылар Епископтық шіркеуіне қосылуға ықпал етті. Корбет кейбір евангелистік христиандармен кездесіп, олар оны сауыққанша ұстады, соның нәтижесінде діни сезімге келді. 1857 жылы Корбет Бостонның орталығындағы Вашингтон көшесінде шляпа шеберханасында жұмыс істей бастады. Ол шебер шапаншы екені белгілі болды, бірақ ол жиі жақсы жаңалықты уағыздап, жұмысын тоқтатып, оның алдында дөрекі сөздер айтқан әріптестері үшін дұға ететін және ән шырқатын. Ол сонымен қатар көшеде уағыз айтумен айналысып, Солтүстік алаңда уағыз айтып, діни әдебиеттер таратты. Корбет көп ұзамай Бостон қаласында "жергілікті ерекшелік" және діни фанатик ретінде танымал болды. Корбет 15 тамызда босатылды, және оның досы "ол нәтижеге өте қуанды, себебі оның құштарлығы енді қиындық тудырмады, оның мақсаты - құштарлықтарымен мазаланбай, жақсы жаңалықты уағыздау еді" деп жазды. 29 тамызда крещение рәсімінен өткеннен кейін ол өзі айналған қаланың атымен Бостон деп атын өзгертті. Ол Фултон және Бромфилд көшелеріндегі шіркеулердегі жиналыстарға үнемі қатысып, оның ынталы мінезінен "Құдайға даңқ" деген лақап ат алды. Корбет мейірімді және ашық адам ретінде сипатталды, мұқтаждарға көмектесті, бірақ Құдайдың жолынан шығып кеткендерді тез айыптады. Корбет Нью-Йорк көшелерінен мас адамдарды жинап алып, өз бөлмесіне алып баратын, оларды сауықтырып, тамақтандырып, денсаулығын қалпына келтіріп, сондай-ақ жұмыс табуға көмектесетін. Ол үнемі өзінің барлық ақшасын жұмсайтын және достарынан жиі қарыз алатын. Оның бас киімше жасаушы бастығы Корбеттен өзіне лайықты киімнің жоқтығы туралы сұрағанда, Корбет әрқашан "Құдайдың ісін істеп жүрмін" деп жауап беретін. Кейінірек оның бастығы оны "жақсы адам" деп сипаттады, өйткені оның барлық кемшіліктері жүректен емес, ақыл-ойынан туындаған.

Одақ әскеріне шақыру

1861 жылғы 19 сәуірде Америка Азамат соғысының басында құлдыққа қарсы болған Корбет Одақ армиясының 12-ші Нью-Йорк штатының милициясының I ротасына қатарлы сарбаз ретінде қосылды. Корбеттің ерекше мінез-құлқы оны тез қиын жағдайға түсірді. Ол әрдайым өзімен бірге Киелі кітап алып жүретін, үнемі одан үзінділер оқып тұратын, рұқсатсыз дұға жиналыстарын өткізетін және жоғары шенді офицерлермен пікір таластыратын. Корбет сондай-ақ офицерлер мен басшыларды Құдай сөзіне қайшы келетін іс-әрекеттері үшін айыптады. Бірде ол полковник Даниэль Баттерфилдті дөрекі сөздер айтқаны және Иеміздің атын бекерге қолданғаны үшін сөзбен кінәлады. Оны бірнеше күнге күзет үйіне қамады, бірақ ол бағынбағаны үшін кешірім сұраудан бас тартты. Ұдайы тәртіпсіздік тудыратын мінез-құлқы мен бұйрықтарды орындаудан бас тартқаны үшін Корбет әскери сотқа беріліп, ату жазасына кесілді. Кейіннен жазасы жеңілдетіліп, 1863 жылдың тамызында босатылды. Сол айдың соңында Корбет 16-шы Нью-Йорк кавалерия полкінің L ротасына қайта қабылданды. 1864 жылғы 26 ақпанда белгісіз оқиғаға байланысты жаза ретінде шені төмендетілді.

