Кіріспе

Америка Азамат соғысы кезінде Одақ генералы (1802–1886)

Дэвид Хантер (21 шілде 1802 – 2 ақпан 1886) – американдық әскери шенеунік. Ол Америка Азамат соғысы кезінде Одақ генералы болып қызмет етті. Ол 1862 жылы үш оңтүстік штатында құлдарды азат ету туралы өкілетсіз бұйрық шығарғанымен (дер кезінде күшін жойды), 1864 жылғы Үңгіл науқандарында АҚШ әскерлерін басқарғанымен және АҚШ президенті Абрахам Линкольнге жасалған қастандыққа қатысқандарды соттайтын әскери комиссияның төрағасы ретінде танымал болды.

Ерте өмір және білім

Хантер (Эндрю Хантер мен Мэри Стоктонның ұлы) Нью-Йорктің Трой қаласында немесе Нью-Джерсидің Принстон қаласында дүниеге келген. Ол жазушы-суретші Дэвид Хантер Стротердің (сондай-ақ Одақ армиясының генералы болған) туысы болды. Оның анасының әкесі Ричард Стоктон, АҚШ Тәуелсіздік Декларациясына қол қойған адам. 1822 жылы АҚШ Әскери академиясын бітіргеннен кейін Хантер 5-ші АҚШ жаяу әскер полкінің екінші лейтенанты болып тағайындалды. Азамат соғысына дейінгі әскери қызметі туралы мәліметтерде маңызды олқылықтар бар. 1828-1831 жылдары ол солтүстік-батыс шекарасында, Форт-Дирборн (Чикаго) бекінісінде қызмет етті. Сол жерде ол Джон Кинзидің қызы Мария Кинзиге үйленді, ол қаланың алғашқы тұрақты ақ тұрғыны деп есептеледі. Ол 11 жыл бойы жаяу әскерде қызмет етті және 1833 жылы 1-ші АҚШ драгун полкінің капитаны болды. 1836 жылдың шілдесінде әскерден кетіп, Иллинойс штатына көшіп, жылжымайтын мүлік агенті болып жұмыс істеді. Ол Екінші Семинол соғысында (1838–42) және Америка-Мексика соғысында (1846–48) қатысқанын айтады. 1860 жылы Хантер Канзас штатындағы Форт-Левенвортта орналасты. Ол Авраам Линкольнмен хат алмасып, құлдыққа қарсы ұстанымын білдірді. Бұл қарым-қатынас саяси ықпалға әкелді: президент сайланғаннан кейін Линкольн Хантерді 1861 жылдың ақпан айында Спрингфилдтен (Иллинойс) Вашингтонға бару үшін өзінің инаугурациялық пойызға шақырды. Осы міндетін орындау кезінде Хантер Буффало қаласында көпшіліктің итеріп жіберуінен кейін мойын сүйегін шығарып алды.

Америка Азаматтық соғысы

Форт Самтердегі оқ атудан кейін Хантер 6-шы АҚШ кавалериясының полковнигі болып тағайындалды. Үш күннен кейін, 1861 жылдың 17 мамырында, Линкольн әкімшілігімен саяси байланысының нәтижесінде ол Вашингтон департаментінде бригадаға қолбасшылық ететін еріктілердің төртінші бригадир генералы болып тағайындалды. 1861 жылдың шілде айында Булл-Ран шайқасының бірінші күнінде Ирвин Макдауэлл басқаратын дивизияға қолбасшылық еткен кезде мойны мен жағынан жарақат алды. Тамыз айында еріктілердің генерал-майоры болып жоғарылатылды. Ол генерал-майор Джон С. Фремонт басшылығымен Батыс армиясында дивизия командирі болып қызмет етті және Фремонттың бүлікші құл иелерінің құлдарын азат ету әрекетінен кейін, 1861 жылдың 2 қарашасында Батыс департаментінің командирі болып тағайындалды. Хантер бұл қызметте ұзақ тұрмады, екі ай ішінде Канзас департаментіне қайта тағайындалды, онда проблемаға тап болу ықтималдығы аз болды. Ол шеттетілуін қанағаттандырмай, президентке наразылық хаттарының бірнеше сериясын жазды, соңында президент оның шағымдарына құлақ қойды. 1862 жылдың наурыз айында Хантер Оңтүстік департаменті мен X корпусына қайтадан ауыстырылды. Хантер генерал-майор Фитц Джон Портердің әскери трибуналының төрағасы болды. (Ол Булл-Ран шайқасының екінші күніндегі әрекеттері үшін кінәлі деп танылды, бірақ 1878 жылғы офицерлер кеңесі оны ақтады.) Ол сондай-ақ Мэриленд кампаниясында Харперс-Ферридің жоғалуын тергеген комиссия мүшесі болды. Ол Перс шығанағы департаментінің бас инспекторының көмекшісі қызметін қысқа ғана уақытқа атқарды.

