Кіріспе

Үлкен Йеллоустоун экожүйесі (GYE) – Жердің солтүстік умерентік аймағындағы соңғы қалған ірі, дерлік толық сақталған экожүйелердің бірі. Ол Солтүстік Роки тауларында, Солтүстік-Батыс Вайоминг, Оңтүстік-Батыс Монтана және Шығыс Айдахо штаттарының аумағында орналасқан, ал жалпы ауданы шамамен 22 миллион акр (8,903,092 км²). Йеллоустоун ұлттық паркі және Йеллоустоун кальдерасының «ыстық нүктесі» оның құрамында. Бұл аймақ экожүйелік басқаруды қолдайтын табиғатты қорғау ұйымдары үшін маңызды орын. Үлкен Йеллоустоун экожүйесі (GYE) – ландшафт экологиясы және голоцен геологиясы саласындағы әлемдегі жетекші табиғи зертханалардың бірі, сонымен қатар әлемге әйгілі демалыс орны. Бұл жер Йеллоустоунға тән әртүрлі өсімдіктер мен жануарларға мекен.

Тарих

1872 жылы Йеллоустоун ұлттық паркінің шекарасы аймақтағы барлық белгілі геотермальдық алаптарды қамту ниетімен белгіленді. Ландшафт экологиясының ескертулері бастапқы шекараға енгізілмегендіктен, оны табиғи топографиялық ерекшеліктерге, мысалы, шығыс шекарадағы Абсарока жотасы сияқты, сәйкес келтіру үшін түзетулер ұсынылды. 1929 жылы президент Гувер парктің шекарасын өзгертетін алғашқы заңға қол қойды: солтүстік-батыс бұрышына қазірде тас ағаштардың маңызды аумағы қосылды; солтүстік-шығыс бұрышы Pebble Creek суайдынымен шектелді; шығыс шекарасына Ламар өзенінің бастауы мен Йеллоустоун өзені суайдынының бір бөлігі кірді. 1932 жылы президент Гувер Гардинерден батысқа қарай, солтүстік шекара мен Йеллоустоун өзені аралығында 200-ден астам жерді қосатын жарлық шығарды. Бұл жерлер бұғы және басқа да егізтұяқты жануарларға қысқы жайылым болды. 1970 жылдарға қарай, паркте және оның маңындағы гризли аюының (Ursus arctos) ареалы теориялық «Үлкен Йеллоустоун Экожүйесінің» ең төменгі, ресми емес шекарасы болды. Одан бері үлкен экожүйенің мөлшеріне қатысты анықтамалар үнемі ұлғайып келеді. 1994 жылғы зерттеуде оның мөлшері көрсетілген, ал 1994 жылғы «Үлкен Йеллоустоун Коалициясының» басшысының сөзінде бұл көрсеткіш ұлғайтылды. 1985 жылы АҚШ Өкілдер палатасының Мемлекеттік жерлер және Ұлттық паркілер мен демалыс кіші комитеттері Үлкен Йеллоустоун тақырыбында бірлескен тыңдау өткізді, нәтижесінде 1986 жылы Конгресс зерттеу қызметі ведомствоаралық үйлестірудегі кемшіліктерді атап көрсетіп, аймақтың маңызды құндылықтары қауіпте екендігі туралы қорытынды жасады.

Сұр қасқырдың қайта оралғаны

Парк – трофикалық каскад арқылы экожүйеге әсер ететін ең жоғарғы хищниктердің әдетте айтылатын мысалы. 1995 жылы сұр қасқырдың қайта енгізілуінен кейін зерттеушілер күрт өзгерістерді байқады. Сұр қасқырдың негізгі жемі – бұл жануарлар азайып, мінез-құлқы өзгерді, соның нәтижесінде су жағалауындағы жерлер үздіксіз мал өсіруден босады. Осы демалыс шарасы шегінде қамыс пен терек ағаштары өсіп, сусар, лось және тағы да көптеген түрлер үшін қолайлы орта жасалды. Жемі түрлеріне тигізген әсерінен бөлек, сұр қасқырдың болуы парктегі гризли аюларының санына да әсер етті. Аюлар қысқы ұйқыдан оянғаннан кейін, айлар бойы аш болғаннан кейін қажетті энергияны алу және май қабатын жинау үшін қасқырдың өлтірген малдарынан жеуді жөн көрді. Оннан астам түрлер қасқырдың өлтірген малдарынан жегені анықталды.