Андерсонвилл

Оның діни көзқарастары ерекше болғанына қарамастан, Корбет жақсы сарбаз болған. 1864 жылғы 24 маусымда Вирджиния штатының Калпепер қаласында Джон С. Мосби бастаған Конфедерация армиясы Корбеттің көптеген әріптестерін тұтқындағаннан кейін, Корбет персимон ағашының артында және арықта жеті оқты қайталайтын мылтығымен жауға атуын жалғастырды. Оны тұтқындауға үш рет әрекет жасалды, бірақ ол оқ-дәрісі бітіп қалғанда ғана қолға түсті. Корбетті ұстағаннан кейін, кіші офицерлердің бірі ызаланып, оның үстінен секіріп, Корбеттің табандылығына ашуланып, Спенсер мылтығын тартып алып, оның басына тапаншаны бағыттады. Капитан Чэпмен қарсылық білдіріп: «Осы адамды атпаңыз! Ол соңғы деміне дейін өзін қорғауға құқылы!» деді. Корбет кейінірек достарына өмірін сақтап қалған адам Мосби болғанын айтты, бірақ бұл күмәнді. Корбет Андерсонвилл түрмесінде соғыс тұтқыны болды. Андерсонвиллге жолда, Корбеттің әріптесі Уильям Коллинз айтқандай, келесі оқиға болды: Корбет Ричард Тэтчермен кездесті, ол Корбетті «майдан даласында көрсеткен батырлығынан да артық құрметімді тудыратын қасиеттері бар адам ретінде сипаттады. Ол маған Құраннан үзінділер оқып берді және дұрыс, пайдалы кеңестер айтты, соның арқасында оның өз нанымының адамы екенін түсіндім». Корбет басқалармен бірге дұға жиналыстарын және патриоттық митингтерді өткізіп, көңіл-күйді көтеруге көмектесті, деп Джон МакЭлрой 1879 жылғы «Андерсонвилл» мемуарында куәлік етеді. Бес айдан кейін Корбет 1864 жылдың қараша айында тұтқын алмасу арқылы босатылып, Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы әскери госпитальге түсті, онда ол цинга, дұрыс тамақтанбау және суық тию салдарынан емделді.