Өзен және "жанып кеткен жер"

1864 жылғы аңғарлық науқандарда Одақ генерал-майоры Франц Сигельге генерал-лейтенант Улисс С. Грант Шенандоа аңғарына кіруге, темір жолдар мен ауыл шаруашылығы экономикасына қауіп төндіруге және Грант шығыс Вирджинияда соғысқан кезде Роберт Лидің назарын аударуға бұйрық берді. Сигель нашар жұмыс істеді, ол Нью-Маркет шайқасында Вирджиния әскери институтының (VMI) курсанттарын қамтитын күшке бірден жеңілді. Хантер 1864 жылдың 21 мамырында Сигельдің орнын басып, Шенноа армиясы мен Батыс Вирджиния департаментінің қолбасшылығын алды. Грант Хантерге сол жылы Шерманның теңізге жасаған жорығы кезінде қолданылған сияқты күйдірілген жер тактикасын қолдануға бұйрық берді; ол Стаунтон арқылы Шарлоттсвилл мен Линчбургке "жерден көлік алып", Вирджинияның орталық темір жолын "апталар бойы жөндеу мүмкін болмайтындай" жою керек болды. Ли Хантердің әрекеттерінен уайымдағандықтан генерал-лейтенант Джубал А. Эрли бастаған корпусты оған қарсы жіберді. 5 маусымда Хантер Пьемонт шайқасында генерал-майор Уильям Э. "Грамбл" Джонсты жеңді. Бұйрыққа сәйкес, ол оңтүстікке қарай Стаунтон арқылы Лексингтонға жылжып, Конфедерацияны қолдауға болатын әскери нысандарды және басқа да өнеркәсіптерді (мысалы, теміршілер мен сарайларды) жойды. Лексингтонға жеткеннен кейін оның әскерлері 11 маусымда VMI-ді өртеп жіберді, оның себебі – сол институттың Нью-Маркет шайқасына курсанттарды жібергеніне жауап ретінде болды. Хантер бұрынғы губернатор Джон Летчердің үйін өртеуге бұйрық берді, себебі үй иесі "ел халқын көтеріліске шақырып, менің әскеріме қарсы партизандық соғыс жүргізуге" итермелеген қатыгез және қоздырғыш жариялама жасаған еді. Хантер Лексингтондағы Вашингтон колледжіне де қиындық туғызды, кейіннен ол Вашингтон және Ли университеті болып қайта аталды. Фитцхуг Лидің өзінің ағасы Роберт Лидің өмірбаянында жазғандай, "[Хантер] колледждерді, профессорлар мен студенттердің бейбіт істерін, азаматтардың жеке үйлерін, тіпті әйелдер мен балалар ғана тұрған жағдайда да құрметтемеді. 1864 жылдың маусым айында Лексингтонда үш күн болған кезінде колледж ғимараттары бұзылды, құрал-жабдықтар жойылды, кітаптар қиратылды". Хантердің аңғардағы науқаны 19 маусымда Линчбург шайқасында Эрлиден жеңілгеннен кейін аяқталды. Оның штаб-пәтері 1982 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген Сандуски үйінде орналасқан, қазір ол үй-мұражай ретінде жұмыс істейді. Шайқастан кейін Хантер Аллегей таулары арқылы Батыс Вирджинияға шегінді, осылайша әскерін бірнеше аптаға соғыстан шығарып, Эрлиге аңғарда еркін әрекет етуге мүмкіндік берді. Бұл шегіну кеңінен сынға алынғанымен, Улисс Грант өзінің естеліктерінде оны кешірді: "Генерал Хантер шайқасқа түсу үшін оқ-дәрі жетіспегендіктен, ол осы жерден шегінді. Өкінішке орай, оқ-дәрінің жетіспеуі оған қайту үшін Гаули және Канава өзендері арқылы, содан кейін Огайо өзенімен жоғары көтеріліп, Балтимор және Огайо темір жолы арқылы Харперс-Ферриге оралудан басқа жол қалдырмады". Хантер өмірінің соңына дейін бұл стратегиялық тұрғыдан дұрыс шешім болғанын айтты және ол соғыс хатшысы Эдвин Стэнтонға және президент Линкольнге шегінудің толыққанды негізделгенін дәлелдейтін көптеген хаттар жазды. Бірнеше айдан кейін Грантке жазған хаттарында Франц Сигельден мұрагерлік алған