Джон Уилкс Бутты қудалау және өлтіру

Джон Уилкс Бут 1865 жылдың 14 сәуірінде президент Авраам Линкольнді атты; Линкольн келесі күні қайтыс болды. Линкольн атылған түні Корбеттің полкі Вирджиния штатындағы Вена қаласында Потомак өзені маңында орналасқан еді. Сенбі күні таңертең олар қылмыскерлердің іздерін іздеуге жіберілді және Буттың кім екенін білді. Линкольнге жасалған жерлеу рәсімі кезінде Пенсильвания даңғылынан Капитолий ғимаратына дейін екі сағаттық шеру өтті. Корбет және кавалерияның қалған бөлігі шеруге қатысты, мәйітті алып жүруге басқа полктерге қосылды. Корбеттің полкі жерлеу шеруінен кейін Капитолийден шыққаннан кейін, лейтенант Доэрти Бутты іздеуді тапсырды. Корбет түнгі жиналыстарға қатысуға рұқсат сұрап, уақыт тапты, онда жетекші Корбетке президент қайтыс болған кезде дұға оқуға рұқсат берді. 24 сәуірде полк Бутты ұстауға жіберілді. Корбет біріншілердің қатарында болды. 26 сәуірде полк Бутты және оның серігі Дэвид Херольдты Вирджиниядағы Ричард Гарретттің фермасындағы темекі қоймасында қоршады. Доэрти Корбеттен ферманы қоршау үшін "оң және сол жақтан сарбаздарды орналастыруды" сұрады. Корбет және басқа сарбаздар қойманың айналасына жиналып, ешкімнің қашып кетпеуін қадағалады. Херольд басылды, бірақ Бут қарсылық көрсетіп, "Тірі ұсталмаймын!" деп айқайлады. Оны ашыққа шығару үшін қойма өртке ұшыратылды, бірақ Бут ішінде қалды. Корбет қойма қабырғасындағы жарыққа жақын орналасты. Ол Доэртиден қоймаға кіріп, Бутты өзі бағындыруға рұқсат сұрады; Корбет Бут оны атса, басқа сарбаздар оны қайта зарядтамай тұрып ұстап ала алатынын айтты (Корбет Буттың карабині мен бірнеше револьверлері бар екенін білмеді). Доэрти бұл ұсынысты қабылдамады, ал Корбет өз орнына қайта оралды. Лейтенант-полковник Эвертон Конгер Корбеттің жанынан өтіп, шөп шоқтарын тұтандырып, жарықтарға тығып, Бутты өрттен шығаруға үміттенеді. Бут отты сөндіруге бола ма деп, жалындарға жақындады. Корбет Буттың карабинін көздегенін көрді, содан ол Бутты Colt револьверімен жарық арқылы атты, оны өлімге ұшыратты. Бут ауырсынудан айқайлап, жерге құлады. Доэрти, Конгер және бірнеше сарбаз өртеніп жатқан қоймаға асығып кіріп, Бутты алып шықты. Оның жағдайын бағалап, Корбет және басқалар Буттың жарасы Линкольнді атқан жерге тура келгенін, бұл ғаламдық әділеттік екенін сезді. Оқ Буттың басының артынан, сол құлағының үстінен кіріп, мойнынан өтті. Буттың үш омыртқасы тесілді және омыртқа миы ішінара қиылып, ол толық сал болып қалды. Мэри Клеммер Эймс кейінірек былай деді: "Оқтар екеуінің де бассүйегіне шамамен бірдей жерден кірді, бірақ шағын айырмашылық зор айырмашылық жасады. Линкольн мырза есінен танып қалды, ал Бут дөңгелектен сынғандай қатты азап шекті". Конгер бастапқыда Буттың өзін-өзі атқан деп ойлады, бірақ полковник Лафайетт С. Бейкер оның олай емес екеніне сенімді болды. Корбет алға шығып, Бутты өзі атқанын мойындады және Доэртиге қаруын берді. Доэрти, Бейкер және Конгер Корбетті сұраққа алды, ол Бутты тек иығына жарақаттауға ниеттенгенін, бірақ нысанасы қашып кеткенін немесе Корбет атып жібергенде Бут қозғалғанын айтды. Доэрти мен басқалардың алғашқы мәлімдемелерінде Корбеттің бұйрықтарды бұзғаны туралы ештеңе айтылмады, сондай-ақ оның Бутты атуы үшін тәртіптік жазаға тартылатыны да көрсетілмеді. Кейінгі деректерге қарағанда, неге бұйрықтарды бұзғаны туралы сұрағанда, Корбет: "Мені Құдай бағыттады" деп жауап берді. Автор Скотт Мартелл бұл пікірге қарсы шығып, "оның алғашқы мәлімдемесі, Бейкер, Конгер және Доэртидің мәлімдемелерінде Құдай туралы ештеңе айтылмаған, бұл мәліметтер атыс болғаннан кейін көп уақыт өткеннен кейін, қауесет пен болжамдар мен сыйақы ақшасы үшін күрес арасында пайда болды" деп атап өтті. Гарретттің фермасының ауласына сүйреліп келген Бут су сұрады. Конгер мен Бейкер оның аузына құйды, ол бірден түкіріп тастады, жұта алмады, оның жаралары оған кедергі келтірді. Бут оны айналдыруды және бетін төмен қарай бұруды сұрады; Конгер бұл идеяны қабылдамады. "Олай болса, мені бір жағына бұр", - деп өтінді Бут. Бейкер былай деді: "Оны қозғаған сайын қатты ауырады, және бірнеше рет: "Мені өлтіріңдер!" деп айқайлады". Күн шыққанда Бут қатты азап шегіп, тыныс алуы қиындап, ретсіз болды. Ол аяқ-қолдарын қозғалта алмады, бір сарбаздан қолын бетіне көтеретінін сұрады және оларға қарап: "Құнсыз... Құнсыз" деп соңғы сөздерін айтты. Содан кейін ол тыныс алуға тырысты, өйткені жұтқыншағы ісіп, гөгілді дыбыс шығарды, содан кейін уықталып қайтыс болды. Корбет Бутты атқаннан кейін шамамен екі-үш сағаттан кейін Бут қайтыс болды. Доэрти Корбетке еріктілерге таңғы асты табу үшін көрші фермаларға баруды бұйырды. Корбет солай істеді, бірақ ең алдымен "бірге бола алатын жерге барып, дұға оқып, таңғы дұғаларымды оқығаннан кейін, ату туралы Раббыдан сұрадым. Бірден мақтауға толып, оның Құдай алдындағы парыз екеніне көз жеткіздім". Корбет адамдардың жартысына тамақ тауып, олар Бут қайтыс болғанға дейін тамақтарын жеп болды. Конгер мен Корбет Вашингтонға аттанды.

Атак-даңқ

Джонсонның айтуынша, Корбет лейтенант Доэртимен бірге Вашингтон қаласындағы Соғыс министрлігіне барып, Буттың атылуы туралы министр Эдвин Стэнтонмен кездесті. Эдвард Стирс бұл «бұйрыққа қайшы емес» деп жазады. «Оларға оқ атуға немесе оқ атудан бас тартуға ешқандай бұйрық берілмеген». Корбет Буттың қорадан оқ атып шығуға ниеттенгенін және ол өзін-өзі қорғау үшін әрекет еткенін мәлімдеді. Ол Стэнтонға: «Егер мен бірінші оқ атпасам, Бут мені өлтірер еді. Мен дұрыс істедім деп ойлаймын» деді. Корбет Бутты өлтіргісі келмегенін, тек оны мүгедек ететін жарақат беруді қалағанын айтты, бірақ мақсатынан жаңылып немесе Корбет оқ атқан сәтте Бут қозғалған болуы мүмкін. Стэнтон бір сәт үндемей тұрып, содан кейін: «Жаугер өлді. Отаншыл аман қалды; ол елді шығыннан, толқудан және қиындықтан сақтап қалды. Отаншылды босатыңыз» деді. Корбет Линкольнге жасалған қастандық ісі бойынша сотта куәлік берді, 1865 жылдың 17 мамырында куәлік етті. Корбет көпшілік пен баспасөз тарапынан батыр ретінде қарастырылды. Бастапқы газет тілшілері оны қарапайым және кішіпейіл адам ретінде сипаттады, мүмкін, өте берілген, сонымен қатар ерекшеліктері болған, бірақ міндетін жақсы атқарған. Бір газет редакторы Корбеттің «әлемдегі ең ұлы кек алушылардың бірі ретінде тарихқа іріккенін» мәлімдеді. Бутты ұстауға қатысқандығы үшін Корбет 100 000 доллар сыйақының бір бөлігін алды, ол 1653,84 долларға тең (1865 жылғы 1653,84 доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең). АҚШ сержанты ретіндегі оның жылдық жалақысы 204 доллар болды (1865 жылғы 204,0 доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең). Корбет Бутты атып өлтірген қаруын сатып алу туралы ұсыныстар алды. Ол: «Бұл менікі емес – ол үкіметке тиесілі, мен оны ешқандай ақшаға сатпаймын» деп бас тартты. Корбет Буттың тапаншасының біреуін алудан да бас тартты, өйткені ол Бутты атып өлтіргенін еске түсіргісі келмеді. Стирс бұған қарсы шығып, бұл бастапқы есептерге қайшы келеді деп атап өтті.