армия мен офицерлердің орташа деңгейден төмен екенін және оған Вашингтонды қорғауға ешқандай тапсырма берілмегенін айтты. Соғыстан кейін ол Роберт Э. Лиге хат жазып, әскери әріптес ретінде шегінудің дұрыс екендігімен келіспейтінін сұрады. Хантерді жек көретін Ли Батыс Вирджинияға шегінудің нақты стратегиялық мәнін білмейтінін, бірақ бұл өзіне және Конфедерация ісіне өте пайдалы болғанын жазды. Хантердің Вирджиния әскери институтын өртеп жіберуі Конфедерация әскерлерін ашуландырып, оларды бұрынғыдан да кекшіл етті. Аңғарды қайта басып алғаннан кейін Эрли жағдайды "шын жүректі ауырлататын" деп сипаттады. Үйлер өртеніп, әйелдер мен балалар баспанасыз қалды. Елдің азық-түлігі таусылып, көптеген отбасылар тамақсыз қалды. Үй жиһаздары мен төсек-орын қиратылды, қарттар, әйелдер мен балалар киім-кешектерінен айырылды. Әйелдердің аяқ киімдері мен киімдері жөнсіз жыртылды. Тіпті қара қыздар да өздерінің әдемі киімдерін жоғалтты. Лексингтонда ол әскери институтті кітапханасы мен ғылыми құралдарымен бірге өртеп жіберді; ал Вашингтон колледжі тоналып, Джордж Вашингтонның мүсіні ұрланды. Бұрынғы губернатор Летчердің үйі бұйрық бойынша өртенді, оның әйелі мен отбасына үйден шығуға аз уақыт берілді. [А] Крег есімді адам бұрынғыда отбасының әйелдеріне қарапайымдық танытпай, қорлаған федералдық әскердің адамын өлтіргені үшін аспанға тігілді". Шілде айында Мэриленд пен Пенсильванияға жасалған Конфедерация шабуылдарымен бірге кең ауқымды тонаушылық пен қиратулар болды. 1 тамызда Грант Джубал Эрли әскерін жою жөніндегі операцияны басқаруға генерал-майор Фил Шериданды тағайындады. Шенноа, Мэриленд және Вашингтон, округ Колумбия аймақтары Хантердің әскери департаментіне бағынды, бірақ Грант Хантерге Эрлиге қарсы науқанды тікелей басқаруға рұқсат бермейтін еді. Сондықтан ол Хантерге департамент басшылығын қағазда жүзінде сақтап қалуға, ал Шеридан белсенді әскери операцияларды жүргізуге болатынын хабарлады. Бірақ Хантер бұл ұсыныстан бас тартты, себебі ол соғыс департаментінен келіспейтін бұйрықтармен тығырыққа тіреліп, Джубал Эрли әскерінің қайда екенін білмейтінін, сондықтан барлығын Шериданға беруге дайын екенін айтты. Грант дереу келісіп, Хантерді лауазымынан босатыды. Ол енді ешқандай жауынгерлік тапсырмада қызмет етпеді. 1865 жылдың 13 наурызында ол тұрақты армиядағы генерал-майор шеніне көтерілді, бұл соғыстың соңында жоғары офицерлерге берілген жиі кездесетін құрметтің бірі еді.

Кейінгі өмір және өлім

Хантер Абрахам Линкольнның қосылу рәсімінде салтанатты қарауылда қызмет етті және оның денесімен Спрингфилдке бірге оралды. Ол 1865 жылдың 8 мамырынан 15 шілдесіне дейін Линкольнның қанындағылардың құтырғандықтарын қарастырған әскери комиссияның төрағасы болды. Ол 1866 жылдың шілдесінде әскерден зейнетке шықты. Ол 1873 жылы жарық көрген «Азамат соғысы кезінде генерал Дэвид Хантердің әскери қызметі туралы есеп» кітабының авторы еді. Хантер Вашингтон қаласында қайтыс болды және Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Принстон зиратында жерленді.

Танымал мәдениетте

Кольм Мини 2011 жылғы "Конспиратор" фильмінде Хантерді бейнелейді.

Пайдаланған дереккөздер

Берлин, Ира және т.б. Соңғы күндерде еркіндік: Құлдық, бостандық және Азамат соғысының құжатталған тарихы. Нью-Йорк: "The New Press", 1992 жыл.