Соғыстан кейінгі өмір

Оңтүстік жақтағы қолдаушылары Корбетті өлтіру туралы қорқыту хаттары жіберді, сондықтан ол өзін қорғау үшін әрдайым қаруын қасында ұстады. 1865 жылдың тамызында әскерден босатылғаннан кейін Корбет Бостон қаласына оралып, шляпник ретінде жұмыс істеді және Бромфилд көшесіндегі шіркеуге жиі баратын. Бостон қаласындағы шляпа жасау бизнесі баяулағанда, Корбет жұмысын жалғастыру үшін Коннектикут штатының Денбери қаласына көшіп, сонымен қатар "айналағы елді жерлерде уағыз айтты". 1870 жылға қарай ол тағы да Нью-Джерси штатының Камден қаласына көшіп, онда ол "методист дін қызметкері" ретінде танымал болды, сонымен қатар шляпник болып жұмысын жалғастырды. Корбеттің жұмысты ұстап тұра алмауы оның фанатизм мінезіне байланысты болды; ол әріптестері үшін дұға ету үшін жұмысты тоқтатуын жалғастырғаннан кейін, оны үнемі жұмыстан шығарып тастады. Ақша табу үшін Корбет "Линкольннің кек алушысы" рөлін пайдаланды. Корбеттің параноясы Бутты өлтіргені үшін алған жек көру хаттарымен күшейді. Ол "Буттың кек алушылары" немесе "Құпия Орден" сияқты ұйымдар өзіне кек алуды жоспарлап отыр деп қорқып, әрдайым қасында пистолет алып жүруге кірісті. Параноя күшейген сайын, Корбет пішінін достарына немесе күдікті деп санаған бейтаныс адамдарға қарай көтеріп көрсетуге басталды. Өмірінің соңына дейін ол Буттың туыстары мен достары келіп, оны өлтіріп, ақылдан адасып қалуы мүмкін деп қорқып, ақырында психикалық ауруға шалдықты.

Жоғалу

"Линкольнның кекшісі" ретінде танымал болғандықтан, Корбет 1887 жылдың қаңтар айында Топекадағы Канзас өкілдер палатасының көмекші қақпашысы болып тағайындалды. 15 ақпанда ол палата қызметкерлерінің өзіне қатысты кемсітушілік жасағанына сенді. Ол орнынан секіріп тұрып, револьверін көрсетіп, қызметкерлерді ғимараттан қуа бастады. Ешкім жарақаттанбады және Корбет тұтқындалды. Келесі күні судья Корбетті ақылдан безген деп жариялап, Топекадағы Ақылсыздық ауруханасына жіберді. 1888 жылдың 26 мамырында ол атпен ауруханадан қашып кетті. Содан кейін ол Канзас штатының Неодеша қаласына барды, онда ол қысқа мерзімге Ричард Тэтчермен бірге тұрды. Корбет кеткенде Тэтчерге Мексикаға баратынын айтты. Скотт Мартелл мұны "сенімділікке жеткілікті байланыс емес" деп бағалады.

Жалғандық жасаушылар

Корбет жоғалғаннан кейінгі жылдары бірнеше адам өзін Корбет деп мәлімдеді. Корбет Канзас штатының Неодеша қаласында соңғы рет көрінгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, Оклахома штатының Энид қаласындағы патенттік дәрі-дәрмек сатушысы зейнетақы алу үшін Корбеттің атын қолданып өтініш берді. Тергеу оның Бостон Корбет емес екенін дәлелдеді және ол түрмеге жіберілді. 1905 жылдың қыркүйегінде Далласта ұсталған бір адам да Корбет екенін айтты. Ол да жалған екені анықталды, жалған куәлік бергені үшін түрмеге қамалды, содан кейін Үкіметтік Ақыл-естілік Ауруханасына жіберілді.

Мұра

Скотт Мартелл, 2015 жылы "Ақылсыз бен саскін: Джон Уилкс Бутты өлтірген Бостон Корбеттің ерекше өмірі" атты өмірбаянын жазған, Корбетті "қарапайым, күнделікті американдыққа ең жақын, бірақ ерекше адам – шляпашы, кейіннен солдат қызметін атқарған" деп атады.

Ескерткіштер

1958 жылы Канзас штатының Конкордия қаласындағы 31-ші скаут отряды Кью Роудта Корбеттке арналған жол бойындағы ескерткіш салды. Корбет уақытша тұрған жерін белгілеу үшін шағын тақта да орнатылды.

Портреттер

Корбеттің көркемдік бейнесі «Андерсонвилл» (1955) романында кездеседі. Даббс Грир «Заңгерлер» телесериалының «Ашылған бетперде» (1962) эпизодында Корбеттің толыққанды ойдан шығарылған бейнесін сомдады, онда Корбет Вайоминг штатындағы қонақ үй иесі болып «Джо Броквей» деген атпен өмір сүреді және оны екі бұрынғы, кек қайтарғысы келген Конфедерация әскері іздеп жүр. Корбетті Уильям Марк МакКалло «Manhunt» (2024) сериалында бейнелейді.